Κρήτη πόλεις και χωριά: 42 - ΜΝΗΜΕΙΑ Ν. ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 42 - ΜΝΗΜΕΙΑ Ν. ΛΑΣΙΘΙΟΥ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 21 Απριλίου 2026

Το Ιερό Και Το Μέγαρο Στον Οικισμό Του Λόφου Χαλασμένου

www.kritipoliskaixoria.gr Απριλίου 21, 2026 0

του Λεωνίδα Ι. Κουδουμογιαννάκη

Χαλασμένος είναι το όνομα ενός ευδιάκριτου στρογγυλεμένου λόφου που δεσπόζει μεταξύ του παραδοσιακού οικισμού Μοναστηράκι και του μοναδικού σε άγρια ομορφιά φαραγγιού Χα, βορειανατολικά του ισθμού της Ιεράπετρας.

Η θέση Χαλασμένος στη βορειοανατολική πλευρά του ισθμού της Ιεράπετρας, που αποτελεί το στενότερο και χαμηλότερο πέρασμα του νησιού από το βορρά προς το νότο και συνδέει το Αιγαίο με το Λιβυκό πέλαγος είναι σημαίνουσα. Η θέση μας φιλεύει με μια θέα που φτάνει μέχρι τον Αφορεσμένο, ακρωτήρι στο βορά του κόλπου του Μεραμβέλου και νότια μέχρι το Λιβυκό πέλαγος.

Μια πυρκαγιά που ξέσπασε ανήμερα της Παναγίας στις 15 Αυγούστου 1989 και κατέκαψε ένα μεγάλο κομμάτι του πανέμορφου δάσους της Θρυπτής ήταν η αιτία να αποκαλυφθούν μέσα από στάχτες και κάρβουνα τα σημάδια ένας σημαντικού οικισμού του 12^ου π.Χ. αιώνα, με μεγάλα ορθογώνια κτίρια (μέγαρα), δημόσιο ιερό, με σπάνια αγγεία, ευρήματα που δηλώνουν το τέλος της εποχής του χαλκού, στην έσχατη περίοδο του Μινωικού πολιτισμού.

Στη διάρκεια επιφανειακής έρευνας που πραγματοποιήθηκε τα έτη 1989-1990, οι D.C. Haggis και K. Nowicki, εντόπισαν τη θέση και προχώρησαν στη δημοσίευση, μαζί με την γειτονική θέση «Καταλύματα».

Από το 1990, η αρχαιολόγος της ΚΔ’ Εφορίας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων κ. Μεταξία Τσιποπούλου, άρχισε να ενδιαφέρεται για την περιοχή του Ισθμού της Ιεράπετρας. Το 1992 μαζί με τον αείμνηστο αρχαιολόγο William Coulson της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής ξεκίνησαν τις ανασκαφές οι οποίες συνεχίστηκαν για τρείς περιόδους 1992, 1993, 1994.

Ο οικισμός- η επιλογή της θέσης

Ο οικισμός παρουσιάζει σαφή πολεοδομική οργάνωση, με δρόμους και καλντερίμια, ελεύθερους χώρους και είναι χωρισμένος σε τέσσερις γειτονιές (οικοδομικά τετράγωνα). Τα “μέγαρα” μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής, μας δείχνουν, τη σύνδεση της Μινωικής Κρήτης με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Η τάση της εποχής του 14ου αιώνα π.Χ. ήταν οι οικισμοί να κτίζονται σε ψηλά σημεία, σε λόφους. Πιθανότατα για λόγους ασφαλείας και για να αποφεύγουν τους πειρατές που δρούσαν στο Αιγαίο. Στον οικισμό του Χαλασμένου, ο οποίος έχει κτιστεί ανάμεσα σε πελώριους βράχους, που λειτουργούν ως κρυψώνες, ο λόφος είναι στρατηγικής σημασίας, όπως και ο λόφος της Κεφάλας και επέτρεπε στους κατοίκους να ελέγχουν το Κρητικό και το Λιβυκό Πέλαγος, ενώ μπροστά στα πόδια τους είχαν την εύφορη πεδιάδα για τις καλλιέργειές τους.

