Κρήτη πόλεις και χωριά: 03/22/26

Κυριακή 22 Μαρτίου 2026

Το Καμαράκι του Δήμου Μαλεβιζίου

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 22, 2026 0

Το Καμαράκι (επίσημο: Καμαράκιον) είναι οικισμός της κοινότητας Αστυρακίου του Δήμου Μαλεβιζίου στην Περιφεριακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 2011 έχει πληθυσμό 40 κατοίκων. Βρίσκεται σε υψόμετρο 540 μέτρων και σε απόσταση 27 χλμ. από το Ηράκλειο.

Το χωριό βρίσκεται στους βορειοανατολικους πρόποδες του Ψηλορείτη στο μέσο της κατάφυτης από δασικά και άλλα δέντρα κοιλάδας που σχηματίζουν οι ορεινοί όγκοι του Κεφαλιού και της Φιλιορήμου από νότια, της Τράπεζας από δυτικά και της Καμπάνας από βόρεια

Υπάγεται στην τοπική κοινότητα Αστυρακίου της δημοτικής ενότητας Τυλισού. το Καμαράκι είναι ένας ακόμα βυζαντινός οικισμός του Μαλεβιζίου μιας και αναφέρεται για πρώτη φορά στο σεξτεριο Santa Crose σαν φέουδο των ενετικών κατάστιχων τον 13ο αιώνα.

Στην Απογραφή του Καστροφυλακα το 1583 αναφέρεται ως Camarachi με 110 κατοίκους, το 1881 αναφέρεται στο Δήμο Ανωγείων με 50 χριστιανούς κατοίκους, το 1900 στον ίδιο δήμο με 71 κατ. Το 1920 αναφέρεται στον αγροτικό δήμο Γωνιών με 83 κατ. το 1928 με 102 κατ. Το 1940 με 116 κατ. το 1951 με 122 κατ. το 1961 με 131 κατ το 1971 με 52 κατ. και το 1981 με 59 κατ.

Την περίοδο της γερμανικής κατοχής οι κάτοικοι είχαν οργανωθεί σε ομάδες Εθνικής αντίστασης και το χωριό αποτελούσε λημέρι, κέντρο ανεφοδιασμού και περίθαλψης των αντάρτικών ομάδων αλλά ο ρόλος του χωριού προδόθηκε και υπήρξαν αντίποινα με αποτέλεσμα να εκτελεστούν 17 χωριανοί στη θέση "ποροφάραγγο" του Γωνιανού φαραγγιού στις 21/08/44 όπου υπάρχει σήμερα το σχετικό μνημείο.

Η μετανάστευση του 60'κ του 70' αποδυνάμωσαν την ήδη βεβαρημένη από τις γερμανικές εκτελέσεις κατάσταση του χωριού σε σημείο που δεν ανέκαμψε πληθυσμιακά έκτοτε.

Βορειοδυτικά του χωριού στη θέση Ασφένταμος-Κεφάλι και σε υψόμετρο 550 μέτρων βρίσκεται ο Χαϊνόσπηλιος ή Μαρμαρόσπηλιος έχει τη μορφή επιμήκους γαλαρίας, με μήκος περίπου 200 μέτρα (υπήρξε κάποτε κοίτη υπόγειου ποταμού) και είναι εύκολα προσβάσιμος.

Έχει μεγάλες αίθουσες με εκπληκτικούς σχηματισμούς σταλαγμιτών που σχηματίζουν στήλες που φτάνουν και τα 6 μέτρα καθώς και συμπλέγματα σταλακτιτών που κρέμονται στην οροφή σαν κρυστάλλινοι πολυέλαιοι εξαιρετικής ομορφιάς και θεωρείται από τα σημαντικότερα της Κρήτης από άποψη φυσικού διακόσμου.

Τα όστρακα της μινωικής, ρωμαϊκής, βυζαντινής εποχής και πάρα πολλά από την περίοδο της τουρκοκρατίας που βρέθηκαν στο σπήλαιο μαρτυρούν τη χρήση του ως λατρευτικού χώρου κατά την αρχαιότητα αλλά και σαν καταφύγιο και λημέρι κατά την Τουρκοκρατία και τη γερμανική κατοχή.

