Ο Καλονύκτης του Δήμου Ρεθύμνης

 Ο Καλονύκτης (έως το 1940 Καλονύχτι) ή Καλ(λ)ονύχτης ή Καλλονύκτης ή Καλονύκτι (γενική του Καλονύκτη ή Καλονύκτου) είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Ρεθύμνης στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης της Κρήτης. Απέχει 15 χιλιόμετρα από την πόλη του Ρεθύμνου.

Κυριότερα προϊόντα της περιοχής είναι το λάδι, η ρακή, το κρασί, το αβοκάντο,[εκκρεμεί παραπομπή] τα χαρούπια και τα κτηνοτροφικά. 

Έχει έκταση 2,9 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Διαρέεται από τον ποταμό Πετρέ (σε ένα μέρος του) που είναι το μεγαλύτερο ποτάμι στον Δήμο Ρεθύμνης και από τον παραπόταμο του τον Αβλεδιάρη.

carte moderne d'une partie de la Crète avec un itinéraire indiqué en rouge

Γαλλικός χάρτης πορείας του Μουσταφά Πασά από Αποκόρωνα προς Αρκάδι το 1866, με εικονιζόμενη την πριν το 1925 προγενέστερη της παλαιάς εθνικής οδού Χανίων-Ρεθύμνης χάραξη μέσω Ρουστίκων και Καλονύκτη

Η πρώτη αναφορά για το χωριό γίνεται στην ενετική περίοδο. Το 1651 ανήκει στον Λιβά Ρεθύμνου και Ναχιγιέ Ρεθύμνου ως μετόχι. To 1879 εντάσσεται στον δήμο Ρουστίκων, το 1901 στον διευρυμένο δήμο Ατσιποπούλου και το 1903 επιστρέφει στον επανασυσταθέντα Δήμο Ρουστίκων. 

To 1911 εντάσσεται στον αγροτικό δήμο Παλαιλήμνου και στις 19/12/1920 στην απογραφή του στον αγροτικό δήμο Παλαιλήμνου (σύνολο δήμου 309 κάτοικοι), έχουν ενταχθεί το Μετόχι Μονής Προφήτου Ηλιού με 3 μοναχούς και ο Μύλος με 6 κάτοικους. 

Τον Αύγουστο του 1997 στις πρώτες διαβουλεύσεις για το σχέδιο Καποδίστριας, ο Καλονύκτης εμφανίζεται ενταγμένος στον Δήμο Επισκοπής (Δυτικό Ρέθυμο). Με το ΦΕΚ 27Α της 31ης Ιανουαρίου 1925 προσαρτάται στην κοινότητα Ρουστίκων μαζί με το Μετόχι Μονής Προφήτου Ηλιού και τον Μύλο.

Ο Κούλες Καλονύκτη

Μύλος: Βενετικό κτίσμα που διατηρείται χωρίς να λειτουργεί

Δημοτικό σχολείο: λειτούργησε ως μονοτάξιο από το 1925 (επί επιθεωρητείας Μπέλκα) ως το 2011, oπότε έγινε έδρα του πολιτιστικού συλλόγου. Από το 1842 έως το 1925 οι Καλονυχτιανοί μαθητές φοιτούσαν στο δημοτικό σχολείο Ρουστίκων.

Εκλογικό Κέντρο: στο δημοτικό σχολείο στις προεδρικές εκλογές 4/4/1926 και από τις βουλευτικές εκλογές του 1956 (152ο).

Πύργος του Πατροσήφη ή Πύργος του Συγγέλω ή Πύργος στο Κάτω Μαλάκι, σήμερα ανήκει στο Κάτω Μαλάκι και ανάγεται στην περίοδο της ενετοκρατίας Ο Κατάλογος Κάστρων Νομού Ρεθύμνης τον περιέχει. 

Ο Πύργος του Συγγέλου είναι ένα Ενετικό κτίριο, το οποίο αποπεράτωσαν οι Τούρκοι, κατοικήθηκε από την οικογένεια του Πατράκη Ιωσήφ το 1830 και κατόπιν εμπρησμού πωλήθηκε αρχές του 1900 στον Παπαδονικολάκη Μανόλη (Συγγέλο) που καταγόταν από την Ασή Γωνιά, αλλά είχε μεταναστεύσει στην Αμερική. Κατοίκησε εκεί αποκτώντας μάλιστα δώδεκα παιδιά.

Κουλές Αγιασματσίου. Οχυρωματικός πύργος - παρατηρητήριο που κατασκευάστηκε κατά την επανάσταση του 1866 από τους Τούρκους, προκειμένου να ελέγξουν τους επαναστάτες.

Δεξαμενή ύδρευσης: Προγραμματίστηκε επί κοινοτάρχου Μαρίας Ηλιάκη τον Μάρτιο του 1969.

Πηγές στο Αγιασμάτσι που υδρεύουν κοινότητες Ατσιπόπουλου, Πρινέ, Γωνιάς, Μετοχίων και Βαλσαμονέρου.

Οδοί και πλατείες Καλονύκτι

Γέφυρα επί του χειμάρρου Καλονύκτι Ρουστίκων: 1904 Μια δέυτερη γέφυρα στην περιοχή αποπερατώθηκε το 1940.