Η Δρ. Μεταξία Τσιποπούλου ειδικός αρχαιολόγος της Εποχής του Χαλκού και της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου του Αιγαίου και της Κρήτης η οποία έχει διευθύνει σημαντικές συστηματικές ανασκαφές στην Κρήτη, περιλαμβανομένων της πόλης και του ανακτόρου του Πετρά στη Σητεία, τα Υστερομινωικά νεκροταφεία στην Κριτσά Μιραμπέλλου και στα Αχλάδια Σητείας, ανέλαβε να με ξεναγήσει.

«Ο οικισμός του Χαλαμένου χτίστηκε, κατοικήθηκε και εγκαταλείφτηκε μέσα στον 12ο αιώνα π.Χ. χωρίς να υπάρξει πυρκαγιά ή εχθρική απειλή. Παρουσιάζει σαφέστατη πολεοδομική οργάνωση, με δρόμους, ελεύθερους χώρους, κάποια μεγάλα κτίρια, τα λεγόμενα “μέγαρα” τα οποία είναι μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής. Είναι ορθογώνια κτίσματα χωρισμένα με έναν εσωτερικό τοίχο, πράγμα που δε συναντούμε στον Μινωικό Πολιτισμό. Τον τύπο αυτό, έφεραν οι Μυκηναίοι στην Κρήτη τον 14ο αιώνα π.Χ.

Στο βόρειο τμήμα του οικισμού, έχει αποκαλυφθεί ένα πολύ μεγάλο ορθογώνιο κτίριο, το οποίο είναι το δημόσιο ιερό, της κοινότητας. Παρόμοια ιερά, έχουν βρεθεί στις ανασκαφές στον Βροντά Καβουσίου και στην Κεφάλα Βασιλικής. Όμως, στον Χαλασμένο το κτίριο είναι εντυπωσιακά μεγαλύτερο. Σε αντίθεση με τη μινωική εποχή στον Χαλασμένο έχουμε για πρώτη φορά στο 12ο π.Χ. αιώνα δημόσιο ιερό, ανοικτό με εύκολη πρόσβαση και δρόμους που οδηγούν στην είσοδό του.

Στο πρώτο μεγάλο δωμάτιο του ιερού βρέθηκαν τρία μεγάλα αγάλματα, γυναικείων θεοτήτων με υψωμένα χέρια, στο κεφάλι τους έχουν τιάρες που κοσμούνται με πουλιά ή φύλλα όρθια. Δίπλα τους βρέθηκε ένα μικρός πίθος με υπολείμματα σύκων.

Βρήκαμε επίσης, έντεκα πήλινους πίνακες με οπές ανάρτησης, οι οποίοι ήταν κρεμασμένοι στο νότιο τοίχο. Σημαντικό εύρημα είναι τα πήλινα σκεύη χωρίς βάση με οφειόδεις λαβές και μικρό αυτόνομο φιδάκι.

Κατά μήκος του βόρειου τείχους βρέθηκαν έξι πίθοι μέσα στους οποίους μάλλον τοποθετούσαν προσφορές προς τις θεότητες ή μετεφέρθησαν στον χώρο αυτό πριν ο οικισμός εγκαταλειφτεί. Το δεύτερο μικρότερο δωμάτιο του ιερού χρησίμευε ως σκευοφυλάκιο. Εκεί βρέθηκαν όλα τα σκεύη τοποθετημένα στα θρανία.

Δεκατρείς τεράστιες χύτρες χωρητικότητας δεκαέξι λίτρων και ένα σύνολο ευρημάτων βρίσκονται σήμερα στο Κέντρο Μελέτης Ανατολικής Κρήτης στην Παχεία Άμμο».

Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ ΚΕΡΑΜΙΣΤΩΝ

Η ανασκαφή του Χαλασμένου ολοκληρώθηκε το 2006. Τα δύο τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται εργασίες καθαρισμού για να συμπληρωθούν τα σχέδια και για να προχωρήσουν στις δημοσιεύσεις. Στις εργασίες αυτές συνέβη ένα ευτυχές γεγονός. Ήρθε στο φως ένα μεγάλος κεραμικός κλίβανος που η διάμετρος του ξεπερνά τα δύο μέτρα. Ο κλίβανος αυτός είναι ο μεγαλύτερος από τους άλλους δύο που έχουν αποκαλυφθεί στην Κρήτη. Ο ένας βρίσκεται στον οικισμό «Βροντά» στο Καβούσι και ο δεύτερος στον οικισμό Εσταυρωμένου στο Ρέθυμνο.

Επικεφαλής της ανασκαφής είναι ο αρχαιολόγος κ. Ντέιβιντ Ραπ, διευθυντής του Καναδικού Ινστιτούτου Αρχαιολογίας στην Ελλάδα. Στην ανασκαφή βοήθησαν με την συμμετοχή τους η κ. Γαρυφαλλιά Κωστοπούλου και οι συντηρήτριες Άννα Τσούπρα, Ματίνα Τζαρή και Κέιτλιν Μαχόνι από το Κέντρο Μελέτης Ανατολικής Κρήτης με επιβλέπων αρχαιολόγο την κ. Στεφανία Χλουβεράκη.

Ο Κλίβανος, που είναι ο φούρνος του κεραμέα τον οποίο φρόντιζε και γνώριζε να στήσει ο ίδιος, αποτελείται από δύο «ορόφους», ένα υπόγειο και ένα ισόγειο. Ο «δρόμος» το μέρος του υπόγειου ορόφου, τοποθετούταν η καύσιμη ύλη. Σε σύνδεση με αυτόν υπάρχει ένας άλλος θάλαμος, ο θάλαμος οπτήσεως. Αυτός φέρει ένα διάτρητο πάτωμα από πηλό, την «εσχάρα». Μέσα από σήραγγες και τις οπές της «εσχάρας» περνούσε ο καυτός αέρας για να καταλήξει στο θάλαμο οπτήσεως, όπου ήταν στοιβαγμένα με προσοχή τα αγγεία. Ο θάλαμος οπτήσεως ήταν καλυμμένος με το «θόλο». Στην κορυφή του «θόλου» υπήρχε καμινάδα για την εξαγωγή του καπνού.

Η αποκάλυψη του κλιβάνου σύμφωνα με την κ. Τσιποπούλου «θεωρείται πολύ σημαντική διότι είναι ο μεγαλύτερος και ο πιο καλοδιατηρημένος κλίβανος κεραμικών που έχει μέχρι σήμερα αποκαλυφθεί. Χρονολογικά τοποθετείται στον 12^Ο αιώνα όπως και ο οικισμός».

Στην σύγχρονη Κρήτη υπήρχαν τέσσερις οικισμοί με πολλούς αγγειοπλάστες. Ένας σε κάθε νομό του νησιού. Σήμερα την τέχνη των προγόνων τους έχουν διατηρήσει μόνο δύο κέντρα κεραμικής, το Θραψανό στο νομό Ηρακλείου και οι Μαργαρίτες στο νομό Ρεθύμνης. Παλαιότερα υπήρχαν ακόμα αλλά δύο μικρότερα, το Κεντρί στην Ιεράπετρα και η Νοχιά στα Χανιά.

ΚΕΙΜΕΝΑ - www.104fm.gr
ΦΩΤ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΕΝΝΑΡΑΚΗΣ

Ο Ερειπωμένος Μεσαιωνικός Οικισμός Της Βόιλας

42 - ΜΝΗΜΕΙΑ Ν. ΛΑΣΙΘΙΟΥ

www.kritipoliskaixoria.gr Απριλίου 18, 2026 0

Ο ερει-πωμένος μεσαιωνικός οικισμός της Βόιλας είναι μετά τη διακλάδωση προς Κατε- λιώνα, Σίτανο, Καρύδι.

