Κρήτη πόλεις και χωριά: 02/20/23

Δευτέρα 20 Φεβρουαρίου 2023

Κρύπτες Και Κρησφύγετα Στα Ανώγεια - Του Μιχάλη Ρούλιου

www.kritipoliskaixoria.gr Φεβρουαρίου 20, 2023 0

Το άρθρο αυτό δεν φιλοδοξεί να εξαντλήσει αυτό το τεράστιο θέμα επιδιώκει όμως να σώσει κάποιες μαρτυρίες του 98χρονου Μιχάλη Ρούλιου και να δείξει ότι η αντίσταση δεν ήταν έργο μόνο κάποιων επωνύμων αλλά κυρίως του συνόλου σχεδόν του Ανωγειανού λαού.

Στα Ανώγεια το αποκούμπι των κατατρεγμένων της νεότερης και σύγχρονης ιστορίας μας δημιουργήθηκαν θεσμοί και μέσα για την προστασία τους από τις διώξεις της ξένης και ντόπιας εξουσίας που κατά καιρούς είχε επιβληθεί.

Στην εποχή της Τουρκοκρατίας δημιουργήθηκαν υπόγειες τρύπες και σήραγγες που επικοινωνούσαν τα γειτονικά σπίτια και οδηγούσαν στα άκρα του χωριού. Σε περιπτώσεις τυλίγματος(περικύκλωσης) του σπιτιού ή της γειτονιάς οι καταδιωκόμενοι ξετρυπούσαν μέσα από αυτές και απέφευγαν την σύλληψη. Τα γεγονότα αυτά διέσωσαν ως τις μέρες μας η ονομασία της γειτονιάς βόρεια του Αη-Γιάννη, τα Ξετρυπιανά και το επίθετο της ανωγειανής οικογένειας Ξετρύπη.

Μια άλλη μορφή κρυπτών ήταν τρύπες που έσκαβαν στα υπόγεια, επιμελώς καλυμμένες, που έκρυβαν τα <<κλεψίμια>>. (κλεμμένα ζώα). Κάποτε έπαιρνε την μορφή αντίστασης στην ληστρική της εκμετάλλευση και δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή πραγματικότητα.

Στην Κατοχή και τα δύο παραπάνω αναφερόμενα μέσα χρησιμοποιήθηκαν ως κρησφύγετα των Αντιστασιακών, μαζί με άλλα τα οποία κατασκεύασαν τότε οι Ανωγειανοί. Ο αριθμός τους υπερβαίνει, σύμφωνα με την μαρτυρία του Μ.Ρούλιου τα 50. Χαρακτηριστικά αναφέρει :<< Εγώ είχα φτιάξει ένα μαζί με τον Γιώργη τον Νιώτη στο σπίτι του, όμως δεν το χρησιμοποιήσαμε.

Όταν έπιασαν και εκτέλεσαν τον Στεφανογιάννη και τους έντεκα Ανωγειανούς, στο τύλιγμα του Φλεβάρη του 44, μπήκαμε καμία 15αριά στο κρησφύγετο στο σπίτι του Καζανομανώλη(Μανώλη Χαχλιούτη) στο Λαγγό. Κατέβαινες από τον οντά από μια τρύπα κάτω από το κρεβάτι καλυμμένη από βελάνια και από χαρούπια για το χοίρο. Εξωτερικά δεν είχε πόρο και έτσι δεν φανερωνόταν η υπαρξή του.>>

Επίσης ως κρύπτες χρησιμοποιήθηκαν σπηλιές και τρύπες όχι μόνο για την προστασία των ανθρώπων αλλά και για την φύλαξη τροφίμων και οικιακού εξοπλισμού από τις ληστρικές επιδρομές των Γερμανών και των ντόπιων συνεργατών τους.

Σε μια τέτοια τρύπα, στο Μανδράκι ανατολικά του χωριού, η ΕΑΜική οργάνωση είχε κρύψει ένα ραδιόφωνο και καθημερινά με απόλυτη μυστικότητα δυο μέλη της οργάνωσης έπαιρναν ειδήσεις και ενημέρωναν τα μέλη της με δελτίο.