Το όνομα Χαϊνόσπηλιος οφείλεται στον χαϊνη Γιάννη Παλμέτη (1790 – 1834 πραγματικό επώνυμο Παντερής), από το Καμαράκι, που υπήρξε ο φοβερότερος εξολοθρευτής Τούρκων αγάδων και χρησιμοποιούσε τη σπηλιά ως κρησφύγετο (χάϊν στα Τούρκικα σημαίνει στασιαστής - ανυπότακτος).

Σε απόσταση 28 μέτρων Νότιο Ανατολικά της εισόδου του σπηλαίου βρίσκεται δεύτερο σπήλαιο με την ονομασία “Χαμωτό Σπηλιάρι”, μήκους 32, πλάτους μέγιστο 6 μέτρα και ύψους έως 6 μέτρα με αξιόλογο λιθωματικό διάκοσμο.

Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου (Ριγολόγος) που αναγράφεται στο υπέρθυρο του ναού η χρονολογία 1506 σαν έτος ίδρυσης.

Στον οικισμό βρίσκεται επίσης η παλαιά εκκλησία του Αγίου Αντωνίου με άγνωστη χρονολογία ίδρυσης αλλά με πολλές λαϊκές παραδόσεις που σώζονται ως τις μέρες μας.

Στην είσοδο του χωριού σώζονται ερείπια σπιτιού που σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση ανήκε στον οπλαρχηγο και χαΐνη Γιάννη Παντερή, το γνωστό και ως Παλμέτη, που υπήρξε ο φοβερότερος εξολοθρευτής Τούρκων αγάδων και κακοποιών είχε το λημέρι του στον Χαϊνόσπηλιο και στο Στρουμπουλα όπου περνούσε ο τότε δρόμος από Ηράκλειο για Ρέθυμνο, εκεί εξαφάνιζε τους Τούρκους πετώντας τους σε ένα βάραθρο γνωστό σήμερα ως "του Παλμέτη ο ταφκος".

Την επανάσταση του 1821 ο Παλμέτης πολέμησε γενναία και διατήρησε την επανάσταση στην ανατολική Κρήτη. Στην συνέλευση που έγινε στις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου το 1830 παραστάθηκε ως πληρεξούσιος της επαρχίας Μυλοποτάμου, στο σβήσιμο της επανάστασης στην Κρήτη πήγε στην τότε ελεύθερη Ελλάδα και πολέμησε στο σώμα Κρητών σε διάφορες μάχες.

Το 1834 γύρισε στην Κρήτη και οι Τούρκοι συνθηκολόγησαν μαζί του, επιτρέποντας του προνομιακά να οπλοφορεί και να φέρει και "λαχουρένια ζώνη". Ο λαός με την σοφία του έφτιαξε την παρακάτω μαντινάδα, "Αφήστε τονε να περνά απ τω Χανιώ τη πόρτα, και να φορει και τα άρματα όπως τα φόριε πρώτα".

Τελικά όργανα του Μουσταφά Ναϊλή πασά τον συνέλαβαν στο τότε Μεγάλο Κάστρο και τον σκότωσαν μαχαιρώνοντάς τον, πάλι η λαϊκή σοφία αποφάνθηκε το εξής στο άκουσμα της είδησης "Δεν είναι αυτή παλληκαριά μον ειναι πουστουλούκι, ένα Παλμέτη επιάσανε δέκα χιλιάδες Τούρκοι".

Ο Πύργος Βασιλίσσης Αμαλίας στο ίλιον

14 - ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΕΛΛΑΔΑ-ΚΟΣΜΟΣ

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 22, 2026 0

Ο Πύργος Βασιλίσσης είναι πρώην βασιλική έπαυλη που έχει μετατραπεί σε μουσείο και βρίσκεται δίπλα στο Μητροπολιτικό Πάρκο «Αντώνης Τρίτσης» στο Ίλιον

Το κτήμα έχει έκταση 200 εκτάρια και αγοράστηκε από τον Όθωνα της Ελλάδας, ο οποίος έχτισε εκεί ένα μικρό νεογοτθικό κάστρο για τη σύζυγό του, Αμαλία του Ολδεμβούργου.

