Τα Βορίζα είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Φαιστού και της τέως Επαρχίας Καινουργίου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης.
Η θέση του είναι στους νότιους πρόποδες του Ψηλορείτη και συνδέεται με το Ηράκλειο με ασφαλτόστρωτο δρόμο 53 χιλιομέτρων. Στο χωριό υπάρχει μεταξύ άλλων νηπιαγωγείο και δημοτικό σχολείο.
Στα Βορίζα υπάγεται και η Ιερά Μονή Βαρσαμόνερου. Την περίοδο της Βενετοκρατίας γύρω στο 1500 ήταν ένα από τα χίλια χωριά της Κρήτης.
Η Ιερά Μονή Βαρσαμόνερου είναι μοναστήρι των πρώτων αιώνων της Ενετοκρατίας από το οποίο όμως σώζεται σήμερα μόνο ο ναός Αγίου Φανουρίου.
Η μονή Βαρσαμόνερου, από τις παλαιότερες στην Κρήτη, δεν λειτουργεί από τον 18ο αιώνα και αποτελεί μετόχι της Μονής Βροντησίου. Στην ακμή της ήταν σπουδαίο κέντρο μελέτης συγγραμμάτων και είχε διάφορα μετόχια, ανάμεσα τους και η μονή Βροντησίου. Ο πλούτος της αντανακλάται στις τοιχογραφίες της, από τα σπουδαιότερα δείγματα της Ενετοκρατίας στην Κρήτη.
Σήμερα διασώζεται μόνον ο κατάγραφος ενετικός ναός του Αγίου Φανουρίου. Ο ναός είναι ένα πολύ σπάνιο παράδειγμα εκκλησίας με δύο νάρθηκες στην είσοδο και οι δύο στις δεξιές γωνιές των δύο κλιτών. Περιέχει ενδιαφέρουσες διακοσμήσεις με τούβλα και οι πόρτες και τα γύρω παράθυρα είναι ανάγλυφα με γοτθικές επιρροές.
Αρχικά ο ναός αποτελούνταν από το βόρειο κλίτος (πριν το 1332) που ήταν αφιερωμένο στην Παναγία Οδηγήτρια, τοιχογραφημένος με τις παραστάσεις των 24 Οίκων του Ακαθίστου Ύμνου. Λόγου του αρχικού αυτού ναού, η μονή κατά την Ενετοκρατία ήταν γνωστή με το όνομα Chiesa della Madonna di Varsamonero, δηλαδή ναός Παναγίας Βαρσαμόνενου.
Το νότιο κλίτος κτίστηκε αργότερα, αφιερώθηκε στον Άγιο Ιωάννη και διακοσμήθηκε με εντυπωσιακές παραστάσεις της Σταύρωσης και του Επιτάφιου Θρήνου. Δίπλα υπάρχει και το μικρότερο κλίτος του Αγίου Φανουρίου (εορτ. 27 Αυγούστου), που έγινε κι ο προστάτης της μονής.
Ο ναός είναι πολύ σημαντικός για τις παμπάλαιες τοιχογραφίες του, που χρονολογούνται στον 14ο και 15ο αιώνα. Είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα μιας σπουδαίας τέχνης που ήκμασε την εποχή της Ενετοκρατίας σε ολόκληρη την Κρήτη και που αργότερα έφτασε στο απόγειο της με τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο (El Greco).
Κοντά στη μονή Βαρσαμόνερου υπάρχει η βυζαντινή Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, με τις παλιές τοιχογραφίες και το ανάγλυφο παράθυρο. Στο ιστορικό μουσείο Κρήτης στο Ηράκλειο βρίσκεται σήμερα το εξαιρετικής εκκλησιαστικής και ξυλογλυπτικής τέχνης τέμπλο της μονής.
1332: Κτίζεται ο αρχικός μονόκλιτος ναός της Παναγίας (πιθανόν και πολύ νωρίτερα), γνωστός κι ως Chiesa della Madonna di Varsamonero.