Μία άλλη μορφή κρυσφήγετων ήταν τα σπιτάκια που υπήρχαν στα χωράφια για τα εργαλεία και για την προστασία των γεωργών σε περίπτωση αιφνιδιαστικής κακοκαιρίας. Ένα τέτοιο στην θέση Πλατάνι, λίγες δεκάδες μέτρα νότια της σημερινής δεξαμενής είχε φτιάξει ο Γιώργος Ξημέρης ,αντιστασιακός, πιθανότατα την περίοδο της Κατοχής.

Οι διαστάσεις του 4 μέτρα μήκος επί 2,60 πλάτος και 1,75 ύψος, σκαμμένο στα πλάγια και ο εξωτερικός τοίχος ήταν συνέχεια της δεσιάς (ξερολιθιάς) και η οροφή δώμα από λεπιδόχωμα δεν ξεχώριζε με το περιβάλλον. Το σπιτάκι αυτό χρησιμοποιήθηκε από την ΕΑΜική οργάνωση για αρκετό διάστημα να κοιμούνται 10-15 ώστε σε περίπτωση περικύκλωσης του χωριού να βρίσκονται έξω από τον κλοιό. Το πρωί αν δεν έβλεπαν τα μαρτάρικα, οικόσιτα ζώα να βγαίνουν από το χωριό, δεν πόριζαν και έπαιρναν μέτρα προφύλαξης και αντίδρασης.

Τα μιτάτα, χρησιμοποιήθηκαν ως καταλύματα των αντάρτικων ομάδων και καταδιωκόμενων, δεν μπόρεσαν όμως να χρησιμοποιηθούν ως κρύπτες αφού βρίσκονταν στην απαγορευμένη από τους Γερμανούς ζώνη και σε περίοπτες και γνωστές στις επιδρομές θέσεις.

Τις κρύπτες, κάποιοι τις χρησιμοποίησαν την μετεμφυλιακή περίοδο στην φύλαξη των παράνομων κομμουνιστών αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης. Εγώ, αναφέρει ο Μ. Ρούλιος ,όταν έκρυβα τον Ντανάκαλε (Γιάννη Δακανάλη) στο Λαγγό ένα πρωί η περιοχή είχε αποκλεισθεί από την χωροφυλακή. Τον έβαλα στην κρύπτη, που υπήρχε από παλαιότερες εποχές. Ο αποκλεισμός όμως είχε γίνει για άλλη αιτία. Είχε υπάρξει αιματηρή σύρραξη μεταξύ γεωργών και βοσκών. Εγώ δεν είχα σχέση με τα γεγονότα αυτά και δεν ήρθαν να ψάξουν το σπίτι μου, συμπληρώνει.

Τις κρύπτες αυτές τις χρησιμοποίησαν και κάποιοι <<παράνομοι>> για μικρό ή μεγάλο διάστημα και κατά την διάρκεια της δικτατορίας. Ένας από αυτούς ο δήμαρχος ο Γιώργης ο Κλάδος.

Οι περισσότερες από αυτές τις κρύπτες και καταφύγια καταστράφηκαν τον Αύγουστο του 1944, στο κάψιμο του χωριού. Κάποιες που σώθηκαν κατεδαφίστηκαν στην ανοικοδόμηση και στην επέλαση του τσιμέντου. Κάποια κατάλοιπα σίγουρα υπάρχουν, χρέος του δήμου και των πολιτών είναι να τα διατηρήσουν και να τα αναδείξουν σώζοντας έτσι την ιστορική μνήμη.

ΠΗΓΗ

Το Υδραγωγείο Του Μορoζίνι

39 - ΜΝΗΜΕΙΑ Ν. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

www.kritipoliskaixoria.gr Φεβρουαρίου 20, 2023 0

Το υδραγωγείο του Μορoζίνι είναι ίσως το μεγαλύτερο και ωραιότερο έργο ύδρευσης της Ενετοκρατίας και απάλλαξε τους κατοίκους του ενετικού Χάνδακα από τη μακραίωνη λειψυδρία.

Είχε μήκος 15 χιλιόμετρα περίπου ξεκινώντας από τις βόρειες υπώρειες του Γιούχτα για να καταλήξει στην οκτάλωβη κρήνη του Μοροζίνι ή κατά το λαϊκότερον "Λιοντάρια". Σωζόταν σχεδόν ολόκληρο μαζί με τις μεταγενέστερες μετασκευές και προσθήκες μέχρι το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Από το υδραγωγείο του Μοροζιìνι υδρευόταν το Ηράκλειο μέχρι το 1927!.