Η αρχιτεκτονική του θυμίζει το Κάστρο του Χόενσβανγκαου στη Βαυαρία που χτίστηκε για τον αδελφό του Όθωνα, Μαξιμιλιανό Β΄ της Βαυαρίας.

Καθώς αποτελείται από μονάχα έναν πύργο, ονομάστηκε ο Πύργος της Βασιλίσσης. Μετά την παραίτηση του Όθωνος (1862), πέρασε στην ιδιοκτησία της οικογένειας Σερπιέρη, στην οποία ανήκει έως και σήμερα. Πλέον στο κτήμα υπάρχει γαλακτοποιείο και οινοποιείο και τα κρασιά που εμφιαλώνονται εκεί φέρουν τη γαλλική ονομασία "Tour la Reine" (= Πύργος της Βασίλισσας).

Το 2014 εγκαινιάστηκε ο σταθμός "Πύργος Βασιλίσσης" του προαστιακού Αθηνών που βρίσκεται πλησίον του κτήματος.

Πλάνα από τον Πύργο Βασιλίσσης υπάρχουν αποτυπωμένα στην ταινία Γκόλφω (1914) του Κωνσταντίνου Μπαχατώρη

ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

Ιστορική Αναδρομή Στο Θέμα Της Ύδρευσης Του Ηρακλείου ( Από Το 1600 Και Εντεύθεν) - Τoυ Δημητρίου Τριχά

13 - ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΚΡΗΤΗ

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 22, 2026 0

Toυ Δημητρίου Τριχά, Τοπογρ. Μηχανικού Ε.Μ.Π.

Επιχειρούμε, δια της παρούσης, μια Ιστορική αναδρομή στο πάντα φλέγον θέμα της ύδρευσης της πόλης μας, ευελπιστούντες ότι αυτή τη φορά θα λυθεί οριστικά..

--Σύμφωνα λοιπόν με τα όσα γνωρίζομε μέχρι σήμερα, για την Ιστορία της πόλης,..

…του Χάνδακα των Αράβων και των Βυζαντινών,.. της Κάντιας των Ενετών,.. του

Μεγάλου Κάστρου των Τούρκων και του…Ηρακλείου των Ελλήνων!…η Πόλη μας, από κτίσεώς της, εμαστίζετο αρκετά συχνά, από λειψυδρία, εκτός από ελάχιστες περιόδους, που τα πράγματα ήταν σε ικανοποιητικό επίπεδο.

--Η λειψυδρία αυτή οφείλετο, στο ότι στην μείζονα περιοχή της Βορείου Κρήτης και σε σχετικά κοντινή απόσταση δεν υπήρχαν κατάλληλες πηγές, ούτε προφανώς και πολλά επιφανειακά νερά, που με κάποια επεξεργασία, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για το σκοπό αυτό.

--Με την παρούσα λοιπόν ερευνά μας, κάνομε μια Ιστορική αναδρομή στο θέμα της ύδρευσης( από το 1600 και εντεύθεν), αναφερόμενοι σε τρείς κυρίως περιόδους – Σταθμούς, είτε και σε ενέργειες Αρχόντων που συνέβαλαν στην επίλυσή του (δεν θα αναφερθούμε στα τελευταία 40-50 χρόνια για ευνοήτους λόγους…).

--Η πρώτη και ίσως η πιο σημαντική προσπάθεια που έγινε, ήταν κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας. Μέχρι τότε, η πόλης υδρεύετο από υπόγειες δεξαμενές που κατασκευάζοντο και περισυνέλεγαν τα επιφανειακά νερά από τις στέγες των σπιτιών (τα λεγόμενα σαρνίτσα ). Επίσης σε πολλές περιοχές της πόλης, υπήρχαν πηγάδια μέσα στα σπίτια ή στα οικόπεδα ( περιοχή “Περβόλας”- Καμαράκι – Κομμένο μπεντένι κ.λ.π.).

Παράλληλα σε κάποιες περιοχές υπήρχαν δημόσια φρέατα, όπως ήταν η λεγόμενη “Πηγάδα” κ.λ.π. Όλα αυτά όμως , όπως ήταν φυσικό, δεν έλυναν το πρόβλημα της ύδρευσης που πάντα παρέμενε οξύ.

