Οι θρυλικές Μ.Ο.Μ.Α. που βοήθησαν την Ελλάδα να σταθεί στα πόδια της

 Το ζήτημα των υποδομών στην Ελλάδα είναι μία αρκετά «πονεμένη» υπόθεση που έχει περάσει από χίλια μύρια κύματα. Κοινός παρονομαστής είναι ότι κάποιοι άνθρωποι δούλεψαν σκληρά και κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες ώστε να ανασυγκροτηθεί το οδικό δίκτυο, οι γέφυρες ακόμα και βασικές κτιριακές μονάδες.

Και όταν μιλάμε για εποχές μετά από πολεμικές συρράξεις (και η χώρα μας είχε εμπλακεί σε αρκετές) η ανάγκη για ανακατασκευή κατεστραμμένων υποδομών είναι εξαιρετικά σημαντική.

Σε δυσπρόσιτα μέρη της ελληνικής επαρχίας, κυρίως ημι-ορεινών και ορεινών περιοχών οι πιο ηλικιωμένοι αναφέρουν κάποια φορά με νοσταλγία ότι το «τάδε γεφύρι το έφτιαξε ο στρατός». Και όταν λένε ο στρατός εννοούν οι «θρυλικές» Στρατιωτικές Υπηρεσίες των Μικτών Ομάδων Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως (Μ.Ο.Μ.Α.), που έφτιαξαν από το μηδέν σε πολλές περιπτώσεις, γεφύρια, δρόμους και άλλα πολλά όπως τις εγκαταστάσεις της ΔΕΗ στην Πτολεμαΐδα.

H καταστροφή και η ερήμωση, ειδικά της υπαίθρου, κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο γέννησε μία ανάγκη ζωτικής σημασίας. Αυτή τη ζωτική ανάγκη κλήθηκαν να καλύψουν τα «παιδιά της ανάγκης» των Μ.Ο.Μ.Α., όπως τα έλεγαν.

Η ιστορική αναδρομή των Μικτών Ομάδων και η σημασία των «παιδιών της ανάγκης»

Το Γενικό Επιτελείο Στρατού στην σελίδα με την Ιστορία του Σώματος του Μηχανικού με δύο μικρές παραγράφους σκιαγραφεί την σημαντικότητα των Μ.Ο.Μ.Α.

«Το Μηχανικό συγκροτήθηκε επί του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια την 28η Ιουλίου 1829 και ονομάστηκε “Σώμα Αξιωματικών Οχυρωματοποιίας και Αρχιτεκτονικής” με έδρα το Ναύπλιο. Αποστολή του ήταν η σύνταξη μελετών και σχεδίων για την κατασκευή, συντήρηση και βελτίωση των οχυρωματικών έργων, Στρατιωτικών και Δημοσίων κτιρίων, γεφυρών και οδών».

Και συνεχίζει σε άλλο σημείο: «Μετά την απελευθέρωση και τη λήξη του εμφυλίου πολέμου το Μηχανικό ανέλαβε την περισυλλογή-εξουδετέρωση των εκατοντάδων χιλιάδων ναρκών, βλημάτων πυροβολικού και όλμων και λοιπών πυρομαχικών που είχαν διασπαρεί κατά τη διάρκεια των συρράξεων. 

Σημαντικότατη είναι η συνεισφορά του Μηχανικού στις συμφορές που έπληξαν τη χώρα από τις κατά καιρούς θεομηνίες, ιδίως δε στους καταστροφικούς σεισμούς της περιόδου 1953 – 1999. Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η προσφορά της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Κατασκευής Έργων Ανασυγκροτήσεως (ΣΥΚΕΑ), με τις Μικτές Ομάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως (ΜΟΜΑ), στην ταχύτερη ανασυγκρότηση και ανάπτυξη ολόκληρης της Ελλάδας από το 1957 έως το 1992».

Οι εν λόγω θρυλικές μονάδες λοιπόν ήταν υπεύθυνες εν πολλοίς για το γεγονός ότι πολλά ορεινά χωριά απέκτησαν δρόμο που τα ένωναν με την υπόλοιπη Ελλάδα και τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα.

Οι καταστροφές που άφησε πίσω ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν σχεδόν ολοκληρωτικές. Ειδικά σε μία χώρα σαν την Ελλάδα η οικονομία της οποίας δεν είχε καταφέρει ποτέ να σταθεί πραγματικά στα πόδια της μετά και τις συνεχείς πολεμικές διενέξεις από το 1821 και έπειτα. Συν το γεγονός ότι η χώρα μας δεν πέρασε ποτέ στην πραγματικότητα από την «βιομηχανική εποχή». Οι παραγωγικές της δυνάμεις ήταν ο πρωτογενής τομέας και η αγροτοκτηνοτροφία.

