Τα Ρούστικα του Δήμου Ρεθύμνης

 Τα Ρούστικα είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Ρεθύμνης στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης της Κρήτης. Από το 1999 έως το 2010 σύμφωνα με την τότε διοικητική διαίρεση της Ελλάδος ήταν έδρα του ομώνυμου δημοτικού διαμερίσματος του Δήμου Νικηφόρου Φωκά. 

Είναι κεφαλοχώρι, κτισμένο σε αμφιθεατρική θέση, πνιγμένο στο πράσινο. Έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός μέσης πολιτιστικής αξίας (κατηγορία ΙΙ) (ΦΕΚΔ 728/1995). 

Το έτος 2005 έλαβε βραβείο "καθαρότερου οργανωμένου παραδοσιακού οικισμού" από τη Νομαρχιακή Επιτροπή Τουριστικής Προβολής Ρεθύμνης.

Βρίσκεται είκοσι ένα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Ρεθύμνου σε υψόμετρο 290 μ. στους πρόποδες του λόφου Άμπελος. Τα Ρούστικα υπήρχαν πριν από την κατάληψη της Κρήτης από τους Ενετούς. 

Το όνομά τους οφείλεται στην αραβική λέξη Ρουστάκ που σημαίνει χωριό και οι Βενετοί το προσάρμοσαν στη γλώσσα τους, ως Ρούστικα. Άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται από τη λατινική λέξη Ρούστικους=αγροτικός.

Βρίσκεται σε ωραία τοποθεσία και έχει την όψη μικρής πολιτείας. Πολλοί από τους κατοίκους είναι μορφωμένοι και διακρίνονται στα γράμματα. Την περιόδο της Βενετοκρατίας τα Ρούστικα περιλαμβάνονταν στο φέουδο της οικογένειας Μπαρότση. Είναι χαρακτηριστικό ότι το όνομα Ρούστικα έχει και προάστιο στα περίχωρα της Ρώμης.

Εκκλησιαστική υπαγωγή

Η Ενοριακή εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στη Κοίμηση της Θεοτόκου. Εκκλησιαστικά υπάγεται στην Ε΄ Αρχιερατική Περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, της Εκκλησίας της Κρήτης.

η Μονή Προφήτη Ηλία Ρουστίκων

Μονή Προφήτη Ηλία Ρουστίκων: Στο νοτιοδυτικό του άκρο του χωριού, επάνω σε μικρό βραχώδες ύψωμα και μέσα σ’ ένα κατάφυτο τοπίο, η Ιερά Μονή του Προφήτου Ηλιού του Θεσβίτου, μία από τις πλέον ιστορικές της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου και από τα παλαιότερα της Κρήτης, που κτίστηκε στη Βενετοκρατία. 

Στην Εθνική Βιβλιοθήκη στο Παρίσι υπάρχει ιδιαίτερος χώρος για τα παλιά βιβλία που προέρχονται από τη μονή. Το Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία με την ομώνυμη βυζαντινή εκκλησία του Προφήτη Ηλία, της Αγίας Τριάδας και της Αγίας Ζώνης είναι μια τρίκλιτη βασιλική με κυλινδρικό θόλο, έχει ένα καμπαναριό με δύο καμπάνες και μια επιγραφή του 1637. 

Το μοναστήρι είχε γίνει κέντρο των επαναστατών εναντίον των Τούρκων  και γι΄ αυτό καταστράφηκε από αυτούς το 1823. Στη Μονή φυλάχθηκε κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου το Ιστορικό Αρχείο Κρήτης.

Παναγία στα Ρούστικα: Στη θέση Λιβάδι, υπάρχει δίκλιτος ναός αφιερωμένος στην Παναγία και τον Σωτήρα Χριστό. Ο ναός είναι κατάγραφος με τοιχογραφίες που χρονολογούνται από το έτος ανέγερσης του ναού το 1381, με έξοδα της οικογένειας Γεωργίου Βλατά ιερέα. 

Το κλίτος της Παναγίας είναι ιστορημένο με «ζωηρές» τοιχογραφίες, τιμωρίες κολασμένων, έφιππους άγιους, προδοσία, ετοιμασία του Σταυρού, Σταύρωση, αποκαθήλωση κλπ. 

Οι τοιχογραφίες αυτές είναι ακαδημαϊκής τεχνοτροπίας, σε αυτές απεικονίζεται επίσης ο κτήτορος Γεώργιος Βλατάς. Χαρακτηριστικές είναι οι αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες στα υπέρθυρα και τα παράθυρα. Στο κωδωνοστάσιο υπάρχει η χρονολογία 1627.

Ναός Παναγίας και Σωτήρα

Πνευματικό - Πολιτιστικό κέντρο Ανέστης και Μανόλης Αναγνωστάκης (ιδιωτική συλλογή): Το πνευματικό - πολιτιστικό κέντρο Ανέστης και Μανώλης Αναγνωστάκης, στεγάζεται στο σπίτι της οικογένειας Αναγνωστάκη, το οποίο δωρίσθηκε στην κοινότητα των Ρουστίκων από τον ίδιο τον ποιητή. Εκεί συναντά κανείς τις συλλογές που εκτίθενται από τη ζωή του και από το έργο του. (είσοδος: Ελεύθερη, τηλ. επικοινωνίας: 6977589932)

Στα Ρούστικα λειτουργούν επίσης: Έκκλησιαστικό μουσείο και ιδιωτικό μουσείο Ελληνικών παραδοσιακών ενδυμασιών 

Το 1935, τα Ρούστικα υπήρξαν υποδιοίκηση Χωροφυλακής του νομού Ρεθύμνου, στην οποία υπάγονταν οι σταθμοί Χωροφυλακής Επισκοπής, Αργυρουπόλεως και Ασή Γωνιάς.