Στο υδραγωγείο συγκεντρώνονταν τα νερά από τρες πηγές των Αρχανών: των Πελεκητών, του Αγίου Γεωργίου και του Καρυδακίου (κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας στο υδραγωγείο διοχετεύτηκαν κι άλλες πηγές).

Με πέτρινο αγωγό συνολικού μήκους 15 χιλιομέτρων τα νερά οδηγούνταν, μέσω Συλάμου και Φορτέτσας, στην κεντρική πλατεία του τότε Χάνδακα (σημερινού Ηρακλείου), στην κρήνη των Λιονταριών.

Πάνω στην υδατογέφυρα Καρυδακίου υπάρχει ακόμη επιγραφή στα Λατινικά, με ημερομηνία 1627. Τα εγκαίνια του υδραγωγείου του Μοροζίνι έγιναν ένα χρόνο αργότερα, το 1628, την ημέρα της γιορτής του Αγίου Μάρκου, προστάτη της Βενετίας, στην πλατεία των Λιονταριών.

Μέχρι και σήμερα οι επισκέπτες της περιοχής θαυμάζουν την περίτεχνη γέφυρα, στη θέα της κάνουν μια μαγευτική διαδρομή στο παρελθόν και ο χρόνος τούς "γυρίζει" πολλούς αιώνες πίσω, στην περίοδο των Ενετών...

Το Κνωσανό Φαράγγι ( ή φαράγγι της Αγ. Ειρήνης ) αποτελεί φυσική συνέχεια του όρους του Γιούχτα. Εκτείνεται νότια των Αρχανών (Aγιος Μάμας), διατρέχει τον οικισμό των Αρχανών στη θέση Κάτω Μύλος, την περιοχή Μυριστή, την Καρυδοκιανή υδατογέφυρα, την υδατογέφυρα της Αγίας Ειρήνης (Σπήλια) με συνολικό μήκος διαδρομής 5,7χλμ. και συνεχίζει βόρεια περνώντας από την Κνωσό.

Το διασχίζει ο χείμαρρος Καίρατος ή Κατσαμπάς ο οποίος περνώντας από την Αγία Ειρήνη και την Κνωσό καταλήγει στη θάλασσα στην περιοχή Κατσαμπά.

ΕΓΧΡΩΜΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ / ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΕΝΝΑΡΑΚΗΣ

ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ - ΒΙΚΕΛΑΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Το Μινωικό Μέγαρο Νίρου

39 - ΜΝΗΜΕΙΑ Ν. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

www.kritipoliskaixoria.gr Φεβρουαρίου 20, 2023 0

Το μινωικό μέγαρο Νίρου βρίσκεται 15km ανατολικά του Ηρακλείου, στην περιοχή του Βαθειανού Κάμπου. Πρόκειται για μια σχεδόν τετράγωνη διώροφη έπαυλη με έκταση 1000τμ και 40 δωμάτια, κτισμένη δίπλα στη θάλασσα.

Στο μέγαρο βρέθηκαν το 1918 τέσσερις μεγάλοι ιεροί πέλεκες από μπρούντζο. Αυτό το γεγονός, σε συνδυασμό με το μεγάλο αριθμό θρησκευτικών αντικειμένων σε στάδιο επεξεργασίας, υποδηλώνει ότι ο χώρος αποτελούσε εργαστήριο μινωίτη αρχιερέα που διέθετε θρησκευτικά αντικείμενα στους πιστούς. 700m δυτικά του μεγάρου έχουν εντοπιστεί ίχνη ενός μικρού μινωικού οικισμού και του λιμανιού του.

Το κτίριο ήκμασε τον 16ο αιώνα π.Χ. και καταστράφηκε τον 15ο αιώνα π.Χ.. Είχε δύο εισόδους, πλακόστρωτη αυλή, αποθήκες, εργαστήρια, ιερό, μικρό κλιμακοστάσιο και διαμερίσματα. Ο χώρος είναι επισκέψιμος ύστερα από συνεννόηση με το φύλακα του χώρου.

KEIMENA cretanbeaches.