Οι καταστροφές αυτές σε συνδυασμό με το απαρχαιωμένο εναπομείναν οδικό δίκτυο και το γεγονός πως σε πολλά μέρη δεν ήταν δυνατό για οικονομικούς και τεχνικούς λόγους να εμπλακούν ιδιώτες εργολάβοι, κατέστησαν επιτακτική την ανάγκη να αναλάβει το έργο αυτό το κράτος.

Το κράτος όμως τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια ήταν και εκείνο υπό κατάρρευση. Ο στρατός έμοιαζε σαν την μόνη εφικτή λύση λόγω των τεχνικών γνώσεων και της ύπαρξης έμπειρου ανθρώπινου δυναμικού στο Μηχανικό. Έτσι οι Μ.Ο.Μ.Α. ενεπλάκησαν στην κατασκευή έργων που απαιτούνταν σε όλη την επικράτεια.

Σύμφωνα με καταγραφές από εν αποστρατεία αξιωματικούς που έχουν ασχοληθεί και ιστορικά με το έργο των Μ.Ο.Μ.Α. αυτό δεν έμενε μόνο στα έργα οδοποιίας αλλά και σε άλλα έργα υποδομής όπως αεροδρόμια, εγγειοβελτιωτικά μικρά έργα κοινής ωφέλειας και οικοδομικά.

H αποστολή που είχαν οι Μικτές Ομάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως

Σε περίοδο ειρήνης και με λογικό κόστος η αποστολή των ειδικών αυτών μονάδων ήταν η Αποστολή της ειδικής αυτής υπηρεσίας ήταν σε περίοδο ειρήνης η με λογικό κόστος εκτέλεση των έργων που τις αναθέτονταν με διάφορα κυβερνητικά προγράμματα και μάλιστα στη νησιωτική και ορεινή Ελλάδα όπου δεν υπήρχε ενδιαφέρον των εργοληπτών.

Επίσης στην ευθύνη τους οι Μ.Ο.Μ.Α. είχαν και την εκτέλεση μικρών έργων κοινωφελών έργων τοπικού ενδιαφέροντος για την ωφέλεια Δήμων, Κοινοτήτων, Συλλόγων και Οργανισμών ιδίως σε ακριτικές περιοχές.

Σε εμπόλεμη περίοδο οι Μ.Ο.Μ.Α. υπάγονταν στους σχηματισμούς του Στρατού Ξηράς υπό το Τάγματα Μηχανικού Αποκαταστάσεως Συγκοινωνιών και είχαν ως βασικό μέλημα την αποκατάσταση ζημιών από βομβαρδισμούς ή σαμποτάζ σε έργα υποδομών.

Το 1957 οι Ένοπλες Δυνάμεις κλήθηκαν  να φέρουν εις πέρας ένα αρκετά δύσκολο αλλά αναγκαίο έργο. Να συμβάλλουν στην ανασυγκρότηση της χώρας. Έτσι στις έδρες των σπουδαιότερων νομών συγκροτήθηκαν επτά Μικτές Ομάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως. 

Μέχρι το 1992 οπότε λήφθηκε και η απόφαση κατάργησης τους υπήρχαν επτά ΜΟΜΑ:

• 1η ΜΟΜΑ, με έδρα τα Ιωάννινα ,
• 2η ΜΟΜΑ, με έδρα τη Λάρισα,
• 3η ΜΟΜΑ, με έδρα τη Θεσσαλονίκη,
• 4η ΜΟΜΑ, με έδρα τη Λαμία,
• 5η ΜΟΜΑ, με έδρα τον Ρηγόκαμπο Πατρών,
• 6η ΜΟΜΑ, με έδρα τις Αχαρνές (Μενίδι) Αττικής και
• 7η ΜΟΜΑ, με έδρα το Ηράκλειο Κρήτης.

Το προσωπικό των Μονάδων αποτελούνταν από Αξιωματικούς και οπλίτες του Μηχανικού, που είχαν την αντίστοιχη τεχνική κατάρτιση αλλά και με ένα μικρό ποσοστό από Αξιωματικούς από τα υπόλοιπα όπλα του Στρατού. Επιπλέον σε αυτούς υπήρχε και πολιτικό μόνιμο ή με συμβάσεις τεχνικό προσωπικό όπως γραφείς, μηχανικοί, οδηγοί τεχνίτες, χειριστές μηχανημάτων και εργάτες.

