Δημογραφικό σε κρίση: Συρρίκνωση πληθυσμού και ερήμωση της περιφέρειας

 «Σε πολλές περιοχές της ελληνικής περιφέρειας δεν υπάρχουν πια ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας». Με αυτή τη διαπίστωση αποτυπώθηκε με τον πιο εύγλωττο τρόπο η έκταση της δημογραφικής κρίσης που αντιμετωπίζει η ελληνική περιφέρεια, κατά τη διάρκεια ημερίδας με θέμα «Το Δημογραφικό Πρόβλημα στην Ελλάδα: Χίος, Ψαρά, Οινούσσες: τα νησιά-σύνορα που δοκιμάζονται από το δημογραφικό», η οποία πραγματοποιήθηκε στο Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο Χίου.

 Η ημερίδα συνδιοργανώθηκε από το Ithaca Demographic Forum, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων και την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής, υπό την αιγίδα του Δήμου Χίου.

Επιστήμονες, εκπρόσωποι της Πολιτείας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προειδοποίησαν ότι η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού και η ερήμωση των ακριτικών περιοχών συνιστούν μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις αναδεικνύοντας την ανάγκη για άμεσες και συντονισμένες παρεμβάσεις.

Το στίγμα της δημογραφικής συρρίκνωσης έδωσε κατά τη διάρκεια της ομιλία του ο Βύρων Κοτζαμάνης, ομότιμος καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής στο Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών. Επισήμανε ότι η Χίος αποτελεί «μικρογραφία της Ελλάδας», καθώς ο πληθυσμός συγκεντρώνεται κυρίως στην κεντρική ενότητα, αναδεικνύοντας με σαφήνεια το χάσμα ανάμεσα στο κέντρο και τις απομακρυσμένες περιοχές. 

Η εικόνα που εμφανίζεται ως σχετικά καλύτερη στη Χίο, ανέφερε, δεν αντανακλά υψηλότερη γεννητικότητα συνολικά, αλλά τη δραματική μείωση των ζευγαριών αναπαραγωγικής ηλικίας στις περιφερειακές ενότητες.

Όπως ανέφερε, ο μέσος όρος γεννήσεων και θανάτων στην Ελλάδα το 2024 ήταν 185 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, στοιχείο που αποτυπώνει την ένταση του δημογραφικού προβλήματος.

Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Χίου Γιάννης Μαλαφής, κινούμενος στην ίδια κατεύθυνση, υπογράμμισε ότι «έχει διαρραγεί ο περιφερειακός κοινωνικός ιστός». Παράλληλα, έκανε λόγο για έναν «υδροκεφαλισμό» που απαιτεί στοχευμένες πολιτικές, ώστε το νησί να μπορέσει να αναπτυχθεί ισόρροπα στο σύνολό του.

Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά της, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας, Έλενα Ράπτη, χαιρέτησε την ημερίδα, αναδεικνύοντας τη σημασία της συζήτησης γύρω από το δημογραφικό και την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές στήριξης της οικογένειας και της νέας γενιάς.

Ο βουλευτής Χίου της Νέας Δημοκρατίας, Νότης Μηταράκης, σημείωσε ότι η ημερίδα αναδεικνύει την εξωστρέφεια του νησιού και τη σημασία της δημόσιας συζήτησης για το δημογραφικό, ένα ζήτημα που, όπως τόνισε, δεν αφορά μόνο την ελληνική κοινωνία αλλά συνολικά τις σύγχρονες δυτικές χώρες.

Ο βουλευτής Χίου του ΠΑΣΟΚ Σταύρος Μιχαηλίδης εξέφρασε την ανησυχία του για την έλλειψη αποτελεσματικών μέτρων, τονίζοντας ότι απαιτούνται περισσότερες δράσεις, πιο ουσιαστικές πολιτικές και σταθερές παρεμβάσεις, ώστε να αντιμετωπιστεί το δημογραφικό πρόβλημα που ήδη πιέζει τη νησιωτική και την ηπειρωτική Ελλάδα.

