Επίσκεψη στο χωριό Φιλίσια του δήμου Αρχανών Αστερουσίων

 Τα Φιλίσια βρίσκονται στην πεδιάδα των Πεζών σε απόσταση 7 χλμ. νοτιοανατολικά από αυτά, σε υψόμετρο 340 μέτρα και είναι ανατολικά από τις Άγιες Παρασκιές και βορειοανατολικά από τις Μελέσες. Πολιούχος είναι η Αγία Μαρίνα, η οποία είναι μοναδική στη Κρήτη.

Το χωριό αναφέρεται σε συμβόλαια του 1271, του συμβολαιογράφου του Χάνδακα Pietro Scardon, ως Felissia και σε άλλο συμβόλαιο της ίδιας εποχής αναφέρεται ως Felissie. 

Επίσης αναφέρεται να υπάγεται στην επαρχία Πεδιάδας, από τον Φραγκίσκο Μπαρότσι (Barozzi) το 1577 ως Filissa, από τον Πέτρο Καστροφύλακα ως Filissa με 119 κατοίκους και από τον Βασιλικάτα (Basilicata‎‎) το 1630.

Την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αναφέρεται σε τουρκική απογραφή ως Filise με 5 χαράτσα και το 1834 σε αιγυπτιακή απογραφή ως Philissa με 6 χριστιανικές και 5 τούρκικες οικογένειες. 

Ο Χουρμούζιος Βυζάντιος το καταγράφει ως Σταφυλίσια, να βρίσκεται κτισμένο επάνω σε λόφο, βορειοδυτικά από το Αστρίτσι με 3 τούρκικες οικογένειες. 

Στην απογραφή του 1881 αναφέρεται ως Φιλίσια με 56 κατοίκους, το 1900 ατο Δήμο Αγιών Παρασκιών με 8 κατοίκους. 

Το 1928 αναφέρεται στην Κοινότητα Βόνης με 99 κατοίκους και το 1940 στην Κοινότητα Μελεσών με 127 κατοίκους.

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924, στον άλλοτε μουσουλμανικό οικισμό των Φιλισίων εγκαταστάθηκαν χριστιανοί πρόσφυγες από την Αξό και από την παροικία των Αξενών στο Ικόνιο Καππαδοκίας.

Αναφέρονται επίσημα, μετά την Ένωση με την Ελλάδα, το 1925 να προσαρτόνται στην τότε κοινότητα Βώνης. Σύμφωνα με το πρόγραμμα «Καλλικράτης» και την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι, μαζί με τις Μελέσες αποτελούν την ομώνυμη κοινότητα, που υπάγεται στη Δημοτική Ενότητα Νίκου Καζαντζάκη του Δήμου Αρχανών - Αστερουσίων ενώ με την απογραφή 2011 είχαν απογραφεί 68 κάτοικοι και με αυτήν του 2021 είναι 55.