Μερικά από τα σημαντικά έργα που έφεραν εις πέρας οι Μ.Ο.Μ.Α.

Εθνική – Επαρχιακή οδοποιία. 

Έγινε κατασκευή, βελτίωση και αρχική διάνοιξη σε εθνικούς και επαρχιακούς δρόμους ιδίως της ορεινής και νησιωτικής Ελλάδας, περίπου 15.000 χλμ. Κατασκευάστηκαν στους παραπάνω δρόμους τεχνικά έργα (γέφυρες, τοίχοι αντιστήριξης, οχετοί κ.λπ) και ασφαλτοστρώθηκαν. 

Αεροδρόμια κατασκευάσθηκαν από την αρχή ή επεκτάθηκαν διάδρομοι προσγείωσης σε 17 αεροδρόμια, ιδίως της νησιωτικής Ελλάδος (Καρπάθου, Σκύρου, Κεφαλληνίας, Μυτιλήνης, Πάρου, Κυθήρων κ.λπ.) μεταξύ των οποίων και οι χωματουργικές εργασίες του αεροδρομίου των Σπάτων. 

Εγγειοβελτιωτικά και υδραυλικά έργα. Κατασκευάστηκαν μεγάλα και μικρά αποστραγγιστικά αρδευτικά, αντιπλημμυρικά και υδραυλικά έργα σε όλη την χώρα με τα οποία αξιοποιήθηκαν και δόθηκαν προς καλλιέργεια εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα γης. 

Στα οικοδομικά έργα η συμβολή των Μ.Ο.Μ.Α. ήταν σημαντική. Ειδικότερα για την υλοποίηση του προγράμματος αποκατάστασης σεισμοπλήκτων περιοχών κατασκευάστηκαν προκατασκευασμένα σπίτια. 

Με την μέθοδο των προκατασκευών κατασκευάστηκαν με επιτυχία κτίρια Νοσοκομείων, Σχολείων, ΑΕΙ (Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, Πολυτεχνική Σχολή Ξάνθης κ.λπ.) κτιριακές εγκαταστάσεις στρατοπέδων (Χαλκίδας, Θηβών, Λουτρακίου Βαννιάνου Ξάνθης κ.λπ.) πλέον των παραπάνω κατασκεύαζε εργολαβικά υπό την επίβλεψη της και πολλά άλλα οικοδομικά έργα σε διάφορα στρατόπεδα όπως Διοικητήρια, θαλάμους οπλιτών, υπόστεγα κλ.π. 

Επίσης σημαντική ήταν η συμβολή των Μ.Ο.Μ.Α. που προσέφερε από το 1991 και μετά στο πρόγραμμα του Υπουργείου Εξωτερικών για την αποκατάσταση των παλιννοστούντων Ποντίων από τις περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 

Μικρά έργα Κοινής Ωφέλειας που περιλαμβάνονταν στα προγραμματισμένα  έργα, κατασκευάστηκαν σε Δήμους, κοινότητες, οργανισμούς και τοπικούς συλλόγους. Σύμφωνα με τον Συνταγματάρχη Πασσιά, τα έργα αυτά δεν είναι δυνατόν να απαριθμηθούν καθώς μόνο τα σπουδαιότερα από αυτά υπερβαίνουν τα 700. 

Οι Μικτές Μονάδες έδωσαν το παρών σε όλες τις μεγάλες συμφορές που έπληξαν τον Ελλαδικό χώρο μέσα στις 3,5 περίπου δεκαετίες που οι Μ.Ο.Μ.Α. παρήγαγαν έργο, όπως οι σεισμοί, οι πυρκαγιές και οι καταστροφές από ακραία καιρικά φαινόμενα.

Γράφει ο Μαρίνος Γκασιάμης 

«Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η προσφορά της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Κατασκευής Έργων Ανασυγκροτήσεως (ΣΥΚΕΑ), με τις Μικτές Ομάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως (Μ.Ο.Μ.Α.), στην ταχύτερη ανασυγκρότηση και ανάπτυξη ολόκληρης της Ελλάδας από το 1957 έως το 1992». 

Με αυτή την παράγραφο αναφέρεται το Γενικό Επιτελείο Στρατού στις ιστορικές Μ.Ο.Μ.Α. που ανέλαβαν από το 1957 και μέχρι την κατάργησή τους το 1992 το βαρύ έργο της ανασυγκρότησης της χώρας ως προς τις υποδομές. Το όνομά τους σημαίνει «Μικτές Ομάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως». 