Η μείωση του πληθυσμού σε αριθμούς

Ο αντιδήμαρχος Χίου και πρόεδρος των Τριτέκνων του νησιού, Αργύρης Γιαμάς, παρουσίασε στοιχεία που καταδεικνύουν τη συνεχή πληθυσμιακή μείωση. Όπως ανέφερε, ο πληθυσμός της Χίου έχει μειωθεί από περίπου 130.000 κατοίκους πριν από τη Σφαγή της Χίου σε 50.361 σήμερα, ενώ στις Οινούσσες και τα Ψαρά καταγράφονται μόλις 911 και 420 κάτοικοι αντίστοιχα. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού, με τα παιδιά στα νηπιαγωγεία του νησιού να εκτιμάται ότι θα μειωθούν από 944 το 2020-2021 σε 761 το 2026-2027, ποσοστό μείωσης 19,38%.

Ο Γιώργος Πατούλης, πρόεδρος του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων και πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, παρουσίασε στοιχεία που καταδεικνύουν τη σταθερή συρρίκνωση του παραγωγικού και αναπαραγωγικού πυρήνα της χώρας.

Μεταξύ αυτών ανέφερε ότι το 1970 αναλογούσαν 2,4 γεννήσεις ανά γυναίκα, ενώ το 2024 ο αντίστοιχος δείκτης διαμορφώθηκε στις 1,24 γεννήσεις ανά γυναίκα. Επισήμανε ότι το δημογραφικό αποτελεί εθνική πρόκληση που απαιτεί άμεσες και συντονισμένες παρεμβάσεις.

Σε παρέμβασή του, ο Κωνσταντίνος Πάντος, γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, στάθηκε στο ζήτημα της διαφύλαξης της γονιμότητας, επισημαίνοντας ότι η καθυστέρηση στην τεκνοποίηση καθιστά κρίσιμη την έγκαιρη ενημέρωση και πρόληψη. «Η ταχύτερα αυξανόμενη ηλικιακή ομάδα που κάνει ή προσπαθεί να κάνει παιδί είναι πλέον οι γυναίκες και τα ζευγάρια άνω των 40 ετών. Αυτό περιορίζει σημαντικά τις πιθανότητες να υπάρξει δεύτερο ή τρίτο παιδί, γιατί ο αναπαραγωγικός χρόνος δεν είναι ανεξάντλητος», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι η σωστή ενημέρωση και η πρόληψη είναι καθοριστικές και υπενθύμισε την αξία της απλής εξέτασης ΑΜΗ για την πρόληψη.

Η πρόεδρος του Ithaca Demographic Forum, Ζωή Ηλιοδρομίτη, υπογράμμισε ότι το δημογραφικό αφορά το μέλλον των κοινωνιών και ότι τα νησιά-σύνορα χρειάζονται στοχευμένες πολιτικές στήριξης, ενώ ο ομότιμος καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ Γεώργιος Κρεάτσας τόνισε τη σημασία της έγκαιρης ενημέρωσης για τη γονιμότητα από νεαρή ηλικία.

Στο πλαίσιο της επίσκεψης πραγματοποιήθηκε και επίσκεψη στις Οινούσσες, όπου ο δήμαρχος Γιώργος Δανιήλ ενημέρωσε τους συνδιοργανωτές της ημερίδας για τις δημογραφικές προκλήσεις του νησιού.

Η ημερίδα ανέδειξε την ανάγκη συντονισμένης δράσης πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας, Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τοπικών κοινωνιών, ώστε να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις που θα στηρίξουν τους νέους ανθρώπους και τις οικογένειες, θα ενισχύσουν την παραμονή στον τόπο τους και θα συμβάλουν στην ανατροπή του αρνητικού δημογραφικού ισοζυγίου.

Εφη Φουσέκη ΑΠΕ ΜΠΕ