Από το Αδριάνειο υδραγωγείο, στην Ούλεν

Η αμερικανική Ούλεν, δημιούργημα του Χένρι Ούλεν από την Ιντιάνα των ΗΠΑ, εμφανίστηκε, όπως γίνεται συνήθως με τις ιδιωτικοποιήσεις, από τους εγχώριους πολιτικούς ως… σωτήρας στο υπαρκτό πρόβλημα της λειψυδρίας της πρωτεύουσας.

Η ύδρευση της Αθήνας γινόταν μέχρι τότε από το Αδριάνειο υδραγωγείο, κατασκευασμένο τον 2ο αιώνα μ.Χ., που λόγω και της αλματώδους αύξησης του πληθυσμού της από την προσέλευση των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή είχε καταστεί ανεπαρκές

Ο διαγωνισμός που προκηρύχτηκε τον Αύγουστο του 1923 για την πραγματοποίηση όλων των αναγκαίων έργων ύδρευσης της Αθήνας και του Πειραιά, ολοκληρώθηκε μετά από πολλές αναβολές τον Σεπτέμβριο του επόμενου έτους.

Ομως, παρότι η Ούλεν δεν πήρε μέρος στον διαγωνισμό, η κυβέρνηση Ανδρέα Μιχαλακόπουλου, που θεωρείται ότι «εκπροσωπούσε τη συντηρητικότερη μερίδα της βενιζελικής παράταξης», υπέγραψε στις 22 Δεκεμβρίου 1924 σύμβαση μαζί της.

Στη συζήτηση στη Βουλή για την κύρωση της σύμβασης πολλοί βουλευτές ζήτησαν εξηγήσεις γι’ αυτή την προτίμηση της κυβέρνησης. Τότε ο Μιχαλακόπουλος είπε ότι οι εταιρείες που πήραν μέρος στον διαγωνισμό δεν είχαν καταθέσει επαρκείς οικονομικές εγγυήσεις ενώ για την Ούλεν «εγγυάτο» η Πρεσβεία των ΗΠΑ!

«Ηλθεν ο εμπορικός ακόλουθος της Πρεσβείας και έδωκε τας πληροφορίας αυτάς. Του είπον, τι γνωρίζετε περί του Ούλεν; Γνωρίζω τούτο και τούτο. Γνωρίζετε κανέναν άλλον Οίκον να μοι συστήσητε; Δεν γνωρίζω», είπε, μεταξύ άλλων, ο ίδιος.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφέρουμε ότι εκείνη την εποχή οι ΗΠΑ ήταν μεταξύ των κρατών που είχαν αρχίσει να ενισχύουν τη θέση τους στην παγκόσμια αγορά. Κατά συνέπεια δεν προκαλεί έκπληξη μια παρέμβαση της Πρεσβείας των ΗΠΑ, ίσως μόνο να έχει ενδιαφέρον ότι αυτή έγινε σε βάρος άλλης, αμερικανικών συμφερόντων, εταιρείας που διεκδικούσε το έργο.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η Ούλεν δεν θα έβαζε δραχμή για τα έργα. Το κόστος θα πληρωνόταν από δάνειο 10 εκατομμυρίων δολαρίων, που θα ελάμβανε κατά το ήμισυ από αμερικανική τράπεζα και από την Τράπεζα Αθηνών, αντίστοιχα, με υψηλότατο επιτόκιο (8%) το Δημόσιο.

Πολλοί βουλευτές είχαν επισημάνει ότι το ποσό του δανείου δεν θα επαρκούσε και πραγματικά το 1929 η κυβέρνηση Βενιζέλου αναζήτησε επιπλέον δάνειο 2,5 εκατ. δολαρίων.

Οπως και να έχει, το 1925 ξεκίνησε η κατασκευή των έργων, αρχικά με το φράγμα του Μαραθώνα και στη συνέχεια με τη σήραγγα του Μπογιατίου για τη μεταφορά του νερού στο διυλιστήριο Γαλατσίου. Τα έργα εγκαινιάστηκαν το 1931. Εκτός από τα χρήματα που πλήρωνε το κράτος, η Ούλεν ενθυλάκωνε και τα έσοδα από τις υπερβολικές χρεώσεις για την κατανάλωση του νερού και τη δημιουργία του τοπικού δικτύου ύδρευσης.

Σύμφωνα με τον εκπαιδευτικό Π. Παπανότη «όταν η Ούλεν είχε ολοκληρώσει τα έργα για την υδροδότηση της Αθήνας, η δαπάνη κάθε οικογένειας για την παροχή νερού ανερχόταν σε 1.500 δραχμές, έναντι των 150 δραχμών που ήταν ώς τότε η ετήσια συνδρομή. Επιπρόσθετα για την τοποθέτηση υδρομετρητή οι υδρολήπτες επιβαρύνονταν με το ποσό των 600-700 δραχμών, ενώ απαγορευόταν κάθε επιδιόρθωση βλαβών του δικτύου από ιδιώτες υδραυλικούς». Παράλληλα με την Ούλεν δυσβάσταχτες ήταν οι χρεώσεις και από την αγγλική Πάουερ, που είχε αναλάβει την ηλεκτροδότηση της Αθήνας και τις συγκοινωνίες. Γι’ αυτό το 1932, το καλοκαίρι και τον Δεκέμβρη, έγιναν μεγάλα συλλαλητήρια ενάντια στις δύο εταιρείες, τα οποία σημαδεύτηκαν από αιματηρά επεισόδια.

«(…) Το ηλεκτρικόν ρεύμα και το νερό κοντεύουν να καταντήσουν είδη πολυτελείας», έγραφε το κεντρώο «Εθνος» σε πρωτοσέλιδο άρθρο αλλά και η συντηρητική «Ακρόπολις» έκανε λόγο για «ληστρικάς ξένας εταιρείας»

Η σύμβαση με την Ούλεν τροποποιήθηκε το 1935 και μειώθηκε το επιτόκιο του δανεισμού σε 4% ενώ ορίστηκε η λύση της για το 1952. Ομως, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τρεις τροποποιήσεις της σύμβασης, με τελευταία αυτή του 1953, με υπουργό Δημοσίων Εργων τον Κων. Καραμανλή, η παραμονή της Ούλεν παρατείνεται «επ’ αόριστον»!

Τελικά η αμερικανική εταιρεία θα φύγει οριστικά το 1974, επί κυβέρνησης Καραμανλή, και οι αρμοδιότητές της μεταβιβάζονται εξ ολοκλήρου στην Ελληνική Εταιρεία Υδάτων, η οποία το 1980 διαμορφώθηκε στην ΕΥΔΑΠ, ως ενιαίος φορέας διαχείρισης ύδρευσης και αποχέτευσης της πρωτεύουσας.

https://www.efsyn.gr/