Η Κάτω Σύμη του Δήμου Βιάννου

 Η Κάτω Σύμη είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Βιάννου και της τέως Επαρχίας Βιάννου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου.

Η Κάτω Σύμη βρίσκεται σε μια κατάφυτη από βλάστηση κοιλάδα, σε τοπίο με επιβλητική αγριότητα. Περικλείεται από δασώδη ορεινή έκταση. Η Σύμη, όπως συνηθέστερα λέγεται από τους Κρητικούς, έχει τη μεγαλύτερη δασική κάλυψη στο νομό Ηρακλείου, μια και στην περιοχή της βρίσκεται το περίφημο δάσος της Σύμης, συνέχεια του δάσους του Σελακάνου, και συχνά την αποκαλούν ποδενδρούσα.

Στην άκρη του χωριού ρέει ο Μπλαβοπόταμος, που συνεχίζει την πορεία του προς Φαφλάγκο και καταλήγει στο Λιβυκό Πέλαγος. Η απόστασή του από την Ιεράπετρα είναι 30 χλμ και από το Ηράκλειο είναι 74 χλμ.

Η κύρια απασχόληση των κατοίκων είναι η γεωργία, η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία. Στις παράλιες περιοχές καλλιεργούνται πρώιμα κηπευτικά.

Μάλιστα, είναι η μοναδική κοινότητα της Βιάννου που υπάγεται εκκλησιαστικώς στην Ιερά Μητρόπολη Ιεραπύτνης και Σητείας, μια πού η Σύμη ήταν τμήμα του πάλαι ποτέ Δήμου Μουρνιών Λασιθίου.

Ο κοντινός οικισμός Άνω Σύμη υπάγεται και σήμερα στην Κοινότητα Μουρνιών Ιεράπετρας.

Ολόκληρη η κοιλάδα της Κάτω Σύμης είναι κατάφυτη από καρυδιές, κερασιές, βερικοκιές, αχλαδιές και άλλα καρποφόρα δέντρα.

Λόγω του έντονα ορεινού της χαρακτήρα, η Σύμη έχει πολλά σπήλαια, με σπουδαιότερα τα Ζυμπραγά Σπηλιάρια, τον Κισσόσπηλιο, το σπήλαιο Λέρη, τον σπήλιο του Μπουμπούλη, τον σπήλιο Ριζά και τον σπήλιο Χάλαβρα.

Άλλο σημαντικό φυσικό μνημείο στην Κάτω Σύμη είναι το Φαράγγι της Καπνιστής, όπου, κατά την παράδοση, ζούσε ένας τεράστιος άνθρωπος, ο Σαραντάπηχος.

Οι σημαντικότεροι ναοί είναι της Παναγίας της Γαλατοκτισμένης και Νηστικοκτισμένης,του Αφέντη Χριστού,του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου πάνω στον οδικό άξονα Ιεράπετρας-Βιάννου και του Αγίου Γεωργίου. Η πρώτη κτίσθηκε στα 1385, όπως αναγράφεται στη θυρίδα του Ιερού Βήματος και ονομάστηκε έτσι, επειδή κατά την παράδοση, ο ναός χτίστηκε από λάσπη και γάλα αντί για νερό, με νηστικούς μάστορες, σε όλη τη διάρκεια κατασκευής της. 

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται 1 χλμ. περίπου έξω από το χωριό, στον ακατοίκητο σήμερα οικισμό της Απάνω Σύμης που διοικητικά ανήκει στο δήμο Ιεράπετρας, σε υψόμετρο 940 μ. και έχει τοιχογραφίες του Εμμανουήλ Φωκά, από τα μέσα του 15ου αιώνα.

Τα πιο αξιόλογα σημεία του χωριού είναι η Πατέλα στην Πάνω Γειτονιά και η τοποθεσία στου Σκεπαστού στη Μέσα Γειτονιά , όπου υπάρχει πηγή νερού, η λεγόμενη Μέσα Φλέγα. Το κέντρο του χωριού είναι στον Κάραβο, όπου υπάρχει πλατεία με επιβλητικό πλάτανο. Εδώ είναι συγκεντρωμένα τα καφενεία και η περισσότερη ζωή του χωριού.

Στην Κάτω Σύμη βρίσκονται οι σημαντικότερες αρχαιότητες της Βιάννου. Πρόκειται για το νεοανακτορικό (Μεσομινωικής ΙΙΙ β) ιερό του Ερμή και της Αφροδίτης στη θέση Κρύα Βρύση. Το ιερό είναι ένα από τα σημαντικότερα της αρχαιότητας, καθώς και ο μοναδικός μέχρι σήμερα γνωστός χώρος λατρείας στην Κρήτη και στην Ελλάδα που λειτούργησε επί πολλούς αιώνες χωρίς διακοπή

 Ιδρύθηκε περί το 2.000 π. Χ. Η θέση του Ιερού ταυτίζεται με το Ιερόν Όρος, κατά τον Πτολεμαίο, το οποίο βρίσκεται μεταξύ του αρχαίου Τσούτσουρα και της Ιεράπυτνας (σημερινής Ιεράπετρας). Η λατρεία στο χώρο αυτό άρχισε από τη Μεσομινωική Εποχή και συνεχίστηκε μέχρι τα ρωμαϊκά αυτοκρατορικά χρόνια. Ευρήματα από το ιερό της Σύμης βρίσκονται σήμεραστο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου.

Το χωριό αναφέρεται στην απογραφή του Καστροφύλακα ‘’Simi Catto’’ με το όνομα (Κ97) και με 146 κατ. το 1583. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας κατοικούσαν ορισμένοι Τούρκοι. Το 1834 είχε 38 χριστιανικές και 10 τουρκικές οικογένειες, ενώ η Απάνω Σύμη κατοικούνταν από 96 χριστιανικές οικογένειες. Το 1881 η Κάτω Σύμη είχε 371 Χριστιανούς κατοίκους.

Κατά την Επανάσταση του 1866 2 νεαρές γυναίκες από την Κάτω Σύμη, η Μαρία Πανακάκη και η Εργίνα Τσαγκατοπούλα, ενώ τις καταδίωκαν Τούρκους στρατιώτες, γκρεμίστηκαν σαν νέες Σουλιώτισσες από τον γκρεμό Γκούπο, καθώς προτίμησαν να πεθάνουν παρά να ατιμαστούν.

Το 1943 γερμανικό εκστρατευτικό σώμα μετέβη στο χωριό για να τιμωρήσει τους κατοίκους, επειδή είχαν σκοτώσει δύο Γερμανούς στο φυλάκιο της Σύμης. Στην είσοδο της κοιλάδας ανταρτικό σώμα καλά οχυρωμένο προσέβαλε τους Γερμανούς, στις 12 Σεπτεμβρίου από τους οποίους σκότωσαν 84 και εκτελέστηκαν 12. 

Άλλες πηγές κάνουν λόγο για 70 νεκρούς από γερμανικής πλευράς. Έπειτα από αυτό, οι Ναζί κατέστρεψαν όλα τα χωριά της ανατολικής Βιάννου και της δυτικής Ιεράπετρας από τον ποταμό Μύρτο μέχρι τον Αμιρά και τουφέκισαν όλους τους άρρενες κατοίκους (βλ. Ολοκαύτωμα της Βιάννου).

Στην Κάτω Σύμη γεννήθηκε το 1790 ο Νίκος Συγγελάκης ή Χατζηαναγνώστης ή Συμιανός, χαΐνης πριν από την Επανάσταση του 1821. Ήταν ο τρόμος των γενιτσάρων της Βιάννου.

Εκτός από την έδρα της, η Κοινότητα Κάτω Σύμης περιλαμβάνει και τον οικισμό Λουτράκι. Η απογραφή του 2011 αναφέρει:

Κάτω Σύμη, η (107)

Λουτράκι, το (31)

Συνολικά η κοινότητα έχει 138 κατοίκους.

Το Δημοτικό διαμέρισμα Κάτω Σύμης έχει συνολικό πληθυσμό 305 κατοίκους. Εκτός από την έδρα, συμπεριλαμβάνει τον οικισμό Λουτράκι , που έχει 66 κατοίκους. Το 1971 είχε 45 κατοίκους και είναι χτισμένο σε υψόμετρο 350 μ. Βρίσκεται σε απόσταση 2 χλμ. από τη θάλασσα και αποτελεί επίνειο της Κάτω Σύμης.

φωτ - google earth

Ο λαογράφος Γεώργιος Αικατερινίδης

 Ο Γεώργιος Αικατερινίδης γεννήθηκε το 1936 στο Ηράκλειο και έφυγε από την ζωή στις 24 Δεκεμβρίου 2025, πλήρης ημερών, 

Ήταν διαπρεπής κρητικός λαογράφος και πρωτοπόρος κινηματογραφιστής των στοιχείων του λαϊκού πολιτισμού Γεώργιος Αικατερινίδης.  

Ο Γεώργιος Αικατερινίδης υπηρέτησε στο Λαογραφικό Αρχείο / Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών από το 1964 έως το 2002 όταν αποχώρησε ως Διευθυντής Ερευνών.  

Ο Αικατερινίδης υπήρξε στενός συνεργάτης τόσο του Γεωργίου Μέγα, στο πλαίσιο της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας και της Ακαδημίας Αθηνών, όσο και του Γεωργίου Σπυριδάκη ως διευθυντή του Λαογραφικού Αρχείου.  

Παράλληλα με τις σπουδές του, κυρίως όμως μετά, πραγματοποίησε πληθώρα επιτόπιων ερευνών, με την καθοδήγηση του δασκάλου του Γ. Σπυριδάκη και αποθησαύρισε πλουσιότατο λαογραφικό υλικό, ιδιαίτερα στη Θράκη, τη Μακεδονία και την Κρήτη. 

Κατέλαβε επάξια τη θέση του Διευθυντή Ερευνών του Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και αναδείχθηκε Διδάκτωρ Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Επίτιμος Διδάκτωρ Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κρήτης. 

Το πάθος του για τη Λαογραφία το έκανε καθημερινή πράξη, στη συνεργασία του με το Ραδιόφωνο και την Τηλεόραση, στα μαθήματα που έδωσε στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Δήμου Θεσσαλονίκης… και σε ποικίλους πολιτιστικούς φορείς, αλλά και στις πολυάριθμες δημοσιεύσεις του.

Οι αιματηρές θυσίες
Κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1960 βρέθηκε να ακολουθεί την ιερή πομπή του ταύρου στη Λέσβο. Το ζωντανό έπρεπε να θυσιαστεί μπροστά στο ναό, όπως θυσιαζόταν κάθε χρόνο. 

Φωτογράφισε την πομπή. Και τον ταύρο. Στιγμή προς στιγμή απαθανάτισε την τελετουργία. Λίγα χρόνια μετά, ώριμος ερευνητής πλέον, κατέθετε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων τη διδακτορική του διατριβή. Το θέμα της; Αιματηρές θυσίες στην Ελλάδα!
Για πολλούς ήταν θέμα ταμπού. Οι αιματηρές θυσίες παρέπεμπαν σε αρχαίες μορφές λατρείας. Άρα, και στην αρχαία θρησκεία! 

Η επιστήμη πρέπει να μη σταματά σε προκαταλήψεις. Η διδακτορική διατριβή εγκρίθηκε, όπως είναι φυσικό, από το Πανεπιστήμιο. Και στη συνέχεια εκδόθηκε από το Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Σήμερα είναι μια πολύτιμη παρακαταθήκη πληροφοριών αλλά και ένα υπόδειγμα συστηματικής ερευνητικής προσέγγισης.

Μια μαρτυρία
Βλέποντας εκείνα τα εκπληκτικά ψωμιά του γάμου που είχε φωτογραφίσει από τη δεκαετία του 1960 εντυπωσιάστηκα! Μελετώντας τους τελετουργικούς άρτους της Ελλάδας σκέφτηκα να ρωτήσω τον πολύτιμο φίλο μου αν έχει απομείνει τίποτα από κείνα που είχε δει ως νεαρός λαογράφος πριν από 25 και 30 χρόνια. 

Ύστερα από μια μακρά συζήτηση μαζί του αποφάσισα να πάω στη Βόρεια Ελλάδα, σε τόπους που κατάφεραν να διατηρήσουν τα έθιμά τους. Για να με διευκολύνει, μάλιστα, ειδοποίησε μερικά χωριά για την επίσκεψή μου.

Όταν βρέθηκα στα χωριά της Δράμας κατάλαβα πως με περίμεναν… όλοι! Δεν ήμουν ξένος γιατί με είχε στείλει ο «δάσκαλος»• έτσι τον αποκαλούσαν όλοι. Ήμουν ο φιλοξενούμενος του κάθε χωριού γιατί με είχε στείλει… ο δάσκαλος! Από τα χωριά αυτά είχε περάσει για πρώτη φορά πριν από 30 ολόκληρα χρόνια. Και διατηρεί ακόμη αλώβητες από το χρόνο τις σχέσεις και τις παλιές του φιλίες!

Σε μια νέα - πρωτότυπη - κινητοποίηση προχώρησαν οι αγροτοκτηνοτρόφοι του Ρεθύμνου το πρωί του Σαββάτου.

 Σε μια νέα - πρωτότυπη - κινητοποίηση προχώρησαν οι αγροτοκτηνοτρόφοι του Ρεθύμνου το πρωί του Σαββάτου.

Οι αγροτοκτηνοτρόφοι ξεκλίνησαν από νωρίς να βράζουν κρέας το οποίο μοιράζουν στους πολίτες, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει και μηχανοκίνητη πορεία διαμαρτυρίας με τα τρακτέρ τους από το δασαρχείο ως την πλατεία Τεσσάρων Μαρτύρων, όπου και έχουν στηθεί τα καζάνια.