Οδός Αγιασματσίου-Καλονύκτι

Σπήλιοι: Μαυρονικολή, Χαβούζα Μπεηούλιο ή Μπελιούλιο ή Σπήλιοι τσι Κεφάλας και Αγίου Αντωνίου

Εκκλησίες

Ο ναός του Γενεσίου της Θεοτόκου

Ο Καλονύκτης είναι ενορία της B΄ Αρχιερατικής Περιφέρειας της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, της Εκκλησίας της Κρήτης, στην οποία ανήκει και η Παλαίλιμνος Ρεθύμνης με 14 ναούς, στους οποίους περιλαμβάνονται η Αγία Κυριακή Γωνιάς (πετρόκτιστη, εορτάζει 7 Ιουλίου και ο Άγιος Στέφανος Μαλακίων. Βενετικής περιόδου θεωρείται και η ενοριακή, πολιούχος, μονόκλιτη και παλιά διατηρητέα εκκλησία του Γενέσιου (Γενέθλιου) της Θεοτόκου, που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και εορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. 

Για τη χάρη της γίνεται πανηγύρι. Η παράδοση αναφέρει, ότι την οθωμανική περίοδο, μπήκαν οι Τούρκοι για να την καταστρέψουν. Πήραν μια βαρέ  και χτύπησαν την Αγία Τράπεζα. Το σημάδι του κτυπήματος υπάρχει και σήμερα. Με το κτύπημα, ωστόσο, πετάχτηκαν σπίθες, ενώ παράλληλα μια μεγάλη μέλισσα εμφανίστηκε στο καμπαναριό. Οι Τούρκοι φοβήθηκαν κι έφυγαν, χωρίς να πειράξουν την εκκλησία. Στην εκκλησία εορτάζεται στις 27 Μαΐου ο Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος.

Παρεκκλήσια είναι το παλιό εκκλησάκι, καθολικού ρυθμού, του Μιχαήλ Αρχαγγέλου (Ταξιάρχες), στην τοποθεσία «Μοναστηρικό Μετόχι», που ανήκει στη μονή Προφήτη Ηλία Ρουστίκων και ο Άγιος Νεκτάριος (ιδιωτική). 

Από τις 14 Οκτωβρίου 2018, λειτουργεί κατηχητικό σχολείο από τον Ιερό Ενοριακό Ναό Γενεσίου της Θεοτόκου Καλονυκτίου, με κατηχήτρια τη διδασκάλισσα Φιλιώ Μητσοπούλου - Σταυρουλάκη

Το κτίριο του πρώην δημοτικού σχολείου Καλονύκτη

Υπάρχει εκπολιτιστικός σύλλογος που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1988, με την επωνυμία "Παναγία η Καλονυχτιανή" και εκπολιτιστικός σύλλογος των κατοίκων του χωριού με την επωνυμία "Ο Νικηφόρος" που ιδρύθηκε στο Καλονύκτι το 2014.

Ποδόσφαιρο: Υπάρχει η ποδοσφαιρική ομάδα Α.Π.Σ. Καλονύκτι που ιδρύθηκε το 1993 και έχει αγωνιστεί 2 φορές, το 1997-1998 και το 2008-2009 (όταν κατέκτησε την 14η θέση και υποβιβάστηκε), στην πρώτη κατηγορία της ΕΠΣΡ και τώρα στην Β' ΕΠΣΡ, όπου υπήρξε μία φορά πρωταθλήτρια το 1997. Επίσης συμμετείχε στα ημιτελικά του κυπέλλου ΕΠΣΡ το 1997-1998. 

Αγωνίζεται σε ιδιόκτητο γήπεδο με την ονομασία "Σταύρος Σταυρουλάκης". To 2013 η ομάδα ανέστειλε τη λειτουργία της. Αθλητές της ομάδας υπήρξαν οι Εμμ.Ελ.Σταυρουλάκης ("ψαροκυνηγός"), Γ.Πατράκης ("αέρινος"). Στον Απόλλωνα Αγίου Ιωάννου Χανίων της Α' ΕΠΣΧ αγωνίστηκαν οι αδερφοί Εμμανουήλ και Νικόλαος Σουχλάκης του Ευπρέπιου και στον Ατρόμητο Ρεθύμνης ο Σταύρος Ιωσ. Σταυρουλάκης.

Στίβος: Ο "Βαρδινογιάννειος Δρόμος" προς τιμήν του Παύλου Βαρδινογιάννη περνούσε περιμετρικά του χωριού καθώς ξεκινούσε από την Επισκοπή και κατέληγε στο γήπεδο Γάλλου μέσω της παλαιάς εθνικής οδού Χανίων - Ρεθύμνης. Από το 2014 διεξάγεται σε ετήσια βάση, κάθε Απρίλη, συνήθως Κυριακή των Bαίων, ο αγώνας δρόμου "Νικηφόρειος Δρόμος" προς τιμήν του Νικηφόρου Φωκά.

Διακεκριμένοι αθλητές είναι ο Σταυρουλάκης Ελ. Αετός, αθλητής του Παναθηναϊκού, ο οποίος κατέχει το ρεκόρ ομάδας Παναθηναϊκού στο κρητικό βόλι με επίδοση 15.90 στα Αρκάδια στη Σοχώρα στο Ρέθυμνο στις 8/11/1986 και Ατρόμητου Ρεθύμνης, πρωταθλητής Κρήτης στη σφαιροβολία, δισκοβολία και το κρητικό βόλι σε Βαρδινογιάννεια, Μελιδόνειους Αγώνες και Αρκάδια  και οι αθλητές στίβου Γαλερού Ρούσσα και Ηλιάκης Ευαγγ. Εμμανουήλ.

Απογραφικά Στοιχεία

Το 1577 αναφέρεται ως Calinicte, το 1630 ως Calonicti, το 1659 ως Kalonikti και το 1832 ως Kalonykti. Στην Αιγυπτιακή απογραφή του 1834, που αναδημοσιεύει ο Robert Pashley, αναφέρεται ως χωριό στα Ρεθεμνιώτικα με 6 χριστιανικές και 5 μουσουλμανικές οικογένειες και το 1881 αναφέρεται ως Καλονύκτι.