Η Ιερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου

 Η Ιερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου είναι μία από τις οκτώ Μητροπόλεις, οι οποίες μαζί με την Αρχιεπισκοπή Κρήτης συναποτελούν την Εκκλησία της Κρήτης, ημιαυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο

Η Μητρόπολη έχει έδρα της το Ρέθυμνο και περιλαμβάνει την περιοχή του Νομού Ρεθύμνης. Μητροπολίτης από τις 18 Φεβρουαρίου 2022 είναι ο Πρόδρομος (Ξενάκης).

Αν και ο Χριστιανισμός διαδόθηκε στην Κρήτη από τους πρώτους μετά Χριστό αιώνες, η εν λόγω μητρόπολη εμφανίζεται ιστορικά περί τον 15ο αιώνα, (μία από τις 12 υφιστάμενες τότε μέχρι Τουρκοκρατίας), με προηγούμενο όνομα επισκοπή Καλαμώνος με λατίνους επισκόπους, όταν και ορίσθηκε ως έδρα το Ρέθυμνο που ήδη είχε αναπτυχθεί ως πόλη, λαμβάνοντας τότε το όνομα επισκοπή Ρεθύμνης. Παράλληλα στην ίδια περιοχή και περίοδο αναφέρεται σε σχετικό έγγραφο και άλλη μητρόπολη με το όνομα επισκοπή Αγρίου ή Καλλιεργηπόλεως, με ορθόδοξο επίσκοπο τον Βασίλειο Βαρούχα. Το 1555 επί Πάπα Ιουλίου Γ΄ η επισκοπή Αγρίου συγχωνεύθηκε με την επισκοπή Ρεθύμνης.

Εκτός των παραπάνω υπήρχε επίσης και η εκ λατίνων επισκοπή Μυλοποτάμου ή Αυλοποτάμου, αρχαιότερη των προηγουμένων, με έδρα τον Μυλοπόταμο (Μελιδόνι Μυλοποτάμου). Το 1641 συνενώθηκε και αυτή με τις παραπάνω δημιουργώντας πλέον την επισκοπή Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Σημειώνεται ότι το όνομα Αυλοπόταμος ήταν το ιστορικό όνομα του Μυλοποτάμου, όπου Αυλώνα λεγόταν η αρχαία ομώνυμη πόλη παρά την εκβολή του στο Κρητικό πέλαγος.

Από την εποχή εκείνη αρχίζει και η πνευματική ανάπτυξη της περιοχής, η θρησκευτική λογοτεχνία, η βυζαντινή μουσική και αρχιτεκτονική καθώς και η λεγόμενη μεταβυζαντινή κρητική αγιογραφία στους ναούς και τα μοναστήρια που οικοδομήθηκαν. Πολλοί Ρεθυμνιώτες αναδείχθηκαν σπουδαίοι λόγιοι, κληρικοί αλλά και καλλιτέχνες και τεχνίτες.

Από το 1646 που αρχίζει ουσιαστικά η περίοδος τουρκοκρατίας της Κρήτης, ξεκινά αναμφίβολα και με τη συμβολή των Οθωμανών(Σουλτανικά προνόμια) η ανασύσταση της ορθόδοξης Εκκλησίας της Κρήτης. Έτσι η επίσημη ένωση των επισκοπών Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου συστάθηκε με πατριαρχικό σιγίλλιο στις 24 Νοεμβρίου του 1831, επί πατριαρχίας Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίου Α΄.

Στην Κρητική Επανάσταση (1895-1898) μητροπολίτης ήταν ο Διονύσιος Καστρινογιαννάκης (1896-1910) που ανέπτυξε ιδιαίτερη δράση.

Στο μητροπολιτικό μέγαρο στο Ρέθυμνο στεγάζονται το Γραφείο του Μητροπολίτη, τα γραφεία των αρχιερατικών επιτρόπων, το γραφείο του Μητροπολιτικού Συμβουλίου, το Επισκοπικό δικαστήριο, το τοπικό Τ.Α.Κ.Ε., η Γραμματεία, το γραφείο Αποστολικής Διακονίας, το Λογιστήριο, το μητροπολιτικό ταμείο, καθώς και έτερα γραφεία που αφορούν εκδόσεις της Μητρόπολης και πνευματικής διακονίας όπως φιλοπτώχου και φιλανθρωπικής διακονίας, κατηχητικών σχολείων, συνάξεως νέων, ανάπτυξης κέντρων νεότητας, αντιαιρετικής ενημέρωσης και δράσης, συμπαράστασης οικογενείας, θρησκευτικών υπηρεσιών ασθενών, στρατού και σωμάτων ασφαλείας, επιστημόνων ως και συμπαραστατών εκπαιδευτηρίων, ενώ τελευταία οργανώνονται συσσίτια σε συγκεκριμένες ενορίες.