Σημαίνοντες Ρουστικιανοί

Λούλα Αναγνωστάκη: θεατρική συγγραφέας 

Αναγνωστάκης Ανέστης: ιατρός Θεσσαλονίκης, πατέρας της συγγραφέως Λούλας και ποιητού Μανώλη

Μανόλης Αναγνωστάκης: διακεκριμένος ποιητής (1925-2005)

Γαρεδάκης Γιάννης: ιδρυτής εφημερίδας Χανιώτικα Νέα

Ζαμπετάκης Ευάγγελος: δάσκαλος, ο 2ος υπεραιωνόβιος σε όλη την Ελλάδα, πέθανε το 1992 σε ηλικία 113 ετών

Ηλιομαρκάκης Αναγνώστης ή Βασίλειος , αρχηγός Ρεθύμνης των επαναστάσεων 1866 και 1878

Αριστείδης Κιτράκης: Οπλαρχηγός Β' Τάξεως του Μακεδονικού Αγώνα (Καπετάν Νύσταρης)

Σοφία Κοκοσαλάκη: σχεδιάστρια μόδας, δισεγγονή του Νικόλαου Τζαγκαράκη (Χατζή) και κόρη της δημοσιογράφου  Στέλλας Λεωνιδάκη

πατήρ Ευμένιος Λαμπάκης (1912-25/12/2005): ηγούμενος Προφήτη Ηλία Ρουστίκων

Λεωνιδάκης Σπύρος: ένα από τα θύματα της τραγωδίας της Θύρας 7 στις 8-2-1981 και πρώτος θείος της Σοφίας Κοκοσαλάκη

Αριστείδης Ε. Παναγιωτάκης: διοικητής του 44ου Συντάγματος Πεζικού κατά την απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου από τους Ιταλούς το 1940-41 και συγγραφέας του βιβλίου "Τα Ρούστικα"

Κωνσταντίνος Παναγιωτάκης: στρατηγός Πυροβολικού του ελληνικού στρατού, Αρχηγός ΓΕΣ την περίοδο 1999-2001, ιδιαίτερα αγαπητός στις Ένοπλες Δυνάμεις για τα μέτρα υπέρ του προσωπικού στη διάρκεια τη θητείας του ως Α/ΓΕΣ

Παπαδαντωνάκης Αγγελής: ομαδάρχης Μακεδονικού Αγώνα

Πετράκης Ιερόθεος: ηγούμενος Ι.Μ. Προφήτη Ηλία Ρουστίκων, Ηπειρομάχος και διαφυλάξας το Ιστορικό Αρχείο Κρήτης στην Μονή Ρουστίκων επί ΓερμανοΚατοχής

Μανώλης Ρουστικιανός (Σταματάκης): οπλαρχηγός Εθνεγερσίας 1821, εφονεύθη εις Μάχη Αναλάτου στις 24/3/1827

Μπιρλιράκη - Τζαγκαράκη Στυλιανή (Χατζίνα): Θαυματουργή μοναχή με τον Τίμιο Σταυρό

Στεφανουδάκης Στυλιανός: διοικητής 44ου Συντάγματος

Φουντουλάκης Εμμανουήλ: εθνομάρτυρας το 1892 στον Πλάτανο της Μεγάλης Πόρτας επί Μαχμούτ

Χειμωνάς Θανάσης: συγγραφέας και αντιδήμαρχος Αθηναίων, γιος της Λούλας Αναγνωστάκη

Χριστοδουλάκης Εμμανουήλ: συνταγματάρχης

Χριστοδουλάκης Ευάγγελος: Ομαδάρχης Μακεδονικού Αγώνα

Καθημερινή ζωή, Εθνολαογραφία

Στο χωριό γίνεται πανηγύρι για τον εορτασμό του Προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου)

Μεταφορές, συγκοινωνία

Υπάρχουν δρομολόγια του ΚΤΕΛ Χανίων-Ρεθύμνου που εξυπηρετούν τη συγκεκριμένη περιοχή (δύο δρομολόγια, πρωί και μεσημέρι, τις καθημερινές και όχι τα Σαββατοκύριακα)

Το 1921, υπήρξε μελέτη του μηχανικού Μιχαήλ Σαββάκη για σιδηροδρομική σύνδεση, από τα Ρούστικα προς το Ρέθυμνο μέσω Καλονύκτου, Γωνιάς, Πρινέ και Ατσιποπούλου, από τα Ρούστικα προς Γεωργιούπολη-Χανιά-Κίσσαμο και από Ρούστικα προς Άγιο Βασίλη-Τυμπάκι-Καστέλλι Πεδιάδος-Αρχάνες-Ηράκλειο.

Ως ξεχωριστός οικισμός αναφέρεται το 1925 στο ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να ορίζεται έδρα στην ομώνυμη νεοϊδρυθείσα κοινότητα. 

Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης, μαζί με τον Παλαίλιμνο αποτελούν την Κοινότητα Ρουστίκων  που ανήκει στη δημοτική ενότητα Νικηφόρου Φωκά του Δήμου Ρεθύμνης και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει μόνιμο πληθυσμό 150 κατοίκους