Η Μονή Μυριοκεφάλων, γνωστή ως Μονή Αντιφωνήτριας

Η Μονή Μυριοκεφάλων, επίσης γνωστή ως Μονή Αντιφωνήτριας, είναι Ορθόδοξο μοναστήρι στην Κρήτη. Βρίσκεται στο χωριό των Μυριοκεφάλων και εξακολουθεί ως σήμερα να αποτελεί έναν εκ των κυριότερων τόπων προσκυνήματος της περιοχής.

Η Μονή της Παναγίας της Αντιφωνήτριας, σύμφωνα με την παράδοση, ιδρύθηκε κατά τη δεύτερη δεκαετία του 11ου αιώνα από τον όσιο Ιωάννη τον Ξένο και Ερημίτη. 

Από τα αρχικά κτίσματα της μονής, σήμερα διασώζεται μόνο το μικρό καθολικό, το οποίο βρίσκεται στο κέντρο του σύγχρονου οικισμού και περιβάλλεται από τα μεταγενέστερα κτίρια του μοναστηριακού συγκροτήματος, που χρονολογούνται στον 18ο και 19ο αιώνα. 

Ο αρχικός ναός, κτισμένος στον τύπο του ελεύθερου σταυρού με τρούλο, αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής των αρχών του 11ου αιώνα.

Οι βυζαντινές τοιχογραφίες του Καθολικού των Μυριοκεφάλων, των οποίων το πρώτο στρώμα χρονολογείται από τον 10ο-11ο αιώνα και το δεύτερο από τα τέλη του 12ου αιώνα και τις αρχές του 13ου αιώνα, αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα βυζαντινού ρυθμού. Άλλες τοιχογραφίες, ύστερης χρονολογίας, χρονολογούνται από τον 16ο αιώνα

Από το δεύτερο στρώμα τοιχογραφιών ξεχωρίζει εκείνη της Βαϊοφόρου. Στην απεικόνιση κυριαρχούν οι μορφές του Χριστού και των δύο μαθητών του, Ιωάννη και Πέτρου, οι οποίοι τον συνοδεύουν. 

Οι υπόλοιπες μορφές αποδίδονται σε μικρότερη κλίμακα: άνθρωποι που στρώνουν τα ρούχα τους για να περάσει ο Χριστός, ένα παιδί που έχει σκαρφαλώσει σε δέντρο και μια γυναίκα που τον υποδέχεται μπροστά από τα τείχη της Ιερουσαλήμ. 

Η πόλη αποδίδεται σχηματικά ως ψηλός πύργος· στο ρομβοειδές παράθυρό του προβάλλουν τα κεφάλια προσώπων που παρακολουθούν την είσοδο του Χριστού.

Παρά την ιδιαιτερότητά τους, παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά της τέχνης της περιόδου των Κομνηνών και, ως αποτέλεσμα, συνδέονται με τις τοιχογραφίες των εκκλησιών της Κωνσταντινούπολης, της Μακεδονίας και της Κύπρου

 Στο σύνολο των τοιχογραφιών κυριαρχούν τα ανοιχτόχρωμα χρώματα. 

Ο Εφημέριος των Μυριοκεφάλων, Πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Σηφάκης, και ο Αντώνης Γενναράκης

Οι ζωγράφοι δεν αντέγραψαν τα πρότυπα των παλαιότερων περιόδων και προσέθεσαν περαιτέρω λεπτομέρειες στις ζωγραφισμένες αναπαραστάσεις.

 Επρόκειτο για αρχαΐζοντες ζωγράφους, παρά το γεγονός πως οι ιδιαιτερότητες των τοιχογραφιών τους φαίνεται να τους καθιστά ως προδρόμους του καλλιτεχνικού ρεύματος το οποίο έκανε την εμφάνισή του στην Κωνσταντινούπολη στην διάρκεια του 15ου και του 16ου αιώνα και το οποίο είναι γνωστό ως Κρητική Σχολή

Λίγες πληροφορίες υπάρχουν αναφορικά με το μοναστήρι στην διάρκεια της ενετικής και τουρκικής περιόδου. Θεωρείται πιθανό ο συγκεκριμένος χώρος λατρείας να έχασε σε σημασία στην διάρκεια των παραπάνω περιόδων, παρά το γεγονός πως παρέμεινε ενεργός

Ο Εφημέριος των Μυριοκεφάλων, Πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Σηφάκης.

Λέγεται ότι ο Ιωάννης ο Ξένος έφερε από την Κωνσταντινούπολη όλο τον εκκλησιαστικό εξοπλισμό της μονής (σκεύη, εικόνες, κλπ), χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώνεται αυτό ή να διασώζεται κάτι σήμερα. Στην έκθεση της μονής ανήκουν η «θαυματουργή» εικόνα της Παναγίας του 18ου αιώνα, ένα ευαγγέλιο (1818), ένα ποτήριο (1829), ένα θυμιατό (1854), σταυροί (από το 1886), έγγραφα (από το 1856), κλπ.

Λέγεται ότι κάποτε ο Ιωάννης ο Ξένος περνούσε από την περιοχή και ένας τεράστιος βάτος (ακανθώδης θάμνος) του έκλεινε τον δρόμο. Έβαλε φωτιά για να τον βγάλει από την μέση, αλλά μέσα από τις φλόγες άκουσε μια φωνή «Εδώ Είμαι!». 

Έσβησε τη φωτιά και βρήκε την εικόνα της Παναγίας, που την είχαν κρύψει εκεί οι Κρητικοί για να την διασώσουν. Έτσι ο Ιωάννης ίδρυσε την μονή της Παναγίας εκεί, την οποία ονόμασε Αντιφωνήτρια επειδή του αντιφωνούσε «εδώ είμαι». Οι ντόπιοι πιστεύουν ότι αυτή η θαυματουργή εικόνα είναι η ίδια που φυλάσσεται στη μονή και σήμερα, αλλά είναι του 18ου αιώνα.Κρητικός Οίνος Κρητικά Κοσμήματα

Επίσης, σύμφωνα με την παράδοση, ο ναός είναι μικρός διότι αυτό ήταν το θέλημα της Παναγίας, που το έδειξε με θαυματουργό τρόπο. Έτσι, όταν έγινε προσπάθεια επέκτασης του ναού, κάθε πρωί οι εργάτες έβρισκαν ξανακτισμένο το μέρος του ναού που είχαν γκρεμίσει για να δώσουν μεγαλύτερο πλάτος.

Ο Εφημέριος των Μυριοκεφάλων, Πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Σηφάκης ο οποίος μας καλοσώρισε και μας επίτρεψε να φωτογραφίσουμε το νέο εκκλησιαστικό μουσείο που δημιουργήθηκε στην μονή.

Oι σωζόμενοι θησαυροί της Mονής είναι:

Ένα ευαγγέλιο του 1818.

Ένα ποτήριο με την επιγραφή: Tο παρόν υπάρχει της Θεοτόκου Aντιφωνητρίας Mυριοκεφάλων. Mνήσθητι Kύριε του δούλου σου Mατθαίου ιερομονάχου, γονέων και αδελφών 1829.

Θυμιατό με την επιγραφή: Tο παρόν υπάρχει της Θεοτόκου Aντιφωνητρίας 1854.

Tρεις σταυροί αγιασμού ξυλόγλυπτοι· ο πρώτος φέρει την επγιραφή: I. Mονή Mυριοκεφάλων. Hγούμενος Xατζη-Eυλόγιος 1886· ο δεύτερος: I. M. Mυριοκεφάλων. Eπιστασία Iλαρίωνος Λουκάκη 1899· ο τρίτος δεν φέρει επιγραφή.

Mία κολυμβήθρα αγιασμού ασημένια 1911.

Aρτοφόριο ξυλόγλυπτο, με την εικόνα του Xριστού και των 12 Aποστόλων.

Δύο εξαπτέρυγα –σταυρός– δυο φανάρια ασημένια με την επιγραφή: I. M. Mυριοκεφάλων. Γέγονε επί επιστασίας Συμεώνος K. Λεφάκη αρχιμ. 1920.

Kατάστιχο I. Mονής με πολλές γραφές, υπογραφή του πατριαρχικού εξάρχου, σφραγίδα Aρχιμ. Γρηγορίου Φωτίου και υπογραφές Δημογερόντων με χρονολογία 1856.

Σφραγίδα κυκλική ορειχάλκινη διαμέτρου 0,072 μ., η οποία φέρει στο μέσο εγχάρακτη την εικόνα της Παναγίας και δύο χρονολογίες: 1043 και A.Ψ.N.E. (1755).

Eικόνες του παλαιού τέμπλου: α) Eικόνα της Παναγίας παλαιά χωρίς χρονολογία. β) Aγία Tριάδα και Γενέθλιο της Θεοτόκου μετά του Iωάννου του Προδρόμου, που φέρουν την επιγραφή: Δέησις του δούλου του Θεού Mατθαίου ιερομ. 1856, γ) Άγιος Γεώργιος και δ) Άγιος Δημήτριος και τεμάχια του παλαιού τέμπλου.

Αξίζει να σας αναφέρουμε και για τον καινούργιο χώρο που δημιουργήθηκε το Προσκυνητάρι με τα τάματα των πιστών που δηλώνουν το μεγαλείο της πίστης των Ανθρώπων στην Παναγία.