Ο ψηλός πύργος και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου κάτω από τους βράχους ξεχωρίζουν πριν φτάσετε.

Κατευθυνθείτε στη μεριά του άρχοντα κα- στρόπυργου, στον οποίο οι περασμένοι καιροί έχουν αφή- σει τα ίχνη τους. Στο θύρωμα της πόρτας τα λιθόγλυπτα: ο πέλεκυς, τα κωνικά κυπαρίσσια και οι ρόδακες –σήματα του Ισλάμ – σκαλίζουν παλιές πληγές.

Δημιούργημα Βε- νετού φεουδάρχη της περιοχής φαίνεται το αγέρωχο κτί- σμα και κάποια από τα χαμόσπιτα γύρω του.

Βρίσκεται μόλις 1 χλμ. απόσταση από τον Χανδρά, με παρακαμπτήριο χωματόδρομο. Πρόκειται για έρημο μεσαιωνικό χωριό του οποίου την προστασία έχει αναλάβει η Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Μέσα από τα ερείπια με τις καμάρες και τα πλακόστρωτα, τα Φραντζέζικα τόξα και τον αδρό ρυθμό της τοιχοδομίας μέσα στην κατανυκτική σιγή της εγκατάλειψης νομίζεις πως ακούγεται ο αχός του καλπασμού του βυζαντινού άρχοντα, του μεσαιωνικού ιππότη, του Τούρκου σαρικοφόρου.

Το όνομα προέρχεται πιθανότατα από το βυζαντινό Βοιλάς ή Βολιάς, δηλ. ο ευπατρίδης, ο γαιοκτήμονας.

Διάφορα στοιχεία οδηγούν στην υπόθεση πως η Βόιλα ανήκε στην Ενετική ομογένεια των Ζένων, η οποία μετά την τουρκοκρατία εξισλαμίστηκε και μετονομάστηκε και από την οποία πρέπει να προέρχεται ο Τσίν Αλής η Τζεναλής από τους πιο φανατικούς γενίτσαρους. Η παράδοση τον θέλει ιδιοκτήτη του Πύργου της Βόιλας, πού εξωτερικά έχει τούρκικο επίγραμμα με ημερομηνία Εγίρας 1153 πού ισοδυναμεί με το έτος 1742 του Χριστιανικού ημερολογίου.

Δίπλα στην επιγραφή υπάρχουν χαραγμένα πέλεκυς, κυπαρίσσια, και πεντάλφες, χαρακτηριστικά τουρκικά σύμβολα. Από την εποχή της Τουρκοκρατίας επίσης προέρχονται οι δύο βρύσες με τις ανάγλυφες τουρκικές επιγραφές αληθινά στολίδια του χωριού, με άφθονο κρύο νερό, ακόμα και σήμερα. Στην νότια πλευρά του πύργου υπάρχει ερειπωμένη εκκλησία γνωστή σαν εκκλησία του Τζιναλή.

Σημαντικό μνημείο της Βόιλας είναι η διμάρτυρη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου πού φαίνεται πως έγινε τον 15ο αιώνα. Στο δυτικό άκρο του νότιου τοίχου υπάρχει κόγχη αψιδωτή με παράσταση και επιγραφή. Από τις επιγραφές φαίνεται πως πρόκειται για οικογενειακό τάφο των Σαλαμών.
Πιθανότατα οι Σολωμοί της Ζακύνθου, από τους οποίους προέρχεται ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός, να έλκουν την καταγωγή τους από τους Σαλαμούς της Σητείας.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ - http://www.crete-today.com

Η Βίλα Του Νίκου Κούνδουρου Στον Άγιο Νικόλαο Όπου Γυρίστηκε Η Ταινία Η Νεράιδα Και Το Παληκάρι