Πρόκειται για μονάδες, στις οποίες μεγάλο μέρος του πληθυσμού της χώρας, οφείλει το γεγονός πως για παράδειγμα το ορεινό χωριό του, απέκτησε δρόμο που το ένωνε με την υπόλοιπη χώρα. 

Οι Μ.Ο.Μ.Α. ήταν «παιδιά της ανάγκης» μας είπε υψηλόβαθμος αξιωματικός εν ενεργεία του Μηχανικού. Μιας ανάγκης που γέννησε η καταστροφή και ερήμωση, ειδικά της υπαίθρου, κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι καταστροφές αυτές σε συνδυασμό με το απαρχαιωμένο εναπομείναν οδικό δίκτυο και το γεγονός πως σε πολλά μέρη δεν ήταν δυνατό για οικονομικούς και τεχνικούς λόγους να εμπλακούν ιδιώτες εργολάβοι, κατέστησαν επιτακτική την ανάγκη να αναλάβει το έργο αυτό το κράτος. Το ίδιο το κράτος όμως τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια ήταν και αυτό επί της ουσίας κατεστραμμένο. 

Η μόνη λύση έδειχνε προς τις Ένοπλες Δυνάμεις που διέθεταν το πεπειραμένο Μηχανικό, που ήδη, είτε στο πλαίσιο πολεμικών επιχειρήσεων είτε στην ειρηνική περίοδο, είχε δείξει πως διέθετε και τα μηχανήματα αλλά και τους τεχνικούς και επιστήμονες που χρειαζόταν για την κατασκευή των έργων που απαιτούνταν σε όλη την επικράτεια. 

Αναζητώντας στοιχεία σχετικά με το έργο των Μ.Ο.Μ.Α. μίλησε μεταξύ άλλων και με τον Συνταγματάρχη εν αποστρατεία Δημήτρη Πασσιά που μετά από προσωπική του έρευνα και συνομιλίες με στελέχη που υπηρετούσαν εκείνα τα χρόνια στις ιστορικές αυτές μονάδες συνέγραψε ένα εξαιρετικό άρθρο που δημοσίευσε στην ιστοσελίδα του Συνδέσμου Αποφοίτων Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων της Τάξης του 1976.

 Σύμφωνα με τα όσα παραθέτει ο Συνταγματάρχης, το έργο των Μ.Ο.Μ.Α. δεν ήταν μόνο έργα οδοποιίας αλλά και άλλα έργα υποδομής όπως αεροδρόμια, εγγειοβελτιωτικά μικρά έργα κοινής ωφέλειας και οικοδομικά. Οι έδρες και η αποστολή των Μ.Ο.Μ.Α.

Αποστολή της ειδικής αυτής υπηρεσίας ήταν σε περίοδο ειρήνης η με λογικό κόστος εκτέλεση των έργων που τις αναθέτονταν με διάφορα κυβερνητικά προγράμματα και μάλιστα στη νησιωτική και ορεινή Ελλάδα όπου δεν υπήρχε ενδιαφέρον των εργοληπτών. 

Η ανάθεση εκτέλεσης μικρών κοινωφελών έργων τοπικού ενδιαφέροντος για την ωφέλεια Δήμων, Κοινοτήτων, Συλλόγων και Οργανισμών ιδίως σε ακριτικές περιοχές.

 Σε περίοδο πολέμου οι Μ.Ο.Μ.Α. μετέπειπταν σε Τάγματα Μηχανικού Αποκαταστάσεως Συγκοινωνιών και υπάγονταν στους σχηματισμούς του Στρατού Ξηράς με βασική αποστολή την αποκατάσταση ζημιών από εχθρικούς βομβαρδισμούς ή σαμποτάζ σε έργα υποδομής της χώρας (οδικό δίκτυο, γέφυρες, λιμάνια, αεροδρόμια εγγειοβελτιωτικά έργα κ.λπ.). 

Όταν το 1957 κλήθηκαν λοιπόν οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας να συμβάλλουν στην ανασυγκρότηση της χώρας, συγκροτήθηκαν για αυτό τον σκοπό στις έδρες των σπουδαιότερων νομών επτά Μικτές Ομάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως (Μ.Ο.Μ.Α.) 

Στην Κρήτη δραστηριοποιήθηκε η 7η ΜΟΜΑ με έδρα το Ηράκλειο και το Στρατόπεδο Δασκαλογιάννη, με πεδίο αρμοδιότητας σε όλη την Κρήτη.