--Όπως αναφερθήκαμε παραπάνω, για πρώτη φορά το θέμα της ύδρευσης, αντιμετωπίστηκε με τον πιο θαυμαστό τρόπο, επί Ενετοκρατίας.

--Την περίοδο εκείνη, το πρόβλημα το αντιμετώπισε ο Φραγκίσκος Μοροζίνη (1626-1628), που ήταν συνώνυμος του μετέπειτα υπερασπιστή της Πόλης, επίσης Φραγκίσκου Μοροζίνη ( κατά την μετά από λίγα χρόνια πολιορκία του Χάνδακα από τους Τούρκους ).

--Ο Μοροζίνη λοιπόν (ο πρώτος), ήταν αυτός που κατασκεύασε το περίφημο τότε χτιστό υδραγωγείο, δια του οποίου διοχετεύοντο τα νερά των Αρχανών μέχρι τη γνωστή μας σήμερα Κρήνη Μοροζίνη (Λιοντάρια ).

--Στη διαδρομή υπήρχαν διάφορες υδαταγωγοί Γέφυρες, μεταξύ των οποίων και η περίφημη μεγάλη γέφυρα ΤΡΙΩΝ ανοιγμάτων στη περιοχή της Πλατείας Ελευθερίας, εξ ού και το γνωστό μέχρι σήμερα όνομά της…”Τρεις Καμάρες”!..

--Aλήθεια, πόσοι από τους Ηρακλειώτες (και ιδιαίτερα οι νεότεροι), γνωρίζουν την προέλευση της ονομασίας αυτής;

--Αυτό λοιπόν το έργο ήταν ο πρώτος μεγάλος σταθμός στη πορεία επίλυσης του θέματος της ύδρευσης της πόλης και βέβαια ήταν τόσο σημαντικό, αφού την εποχή εκείνη εκόπηκαν και αναμνηστικά μετάλλια με την προτομή του Φ. Μοροζίνη.

--Περίοδος επί Τουρκοκρατίας (1830-1840)

--Επί Τουρκοκρατίας και ειδικά κατά το ενδιάμεσο διάστημα της Αιγυπτιακής κατοχής, ο Μουσταφά Πασάς, ο επικληθείς Κρητικός ( Γκιριτλή), εκτέλεσε το δεύτερο μεγάλο έργο που αφορά την ύδρευση του Ηρακλείου.

--Αυτός ανακάλυψε το αρχαίο υδραγωγείο της Κνωσού, το οποίο και ανακαίνισε.

--Καθάρισε επίσης την παλαιά σήραγγα στην περιοχή Σκαλανίου, με Αιγυπτίους στρατιώτες. Είναι ο ίδιος που κατασκεύασε τη μεγάλη υδαταγωγό γέφυρα,

της Αγίας Ειρήνης ( στα Σπήλια), που όπως όλοι γνωρίζομε διατηρείται άριστα μέχρι τις ημέρες μας.

--Με τα έργα αυτά, μετέφερε τα νερά της πηγής “Φουντάνας” και τα συνένωσε

με τα νερά του υδραγωγείου Μοροζίνη ( των Αρχανών ).

--Έτσι, με το μεγάλο αυτό έργο, της ύδρευσης, ο Μουσταφά Πασάς απέκτησε τη φήμη Ευεργέτου της πόλης, διό και επωνομάσθη “Κρητικός”.

--Περίοδος 1910 – 1927

--Η περίοδος αυτή ήταν η χειρίστη, από άποψη ύδρευσης της Πόλης..

--Η αύξηση του πληθυσμού που είχε επέλθει, εν τω μεταξύ, όξυνε το πρόβλημα.

--Τότε, όπως ήταν φυσικό, και από ό,τι λένε οι πληροφορίες, άνθισε η μαύρη Αγορά του πόσιμου νερού, με τιμή εξωφρενική, για τη προμήθεια…μισής “μασούρας”, όπως λέγανε τότε.

