Η Βενετσιάνικης αρχιτεκτονικής οικία επί της οδού Κλειδή 13

 Το Ρέθυμνο στις αρχές του 17ου αιώνα πρέπει να γνώρισε ιδιαίτερη ακμή. Τεκμήριο αποτελεί η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού, που έφτασε στο απόγειό της, το 1608, τους 10.000 κατοίκους περίπου. 

Τις ανάγκες της ανώτερης τάξης της πόλης κάλυπταν σπίτια σαν αυτό στη σημερινή οδό Στ. Κλειδή που πρέπει να χτίστηκε εκείνα τα χρόνια. Το μάτι του επισκέπτη μαγνητίζεται από το εντυπωσιακό θύρωμα που οδηγούσε στην κεντρική αυλή.

Οι παραστάδες πλαισιώνονται από ημικίονες, συγκρατώντας στην επάνω ζώνη κορινθιακά κιονόκρανα και έναν περίτεχνο θριγκό. 

Εκεί σώζεται μια λατινική επιγραφή με θεολογικό μήνυμα: QUI SPERAT IN DEO SUBLEVABITUR [ΌΠΟΙΟΣ ΕΛΠΙΖΕΙ ΣΤΟΝ ΘΕΟ ΘΑ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΕΙ]. 

Το χωρίο είναι παρμένο από το βιβλίο των Παροιμιών (28:25): ὁ δὲ πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον εὐφρανθήσεται (qui sperat in Domino, sublevabitur). Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια στην ανάγλυφη διακόσμηση του θυρώματος αποτελούν οι ερωτιδείς (putti), που προσπαθούν να κυνηγήσουν ή να παίξουν με μικρά πουλιά πάνω στα δέντρα. 

Οι ερωτιδείς έχουν αναρριχηθεί σε κλαδιά που λυγίζουν από το βάρος, και έτσι πλαισιώνουν ιδανικά το τοξωτό άνοιγμα του θυρώματος. Παρόμοια σύνθεση σώζεται στο θύρωμα της οικίας στη σημερινή οδό Αρκαδίου 48.

Στο ισόγειο υπήρχαν βοηθητικοί αποθηκευτικοί χώροι, και ένας από αυτούς είχε ξεχωριστή είσοδο από το δρόμο μέσω μιας απλής τοξωτής θύρας στα αριστερά της κεντρικής εισόδου. 

Αυτή η μικρότερη είσοδος τονίζεται ιδιαίτερα από τα ανάγλυφα αντικριστά δελφίνια στη βάση του παραθύρου, που τοποθετήθηκε ακριβώς από πάνω της για να φωτίζει τον όροφο. Το κτήριο χτίστηκε στη γωνία ενός οικοδομικού τετραγώνου, όπως φαίνεται ξεκάθαρα από την ακρογωνιαία κατασκευή η οποία ενισχύει και σήμερα τη στατικότητα.

Όπως στη Λότζια, και εδώ παρατηρεί κανείς δύο χαρακτηριστικά στοιχεία της βενετσιάνικης αρχιτεκτονικής: τη σκάρπα (scarpa), δηλαδή την κεκλιμένη τοιχοποιία του κατώτερου τμήματος, και τον κοσμήτη (cordone), τη λίθινη ταινία ημικυλινδρικής διατομής που προεξέχει εκεί όπου κατέληγε ο επικλινής τοίχος. 

Τα αρχιτεκτονικά αυτά μέρη απαντούν κατά κανόνα στα οχυρωματικά έργα της ίδιας εποχής, τα οποία προφανώς μιμούνται οι ιδιωτικές οικίες, αν και σε μικρότερη κλίμακα.

Όπως μας πληροφορούν οι πηγές και κυρίως οι συμβολαιογραφικές πράξεις της εποχής, η οικία της οδού Κλειδή βρισκόταν κοντά σε μια από τις πιο αριστοκρατικές συνοικίες της πόλης. 

Συνεχίζοντας ανατολικά, βγαίνοντας δηλαδή στο δρόμο προς τη σημερινή Πλατεία Μικρασιατών, μπορεί κανείς να αναγνωρίσει την πορεία μιας από τις κυριότερες οδικές αρτηρίες της εποχής που διέσχιζαν την πόλη από τα βόρεια προς τα νότια, το Μακρύ Στενό, τη σημερινή οδό Νικηφόρου Φωκά.

Τα δικαιώματα επί των απεικονιζόμενων μνημείων ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (ν. 4858/2021).

Τα ευρισκόμενα στην Π.Ε. Ηρακλείου απεικονιζόμενα μνημεία υπάγονται στην αρμοδιότητα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού - Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, με την εξαίρεση του κτιρίου που στεγάζει την Περιφέρεια Κρήτης, του Δικαστικού Μεγάρου και του κτιρίου που άλλοτε στέγαζε την Αστυνομική Διεύθυνση Ηρακλείου (οθωμανικοί κισλάδες), που υπάγονται στην αρμοδιότητα της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Κρήτης, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού - Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων. Τα ευρισκόμενα στην Π.Ε. Ρεθύμνου απεικονιζόμενα μνημεία υπάγονται στην αρμοδιότητα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού - Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων. Τα ευρισκόμενα στην Π.Ε. Χανίων απεικονιζόμενα μνημεία υπάγονται στην αρμοδιότητα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χανίων, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού - Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων.

Πηγές:

I. Δημακόπουλος, Τα σπίτια του Ρεθύμνου. Συμβολή στη μελέτη της Αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής της Κρήτης του 16ου και του 17ου αιώνα, Αθήνα 20012, 82–87.

https://explore.cure-project.gr/