1400–28: Κτίζεται το νότιο κλίτος αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη και αγιογραφείται από διάφορους ζωγράφους.
1431: Ο Κωνσταντίνος Ειρίκος τοιχογραφεί το κλίτος του Αγίου Φανουρίου.
1426: Κτίζεται το μικρό κλίτος του Αγίου Φανουρίου, από το οποίο πήρε το όνομα του μοναστήρι.
18ος αιώνας: Η μονή ερειπώνει μετά από μια μεγάλη περίοδο παρακμής και τα σκήπτρα παίρνει η ισχυρή πλέον μονή Βροντησίου.
1947: Ο αρχαιολόγος Νικόλαος Πλάτωνας ξεκινάει την αναστήλωση της μονής.
Λόγω της ορεινής του θέσης, το εν λόγω χωριό διαδραμάτισε βασικότατο ρόλο στη διάρκεια των Επαναστάσεων.
Από τα Βορίζα κατάγονταν πολλοί οπλαρχηγοί. Ένας από αυτούς ήταν ο Νικ. Μαλικούτης, που σκότωσε τον γενίτσαρο της Μεσαράς, Αγριολίδη, από τον Άγιο Ιωάννη κοντά στη Φαιστό, όμως συνελήφθη στη διάρκεια συμπλοκής από την προδοσία του οπλαρχηγού Κόρακα,σε έναν ναό κοντά στο χωριό Τρυπητά όπου κατέφυγε και οδηγήθηκε στο Ηράκλειο και εκεί θανατώθηκε με μαρτυρικό τρόπο (γδάρθυκε ζωντανός) κάτι που εξιστορε και η λαϊκή μούσα.
Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα ήταν ο Κωνσταντίνος Λέκκας, αγωνιστής κατά την Κρητική Επανάσταση του 1866 όπου συνελήφθη από τους Τούρκους, στην ίδια μάχη που συνελήφθη κι ο Νικ. Μαλικούτης από την προδοσία του Κόρακα.
Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα ήταν επίσης και ο Κωνσταντίνος Λεράτος, που μαζί με τον Φραγκιά δολοφόνησαν τον τρομερό Δερβίς Αγά, έναν απ' τους πιο σκληροτράχηλους Τούρκους αγάδες της περιοχής.
Στη διάρκεια της Ναζιστικής Κατοχής, το χωριό έλαβε μέρος στην Αντίσταση, - βλ. Μάχη στο Τραχήλι - βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς και καταστράφηκε ολοσχερώς.
Έπειτα από την Απελευθέρωση, η Πολιτεία έφτιαξε νέο οικισμό στη θέση Βροντισάκι κοντά στη Μονή Βροντισίου. Οι κάτοικοι όμως αρνήθηκαν να κατοικήσουν σ' αυτόν και προτίμησαν να προβούν σε ανοικοδόμηση του χωριού τους στην αρχική του θέση.
Τα Βορίζα αναφέρονται στον Καστροφύλακα (Κ 104) με 281 κατοίκους και με το όνομα Vorisa, το 1583. Στην ίδια απογραφή (Κ 103) αναφέρονται και οι οικισμοί Λαλουμάς (Lalumas με 39 κατοίκους) και Μεσίσκλι (Mesiscli, με 88 κατοίκους). Στις απογραφές του 1834 και του 1881 δεν αναφέρεται κανένας Τούρκος στο χωριό.
Η κύρια οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων είναι η γεωργία, με έμφαση στην ελαιοκομία, καθώς και η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία. Επιπλέον, στον οικισμό ασκούνται οι τέχνες της ξυλογλυπτικής και της υφαντουργίας.