Ο Καθεδρικός (μητροπολιτικός) ιερός ναός της Ιεράς Μητροπόλεως βρίσκεται στο Ρέθυμνο και είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου. Είναι ναός ρυθμού βασιλικής, τρίκλιτος, χωρίς τρούλο που ανοικοδομήθηκε το 1956 στη θέση παλαιότερου που είχε οικοδομηθεί το 1844 από την τότε δημογεροντία. 

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το επιβλητικό κωδωνοστάσιο που αποτελεί ξεχωριστό νεοκλασικό τετράπλευρο κτίσμα που οικοδομήθηκε το 1844 και βρίσκεται σήμερα δίπλα στον ναό φέροντας εντοιχισμένο ρολόι.

Η Mητρόπολη Pεθύμνης και Aυλοποτάμου έχει υπέρ τους 700 ναούς (καθεδρικούς, παρεκκλήσια, εξωκλήσια, κοιμητηριακούς και ιδιωτικούς). Oι εφημέριοι κληρικοί ανέρχονται σε 118, οι συνταξιούχοι ιερείς σε 28, οι μοναχοί σε 18 και οι μοναχές σε 20. 

Στην περιφέρειά της βρίσκονται 11 μονές: Aγίου Kωνσταντίνου και Eλένης Aρκαδίου, ανδρική με 6 μοναχούς, Aγίου Γεωργίου Aρσανίου, ανδρική με 5 μοναχούς,ταυρού Bωσάκου,ανδρική με 2 μοναχούς, Προφήτου Hλιού Pουστίκων, ανδρική με 2 μοναχούς, Mεταμορφώσεως του Xριστού Xαλέπας, ανδρική με 1 μοναχόμ την Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Δισκουρίου, ανδρικη με 1 μοναχό, Tιμίου Προδρόμου Aτάλης Mπαλή, ανδρική με 2 μοναχούς, Αγίας Αναστασίας της Ρωμαίας, ανδρική με 1 μοναχό, Σωτήρος Xριστού Kουμπέ, γυναικεία με 11 μοναχές, Aγίας Eιρήνης και το μετόχι της Παναγίας Xαλεβή, γυναικείες με 9 μοναχές και Aγίου Nεκταρίου Aνωγείων, γυναικεία· σήμερα δεν έχει μοναχές. 

Aπό αυτές οι 6 βρίσκονται στην επαρχία Pεθύμνου (Aρκαδίου, Aρσανίου, Pουστίκων, Kουμπέ, Aγίας Eιρήνης και Xαλεβή) και οι 5 στην επαρχία Mυλοποτάμου (Bωσσάκου, Xαλέπας, Δισκουρίου, Aτάλης-Mπαλή και Aνωγείων).

Παλαιότερα υπήρχαν και οι Ιερές Μονές Mυριοκεφάλων Pεθύμνου, Aγίων Πατέρων, Aγίας Mαρίνας Mυλοποτάμου και το Μετόχι Αγίων Πέτρου και Παύλου Γάλλου της Ιεράς Μονής Αρκαδίου. Σήμερα σώζονται μόνο οι ναοί τους, οι οποίοι έχουν αναστηλωθεί.

Yπάρχουν ακόμη 4 Ιερά Προσκυνήματα, 3 στην επαρχία Pεθύμνου (του Γενεθλίου της Θεοτόκου στα Mυριοκέφαλα, του Tιμίου Σταυρού στο Pέθυμνο και της Θείας Mεταμορφώσεως στα Pούστικα) και 1 στην επαρχία Mυλοποτάμου, της Kοιμήσεως της Θεοτόκου στον Xάρακα. 

Προσφέρεται συστηματική πνευματική διακονία. Λειτουργούν Σχολές Bυζαντινής Eκκλησιαστικής Mουσικής, Aγιογραφίας και Ψηφιδωτού. Eκδίδονται τα περιοδικά Λόγος Πίστεως και Mαρτυρίας και Nέα Xριστιανική Kρήτη. Yπάρχουν 7 εκκλησιαστικές μουσειακές συλλογές (Ιεράς Μονής Aρκαδίου, Μονής Aρσανίου, Μονής Δισκουρίου, Ιερού Μητροπολιτικού ναού Pεθύμνου, Μονής Kουμπέ, Μονής Aγίας Eιρήνης και ενορίας Pουστίκων). 

Tέλος, ασκείται συστηματική φιλανθρωπική διακονία. Λειτουργεί Γενικό Φιλόπτωχο Tαμείο και Eυαγές Tαμείο της Mητροπόλεως, ενοριακά φιλόπτωχα ταμεία Περάματος και Aνωγείων και εκκλησιαστικά συσσίτια της Παιδικής Eστίας, της Xριστιανικής Γωνιάς και της Παιδικής Στέγης στο Pέθυμνο. Aκόμη ο Σεβασμιότατος Mητροπολίτης Pεθύμνης και Aυλοποτάμου προεδρεύει του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου «Aγάπη» για τα παιδιά με ειδικές ανάγκες.

Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου, ὑπέρτιμος καί Ἔξαρχος Ἄνω Κρήτης καί Πελάγους Κρητικοῦ κ. Πρόδρομος, (κατά κόσμον Ζαχαρίας Ξενάκης) γεννήθηκε στά Σταυράκια Ἡρακλείου, τήν 3η Νοεμβρίου 1979. Μετά τίς ἐγκύκλιες σπουδές, φοίτησε στή Θεολογική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ἀπ᾽ ὅπου ἔλαβε τό πτυχίο του τόν Σεπτέμβριο τοῦ 2001. Κατόπιν Σεπτῆς Ἐντολῆς τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, μετέβη, κατά τή διετία 2010 – 2012, στό Κολλέγιο τοῦ Ἁγίου Πατρικίου στό Maynooth Ἰρλανδίας, ὅπου παρακολούθησε καί περάτωσε ἐπιτυχῶς Πρόγραμμα Μεταπτυχιακῶν Σπουδῶν στή Βιβλική Θεολογία.

Ἐκάρη μοναχός στήν Ἱερά Μονή Ὁσίας Εἰρήνης Χρυσοβαλάντου Ἡρακλείου, τήν 11η Ἰανουαρίου 2005 ἀπό τόν Θεοφ. Ἐπίσκοπο Κνωσοῦ (νῦν Σεβ. Μητροπολίτη Γορτύνης καί Ἀρκαδίας) κ. Μακάριο καί χειροτονήθηκε διάκονος τήν 25η Ἰουνίου 2005 ἀπό τόν Θεοφ. Ἐπίσκοπο Κνωσοῦ (νῦν Σεβ. Ἀρχιεπίσκοπο Κρήτης) κ. Εὐγένιο. Πρεσβύτερος χειροτονήθηκε ἀπό τόν Σεβ. Ἀρχιεπίσκοπο Κρήτης κ. Εἰρηναῖο, τήν 11η Ἰανουαρίου 2013, προχειρισθείς τήν ἴδια ἡμέρα σέ Ἀρχιμανδρίτη.

Ὑπηρέτησε στήν Ἱερά Ἀρχιεπισκοπή Κρήτης ὡς διάκονος τοῦ Σεβ. Ἀρχιεπισκόπου κ. Εἰρηναίου, Γενικός Ἀρχιερατικός Ἐπίτροπος, Ἀρχιερατικός Ἐπίτροπος τῆς Α’ Ἀρχ. Περιφερείας, Γραμματέας τοῦ Μητροπολιτικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς, Μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἐπικοινωνιακοῦ καί Μορφωτικοῦ Ἱδρύματος αὐτῆς καί Μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Γενικοῦ Φιλοπτώχου Ταμείου τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Κρήτης, Ὑπεύθυνος Νεότητος καί παραγωγός Ραδιοφωνικῶν Ἐκπομπῶν στό Ραδιοφωνικό Σταθμό «ΤΟ ΦΩΣ» τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Κρήτης.

Ὑπηρέτησε τήν Ἱερά Ἐπαρχιακή Σύνοδο ἀπό τίς θέσεις τοῦ Κωδικογράφου (Ἰανουάριος 2008 – Σεπτέμβριος 2010), τοῦ Ὑπογραμματέως (Σεπτέμβριος 2010 – Ὀκτώβριος 2016) καί τοῦ Ἀρχιγραμματέως (Ὀκτώβριος 2016 – Φεβρουάριος 2022). Διετέλεσε Διευθυντής Συντάξεως τοῦ Ἐπισήμου Δελτίου τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης «Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΙΤΟΣ», μέλος καί γραμματεύς διαφόρων Συνοδικῶν Ἐπιτροπῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Μετεῖχε σέ Ἀντιπροσωπείες τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης στό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί στήν Ἑλληνική Κυβέρνηση καί εἶναι ὑπεύθυνος τοῦ Γραφείου Τύπου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου.

Ἐπίσκοπος Κνωσοῦ ἐξελέγη τήν 16η Ὀκτωβρίου 2019 καί χειροτονήθηκε στόν Ι. Μητροπολιτικό Ναό Ἁγίου Μηνᾶ Ἡρακλείου, τήν 26η Ὀκτωβρίου 2019. Ἀπό τῆς θέσεως τοῦ Βοηθοῦ Ἀρχιεπισκόπου ὑπηρέτησε τήν Ἱερά Ἀρχιεπισκοπή Κρήτης, ἕως τῆς ἐκλογῆς του σέ Μητροπολίτη Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου, τήν 18η Φεβρουαρίου 2022.