Παράλληλα, όπως σημείωσε ο κ. Βενιεράκης οι κτηνοτρόφοι του Ρεθύμνου αποφάσισαν να προχωρήσουν σε μία ακόμα κίνηση, μεγάλης σημασίας. Έχουν σφάξει και έχουν ετοιμάσει κρέας, περισσότερο από έναν τόνο, το οποίο θα μοιράσουν στα συσσίτια του νομού.

"Να ζήσουμε και να παράγουμε θέλουμε και να αγωνιστούμε όλοι μαζι σαν κοινωνία" ειναι το μήνυμα που έστειλε ο κ. Βενιεράκης, πρόεδρος των κτηνοτρόφων του Ρεθύμνου, ενώ στην πλατεία Τεσσάρων Μαρτύρων, για συμπαράσταση στους αγρότες και κτηνοτρόφους, βρέθηκαν ο αντιπεριφερειάρχης επιχειρηματικότητας Μιχάλης Βάμβουκας και ο περιφερειακός σύμβουλος Μιχάλης Σαρρής. 

https://www.goodnet.gr/

Image

Ο Καταρράκτης Σκοτεινής στο Φόδελε του δήμου Μαλεβιζίου

  Στην ευρύτερη περιοχή του Φόδελε της επαρχίας Μυλοποτάμου σχηματίζονται πολλοί μικροί και μεγάλοι καταρράκτες. 

Ο πλέον εύκολα προσβάσιμος από όλους είναι ο καταρράκτης της Σκοτεινής, πολύ κοντά στο περίφημο Βυζαντινό ναό της Παναγίας του Φόδελε και στο μουσείο του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου.

Ο καταρράκτης βρίσκεται στην τοποθεσία Σκοτεινή ακριβώς πάνω στο δρόμο από το Φόδελε, στα αριστερά , λίγο πριν φτάσουμε στο ναό. Η πρόσβαση στο πάνω μέρος του είναι επίσης πολύ εύκολη, καθώς δίπλα του περνάει αγροτικός δρόμος που κυκλώνει την περιοχή και καταλήγει πάλι στο Φόδελε.

Ο καταρράκτης της Σκοτεινής έχει ύψος 15 μέτρα και έχει νερό μετά από αρκετές μέρες βροχοπτώσεων. Παρόλο που είναι δίπλα στο δρόμο, είναι αρκετά κρυμμένος στη βλάστηση και στα πολύχρωμα βράχια. 

Για να τον θαυμάσει κανείς σε όλο του το μεγαλείο πρέπει να σκαρφαλώσει λίγα βράχια και να βρεθεί από κάτω του.

Πηγή:  cretanbeaches.com

Το Μεταξοχώρι του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων

 Το Μεταξοχώρι είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου. Ανήκε στην επαρχία Μονοφατσίου.

Το Μεταξοχώρι έχει θέα τα Λασιθιώτικα Όρη (Δίκτη) και τον Ψηλορείτη. Στον οικισμό βρίσκεται ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την αμπελοκαλλιέργεια και με την ελαιοκομία. Μερικοί ασχολούνται και με την κτηνοτροφία. 

Στα ανατολικά του χωριού, στα 1.500 μ. υψόμετρο κοντά στην οδική αρτηρία, βρίσκεται μικρός ναός, ο μοναδικός που είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ονήσιμο, σε πανελλαδικό επίπεδο. 

Το Μεταξοχώρι βρίσκεται 2 χλμ. νότια από τη Μονή Επανωσήφη. Λειτουργεί περιφερειακό ιατρείο, νηπιαγωγείο και Δημοτικό Σχολείο.

Μέχρι τις 10 Νοεμβρίου 2020 στο Μεταξοχώρι λειτουργούσε μετεωρολογικός σταθμός του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών ο οποίος καταστράφηκε από πυροβολισμούς.

Το χωριό αναφέρεται το 1583 στον Καστροφύλακα με την ονομασία Caco Chorio με 103 κατοίκους.

Η μετονομασία του από Κακό Χωριό σε Μεταξοχώρι οφείλεται στις πολλές μουριές. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας κατοικούνταν μόνο από Τούρκους, όπως και τα Αρμανώγεια. 

Το 1834 στο χωριό βρίσκονταν μόνο 10 τουρκικές οικογένειες και το 1881 114 Τούρκοι. Πολλοί από τους σημερινούς κατοίκους έχουν καταγωγή από τα Ανώγεια Μυλοποτάμου.

Τα Αρμανώγεια αναφέρονται το 1583 με το όνομα Armanoia και Arimanogia και με 66 κατοίκου