Το Πρόγραμμα Προβολών Του ΣΙΝΕ ΜΙΝΩΑ
Έρχεται ένα ξεχωριστό λογοτεχνικό διήμερο στη Σητεία
Ξεκινά το πρόγραμμα «Άθληση και Γυναίκα» του Δήμου Ρεθύμνης
Δωρεάν μαθήματα γλυπτικής για αρχάριους και ΑμεΑ στο πρόγραμμα «Δια… Δήμου Μάθηση» του Δήμου Ηρακλείου
17η Μινωική Διαδρομή, από τους Δήμους Μινώα Πεδιάδας, Χερσονήσου και Οροπεδίου Λασιθίου,
Δυναμική παρουσία του Δήμου Ρεθύμνης στη διεθνή έκθεση IFTM Top Resa, με έμφαση στις εναλλακτικές μορφές τουρισμού και στην αυθεντική εμπειρία.
Στήριξη του 12μηνου τουρισμού από τη Γαλλία με απευθείας πτήσεις στην Κρήτη όλο το χειμώνα από την Transavia
«Πράσινο φως» για νέο ξενοδοχείο 5 αστέρων και 499 κλινών στη Γεωργιούπολη
Thomas Cook: Το Ηράκλειο στα 13 πιο οικονομικά city breaks της Ευρώπης
Τζίρος 911 δισ. ευρώ για το ευρωπαϊκό ηλεκτρονικό εμπόριο, σύμφωνα με έρευνα
Εξωδικαστικός: Σε ισχύ ο νέος μηχανισμός για την προστασία της κύριας κατοικίας
ΑΑΔΕ: Τι ισχύει για το φόρο σε δωρεές, χαρτζιλίκια και μεταφορές χρημάτων
Νέα μέτρα ενεργειακής στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Εκπτώσεις σε ακτοπλοϊκά εισιτήρια για τη μετάβαση νεοδιοριζόμενων εκπαιδευτικών στην περιοχή τοποθέτησής τους
Αποτελέσματα για την εγγραφή στους Βρεφονηπιακούς –Παιδικούς Σταθμούς – ΚΔΑΠ- ΚΔΑΠ ΜΕΑ του Δήμου Μαλεβιζίου μέσω Voucher
Πρόσκληση σε εκπαιδευτικούς που αναζητούν μόνιμη κατοικία στην πόλη απευθύνει το ΔΣ της ΕΛΜΕ Χανίων
(ΚΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ.) Νέα, καινοτόμα επιμορφωτικά του προγράμματα.
Αφασία: Τι σημαίνει για τον ασθενή και πώς αντιμετωπίζεται
2,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα
Ροχαλητό και Υπνική Άπνοια: Όταν ο ύπνος γίνεται ζήτημα υγείας
Ο ρόλος του εμβρυολόγου στην εξωσωματική γονιμοποίηση
2,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα




































Σας προτείνουμε το βιβλίο του Πάνου Ν. Αβραμόπουλου. με τίτλο «ΑΘΗΝΑ, ζαφειρόπετρα ...»
Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ρήσος το εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά του Μιχάλη Μηνιώτη "Ιστορίες από την φύση"
Ανδρομάχη Μπούνα-Βάιλα Σεξουαλική σωματεμπορία και έμφυλες ταυτότητες Από τη θεωρία στη σύγχρονη κοινωνική έρευνα
Αυξήθηκαν οι δανεισμοί βιβλίων στις δημόσιες, δημοτικές και παιδικές βιβλιοθήκες το 2025
Φτιάχνουμε Χοιρινή τηγανιά κρασάτη με πιπεριές και πατάτες
Η Τσιλαδιά ή πηχτή της Κρήτης
Κρέπες με πικάντικο κιμά, σπανάκι και τυρί κρέμα
Τα κοσμικά κέντρα πυλώνες του κλασικού ελληνικού κινηματογράφου
Εμβληματικά Αστυνομικά Οχήματα και ταινίες
9 σκηνές με βιβλία στον παλιό καλό ελληνικό κινηματογράφο