ΦΩΤ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΕΝΝΑΡΑΚΗΣ

“Ολοκλήρωση του Περιφερειακού Διαγωνισμού εκπαιδευτικής ρομποτικής FIRST® LEGO® League Κρήτη στο Ηράκλειο και προκρίσεις στον Ελληνικό Τελικό”

01 - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

www.kritipoliskaixoria.gr Φεβρουαρίου 20, 2023 0

Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 19 Φεβρουαρίου ο Περιφερειακός Διαγωνισμός εκπαιδευτικής ρομποτικής FIRST® LEGO® League Κρήτη στο Ηράκλειο, μια διοργάνωση της Eduact με την φιλοξενία του Πανεπιστημίου Κρήτης, υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Κρήτης και με Χρυσό Αρωγό τα ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ.

Στον Διαγωνισμό συμμετείχαν συνολικά 18 ομάδες με 200 μαθητές και προπονητές. Οι συμμετέχοντες έχοντας σαν φετινό θέμα την ενέργεια, πώς διανέμεται, αποθηκεύεται και χρησιμοποιείται χτίζουν ένα καινοτόμο και καλύτερο ενεργειακό μέλλον. Σημαντική ήταν η προσφορά των εθελοντών της τοπικής κοινωνίας που ξεπέρασαν τους 35 και συμμετείχαν ως κριτές, διαιτητές και συνοδοί των ομάδων.

Ο Περιφερειακός Διαγωνισμός Κρήτης είναι ένας από τους οκτώ περιφερειακούς διαγωνισμούς που πραγματοποιήθηκαν φέτος στην Ελλάδα. Συνολικά το 30% των ομάδων θα εξασφαλίσουν την πρόκριση τους στον τελικό του FIRST® LEGO® League Greece που θα λάβει χώρα στις 18 και 19 Μαρτίου στην Θεσσαλονίκη.

Οι ομάδες που προκρίθηκαν για το FIRST® LEGO® League GREECE FINAL στην κατηγορία CHALLENGE είναι οι : C007 SMARTBOTS, C3041 RoboNagers, C3043 RoboWaves, C3064 The Darth Breakers, C3190 CHALLENGERS, C3191 ROBODYNAMICS και με την παρουσία τους μας τίμησαν οι: Μανώλης Λεμπιδάκης Χρυσός Αρωγός, Πλαστικά Κρήτης, Κώστας Βασιλείου, Πρόεδρος της Eduact, Αντώνης Αργυρός, Καθηγητής και πρόεδρος στο τμήμα επιστήμης υπολογιστών του πανεπιστημίου Κρήτης (Computer Science Department) και Μαρία Τσίκα, Διευθύντρια Εταιρείας Αξιοποίησης & διαχείρισης της περιουσίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, οι οποίοι θαύμασαν και βράβευσαν τις δουλειές και τον αγώνα των παιδιών.

Τη διοργάνωση υποστηρίζουν: το Πανεπιστήμιο Κρήτης, η Περιφέρεια Κρήτης, ο Χρυσός Αρωγός Πλαστικά Κρήτης, οι Χρυσοί Χορηγοί προγραμμάτων της Eduact KLEEMANN, Ελληνικός Χρυσός, ΤΙΤΑΝ, ο Ασημένιος Χορηγός Motor Oil, οι Μεγάλοι Χορηγοί Φυσικό Μεταλλικό Νερό ΔΙΟΣ και ΔΕΔΔΗΕ, ο Χορηγός Μετακίνησης Avance, ο Επιστημονικός Συνεργάτης O3 Out Of the Ordinary, οι Χορηγοί Σίτισης Unismack και Pizza Fan, οι Τοπικοί Υποστηρικτές Entec Contractors A.E. Τεχνική Κατασκευαστική Εταιρεία και Κλάδης Ενεργειακή και οι Συνεργάτες Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας ( ΙΤΕ ) και Εργαστήριο Μικροαναδόμησης με Υπερβραχείς Παλμούς Λέιζερ του ΙΤΕ.

Μάθετε περισσότερα για τους Διαγωνισμούς εδώ: https://firstlegoleague.gr/

Εικόνες από τον Διαγωνισμό: https://www.flickr.com/photos/eduact/52700421885/in/album-72177720306141242/ https://www.flickr.com/photos/eduact/52699486167/in/album-72177720306141242/ https://www.flickr.com/photos/eduact/52700422640/in/album-72177720306141242/

Για περισσότερες πληροφορίες Τηλέφωνο: +30 2311 286 369