42 - ΜΝΗΜΕΙΑ Ν. ΛΑΣΙΘΙΟΥ

www.kritipoliskaixoria.gr Απριλίου 12, 2026 0

Τα γυρίσματα της ταινίας Η Νεράιδα και το Παλικάρι

έγιναν στα Χανιά και συγκεκριμένα στο παλιό Ενετικό λιμάνι της πόλης,

στο παραθαλάσσιο χωριό Κολυμπάρι, ενώ η "πλατεία" του χωριού που αναφέρεται και που έγιναν αρκετά γυρίσματα είναι το κέντρο της πόλης του Αγίου Νικολάου Λασιθίου στη λιμνοθάλασσα Βουλισμένη στην άλλη μεριά της Κρήτης, καθώς και στην Παναγία την Κερά στην Κριτσά και το σπίτι του σκηνοθέτη Νίκου Κούνδουρου στον όρμο του Αγίου Νικολάου.

Πρόκειται για μια τριώροφη οικία κτισμένη αμφιθεατρικά σε στιλ αιγαιοπελαγίτικου σπιτιού,, με καμάρες και πρόσβαση στην θάλασσα με σκάλες κτισμένες πάνω στα βράχια.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και τα σημεία στα οποία γυρίστηκε το έργο. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το χωριό των Βροντάκηδων και των Φουρτουνάκηδων ήταν η πόλη του Αγίου Νικολάου, με την χαρακτηριστική πλατεία και τη λιμνοθάλασσα Βουλισμένη.

Από την άλλη, η βίλα του Νίκου Κούνδουρου στο Μιράμπελλο Αγίου Νικολάου χρησιμοποιήθηκε ως το σπίτι των Φουρτουνάκηδω

Η ταινία περιλαμβάνει επίσης πολλά πλάνα στο σπίτι των Φουρτουνάκηδων, όπως το νανούρισμα της Βουγιουκλάκη στο μπαλκόνι, τη μυστική συνάντηση του ζευγαριού, αλλά και την «απαγωγή» της Κατερίνας από τον Μανούσο, όταν την είχε φυλακίσει ο πατέρας της για να την τιμωρήσει που αγάπησε τον «εχθρό».

Το σπίτι που έγιναν τα γυρίσματα ανήκει στον σκηνοθέτη Νίκο Κούνδουρο, ο οποίος το παραχώρησε στη Φίνος και βρίσκεται στο Μιραμπέλο Αγίου Νικολάου....

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Η Νεράιδα και το Παλικάρι είναι ο τίτλος μιας ελληνικής αισθηματικής κινηματογραφικής Ταινίας, του 1969 σε σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου, και σενάριο Λάκη Μιχαηλίδη, με πρωταγωνιστές την Αλίκη Βουγιουκλάκη, τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο, και τον Σπύρο Καλογήρου.

Στην Κρήτη, υπάρχει μια μεγάλη βεντέτα που κρατάει αιώνες, ανάμεσα στους Βροντάκηδες και τους Φουρτουνάκηδες.

villa-in-Agios-Nikoalos-Lassithi-Crete-for-sale-general-aspect

Η κάθε μια από τις δύο οικογένειες κρατάνε μακριά τα παιδιά τους για να μη τύχει και αγαπηθούν, οι Βροντάκηδες το γιο τους το Μανούσο, τον έστειλαν από μικρό παιδί στην Αθήνα.

Όταν όμως ο Μανούσος κατεβαίνει από την Αθήνα, μετά από κάλεσμα των γονιών του για να τον προξενέψουν με την κόρη του Κωνσταντογιωργάκη το Λενιώ, που είναι "βαρέων βαρών" και αντικρίζει για πρώτη φορά το Κατερινιώ των Φουρτουνάκηδων στο γλέντι του αρραβώνα της με τον Καπετάν Σκανταλάκη, τότε ανθίζει ένας μεγάλος έρωτας που όταν αποκαλύπτεται ανάβουν τα αίματα και η βεντέτα, αλλά όλα θα καταλήξουν σε ένα ευτυχισμένο γάμο.