ΒΟΑΚ και αεροδρόμιο Καρπάθου

Η Μικτή Ομάδα Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως, που λειτούργησε στο Ηράκλειο, συμμετείχε μεταξύ άλλων στην κατασκευή του ΒΟΑΚ στο τμήμα Ληνοπεράματα-Φόδελε.

 Εκτός από την ανακατασκευή των βασικών οδικών αξόνων του νησιού, η ΜΟΜΑ Ηρακλείου δραστηριοποιήθηκε ακόμη και στην Κάρπαθο, όπου μάλιστα το προσωπικό της μονάδας κατασκεύασε εξ ολοκλήρου το αεροδρόμιο του νησιού, όπως θυμούνται οι παλαιότεροι.

Ο κ. Κώστας Μπριλάκης είχε μόλις ολοκληρώσει τις σπουδές του και υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία, όταν στη διάρκεια της χούντας οι ΜΟΜΑ επιστρατεύτηκαν για να εκτελέσουν μια σειρά από μεγάλα έργα.

«Η μονάδα ιδρύθηκε το 1959 για να κάνει έργα σε κάποιες απρόσιτες περιοχές κυρίως. Η χούντα «άπλωσε» τη δραστηριότητα της ΜΟΜΑ, που έφτασε να εκτελέσει μέχρι και έργα της εθνικής οδού εδώ στην Κρήτη. 

Θεωρώ ότι τη γνώση την αλυσοδένουμε στον Καύκασο όπως ο Προμηθέας. Δεν πρέπει να κάνουν δημόσια έργα οι αξιωματικοί του στρατού. Εμένα τα δικά μου παιδιά, πολιτικοί μηχανικοί και οι 2, είναι μετανάστες», ανέφερε ο κ. Μπριλάκης, εκφράζοντας την αντίθεσή του στην επανασύσταση των ΜΟΜΑ.

Η διάλυση των Μονάδων και η επανασύστασή τους ως ΜΟΜΚΑ

Οι αιτίες για την διάλυση των Μ.Ο.Μ.Α. θα πρέπει να αναζητηθούν στα διάφορα συγκρουόμενα οικονομικά συμφέροντα και στην πολιτική της εκάστοτε κυβέρνησης. Δεν ήταν λίγες άλλωστε οι φορές μέσα στις δεκαετίες που λειτούργησαν που το έργο των Ομάδων έγινε όχημα εκμετάλλευσης από πολιτικά ή οικονομικά συμφέροντα.

Από τη δεκαετία του ’80 κυβερνήσεις ζητούσαν περικοπές πιστώσεων προς τις Μονάδες. Στη συνέχεια άρχισε να αναπτύσσεται μέσα στο πολιτικό προσωπικό των Μ.Ο.Μ.Α. ο διορισμός υπαλλήλων εις βάρος πιστώσεων των έργων με αποτέλεσμα η εκτέλεση πολλών εξ αυτών, να μην θεωρείται πια οικονομικά συμφέρουσα.

Το κύκνειο άσμα ήρθε στο τέλος τη δεκαετία του ’90 μετά από φημολογούμενες έντονες πιέσεις που ασκούσαν μεγαλοεργλάβοι και μεγαλοεκδότες. Με το Ν.2026/92 οι Μ.Ο.Μ.Α. διαλύθηκαν.

Το 2015 επί υπουργίας Πάνου Καμμένου οι Μ.Ο.Μ.Α. επανεμφανίστηκαν ως ΜΟΜΚΑ. Οι λόγοι που οι Μικτές Μονάδες ήταν αναγκαίες μετά τον πόλεμο, εν μέσω κρίσης εμφανίστηκαν υπό άλλο μανδύα.

Ο Πάνος Καμμένος στο πλαίσιο εγκαινίων 14 νέων διαμερισμάτων για τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων που έφτιαξε η ΜΟΜΚΑ είχε αναφέρει ότι η Μονάδα ενεπλάκη με την κατασκευή hot spot αλλά και με έργα υποδομών σε νησιά του Αιγαίου και στην παραμεθόριο.

Οι ΜΟΜΚΑ συνεχίζουν το έργο τους, όχι σε τόσο ευρεία κλίμακα όπως οι προκάτοχοί τους, αλλά βοηθούν σε όσους τομείς οι Ένοπλες Δυνάμεις κλήθηκαν να παράσχουν χέρι βοηθείας.

https://www.newsbeast.gr/