--Επίσης ο συνωστισμός και οι διαπληκτισμοί ήταν μεγάλοι, στις λεγόμενες Δημοτικές Κρήνες,..για ένα τενεκέ νερό !..

--Περίοδος 1927 – 1928

--Τότε, σύμφωνα με στοιχεία που έχομε, και επί Δημαρχίας Ιωάννου Βογιατζάκη

(απλή συνωνυμία με τον αρκετά μεταγενέστερο)…και με δάνειο που συνήψαν

τότε αξίας 20.000.000 δρχ. !.. εκτελέστηκε το Εξωτερικό Υδραγωγείο των Αστρακών, που συνενώθηκε με τα προϋπάρχοντα (Μοροζίνη και Μουσταφά Πασά).

--Από τον αείμνηστο Πεθερό μου (Ιωάννη Βογιατζάκη Πολιτικό Μηχανικό ), έχω το παρακάτω περιστατικό, που συνέβη στον συνονόματό του, τότε Δήμαρχο, τις παραμονές των Δημοτικών Εκλογών του 1928 .

--Ο τότε Δήμαρχος λοιπόν, ο παλαιός, ( Ι. Βογιατζάκης ), εγκαινιάζων τη λειτουργία του Υδραγωγείου ( των Αστρακών ) και τον πίδακα στη Κρήνη Μοροζίνη (Λιοντάρια) σε μια θεαματική προεκλογική αγόρευση, από το…παράθυρο της τότε Λέσχης

“Καπρίς”,..ζήτησε τη ψήφο των δημοτών του, ως…επιβράβευση του Έργου του !..

--Αλλά οι δημότες του Ηρακλείου, είχαν , όπως συνήθως συμβαίνει στο τόπο αυτό, άλλη άποψη…και τον Καταψήφισαν !.. Έβγαλαν Δήμαρχο τον…Παπαδόπουλο!

με 30 !..ψήφους διαφορά!.. ( έτσι είν’ αυτά..)

--Πέραν των ανωτέρω σημαντικών Σταθμών, στους παλιότερους χρόνους, έχομε και άλλες σημαντικές παρεμβάσεις στο θέμα της ύδρευσης, στους σχετικά νεότερους χρόνους και συγκεκριμένα :

--Κατά τη περίοδο 1934 – 1937, επί Δημαρχίας Μηνά Γεωργιάδη, εγένετο η περισυλλογή των υδάτων των πηγών “Μηλιαρά” ( 1934 ) και “Κρύες Βρύσες” ( 1936 ) και η εγκατάσταση αντλιοστασίου για την ανύψωσή των και τη συνένωσή των, με το υδραγωγείο Αστρακών.

--Κατά την περίοδο ( 1954 – 1958 ), επί Δημαρχίας Γεωργίου Γεωργιάδου, εκτελέσθηκε το αξιόλογο φράγμα του χειμάρρου Αστρακών, με εξοικονόμιση 1200 μ3 ανά 24ωρο, που δια του αντλιοστασίου “Μηλιαρά” οδηγήθηκαν τα νερά στο Υδραγωγείο Αστρακών κ.λ.π. κ.λ.π.

--Για τη νεότερη περίοδο, από τη δεκαετία του 1960 και εντεύθεν, είναι προφανές ότι έγιναν και άλλα σημαντικά έργα, όπως η ύδρευση από την περιοχή των Μαλλίων , οι δεκάδες των γεωτρήσεων, στην περιοχή Αστρακών και αλλαχού, ως και πολλά άλλα που είναι εν πολλοίς γνωστά.

--Παρά ταύτα, το πρόβλημα της ύδρευσης της Πόλης, παραμένει ακόμα στην ουσία άλυτο.. Η συνεχής αύξηση του πληθυσμού, η ανάπτυξη των βορείων ακτών και ο τουρισμός επαυξάνει διαρκώς τις ανάγκες..

--Η εξασφάλιση συνεχούς ροής, που είναι και το τελικά επιθυμητό αποτέλεσμα δεν έχει ακόμα επιτευχθεί.

--Ευχόμεθα…σύντομα ο Αποσελέμης να λύσει το πρόβλημα οριστικά..

--Ιδωμεν!..

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΕΝΝΑΡΑΚΗΣ