Το Βαθύπετρο στον δήμο Αρχανών Αστερουσίων

Το Βαθύπετρο βρίσκεται νότια του όρους Γιούχτα σε υψόμετρο 555 μέτρα. Απέχει περίπου 20 χλμ. Ν. από το Ηράκλειο, 8 χλμ. Δ.-ΝΔ. από τα Πεζά Ηρακλείου (έδρα του δήμου) και 5 χλμ. Ν. από τις Επάνω Αρχάνες ενώ στα βόρειά του είναι τα Δαμάνια, ανατολικά το Μαδέ και νότια ο Βοριάς.

Αναφέρεται επίσημα, μετά την Ένωση με την Ελλάδα, το 1925 να προσαρτάται στην τότε κοινότητα Επάνω Αρχανών.

 Σύμφωνα με το πρόγραμμα «Καλλικράτης» και την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι, μαζί με το Καρνάρι και τις Επάνω Αρχάνες αποτελούν την ομώνυμη κοινότητα που υπάγεται στη Δημοτική Ενότητα Αρχανών του Δήμου Αρχανών - Αστερουσίων ενώ με την απογραφή 2011 είχαν απογραφεί 13 κάτοικοι και με αυτήν του 2021 είναι 8

Ο αρχαιολογικός χώρος της έπαυλης.

Νοτιοανατολικά του χωριού, στον δρόμο προς το Χουδέτσι, έχει ανασκαφεί σημαντικό μινωικό μέγαρο - έπαυλη, η οποία σε μερικά τμήματα ήταν διώροφη, με κεντρική αυλή και χρησιμοποιήθηκε ως πολυτελής αγροικία κάποιου Μινωίτη αξιωματούχου. 

Ο αγροτικός χαρακτήρας του ημιτελούς μεγάρου στοιχειοθετείται από το γεγονός ότι στο χώρο βρέθηκαν ελαιοτριβείο, πατητήρι, αποθήκη με 16 πίθους, εργαστήρια αγγειοπλαστικής, ιερό αλλά και ένας εντυπωσιακός αμφορέας λαδιού. 

Την ανασκαφή της έπαυλης ξεκίνησε το 1949 ο Σπύρος Μαρινάτος και ολοκλήρωσε το 1956 ενώ περαιτέρω αναστηλώσεις έγιναν ως το 1973. 

Σε ένα από τα αναστηλωμένα δωμάτια λειτουργεί μικρός εκθεσιακός χώρος με τα ευρήματα από την έπαυλη του Bαθύπετρου.

Ο επισκέπτης που πραγματοποιεί την περιήγηση του μικρού χώρου του οικισμού, ανηφορίζει από ανατολικά και προχωρεί παράλληλα με τα βαθιά κομμένα βράχια, που ίσως αυτή η μορφολογία τους έδωσε το όνομα Βαθύπετρο στον οικισμό, προχωρεί μέσα από πρασινάδες και αναρριχώμενους κισούς και φτάνει στην πηγή. 

Εκεί δίπλα, οι παλιοί κάτοικοι, για λόγους πρακτικούς είχαν λαξεύσει σ’ ένα οριζόντιο μεγάλο βράχο μια τεράστια γούρνα για τις μπουγάδες του οικισμού

. Εκεί μαζεύονταν οι γυναίκες για πλύση και μες τη χωρούμενη βαβούρα της δουλειάς τους μετέδιδαν τα νέα που μάθαιναν, δύσκολα τότε για τα συμβάντα της γύρω περιοχής, ειδικά των Αρχανών των οποίων ήταν δημότες και όλοι τους είχαν φοιτήσει στο εκεί σχολείο, πηγαινοερχόμενοι κάθε μέρα με τα πόδια, είτε με ήλιο ή βροχές και χιόνια. Τα βράχια λοιπόν, τα ψηλοκρεμαστά, ευεργέτες του τόπου. 

Κι όμως το ύψος τους δεν σε κάνει να νιώθεις στριμωγμένος στα βαθειά, γιατί ακριβώς απέναντι ανοίγεται διάπλατα ο ορίζοντας προς την πεδιάδα της Μεσαράς διακρίνοντας εκεί δεκάδες χωριά που ειδικά τη νύχτα μοιάζουν με συστάδες διαμαντόπετρες σ’ ένα μαγευτικό στερέωμα. 

Οι φυλλωσιές από κισούς και πρασινάδες είναι αραγμένες στη βορεινή πλευρά κοντά στην πηγή και συμπληρώνουν τη δροσιά του τοπίου.