Κρήτη πόλεις και χωριά: 03/13/23

Δευτέρα 13 Μαρτίου 2023

Επίσκεψη Στο Χωριό Χόνδρος Του Δήμου Βιάννου

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 13, 2023 0

Ο Χόνδρος είναι χωριό του Νομού Ηρακλείου στο Δήμο Βιάννου και ομώνυμο δημοτικό διαμέρισμα στη φερώνυμη επαρχία. Με βάση την απογραφή του 2001 έχει 163 κατοίκους. Η απόστασή του από το Ηράκλειο είναι γύρω στα 64 χιλιόμετρα.

Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την ελαιοκομία και με την καλλιέργεια πρώιμων κηπευτικών στην παράλια ζώνη. Κεντρικός ναός είναι του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Στο Χόνδρο υπάρχει Δημοτικό Σχολείο.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Χόνδρου είναι το μεγάλο μήκος των ακτών του, που ξεκινούν από τον παραλιακό οικισμό του, το Καστρί και καταλήγουν στην παραλία Δέρματος όπου βρίσκεται και ο μικρός βιότοπος του Αναποδάρη ποταμού.

Σε όλη την έκταση του χωριού υπάρχουν γραφικά εκκλησάκια του 14ου αιώνα, όπως του Αγίου Θεοδώρου (μεταξύ Χόνδρου και Αποστολιανού) με βυζαντινές τοιχογραφίες, όπου βρίσκεται σήμερα και το κοιμητήριο.

Επίσης, συναντούμε τις εκκλησίες του Αγίου Φανουρίου, του Αγίου Αντωνίου, η οποία ξανακτίστηκε πρόσφατα λόγω του ότι είχε ερειπωθεί, του πρόσφατα ανακαινισμένου Αγίου Νικολάου καθώς επίσης και του Αγίου Ιωάννου στην ανατολική όχθη των εκβολών του Αναποδάρη, από το οποίο διασώζονται ερείπια.

Σε έναν καταπράσινο τόπο, ο Χόνδρος αποτέλεσε από την Εποχή του Χαλκού σημείο έλξης για τους εκάστοτε πληθυσμούς που πέρασαν από αυτόν.

Το Δημοτικό διαμέρισμα του Χόνδρου έχει συνολικά 527 κατοίκους και αποτελείται από 5 οικισμούς, συμπεριλαμβανομένης της έδρας.

Οι οικισμοί, συνοδευόμενοι από τον πληθυσμό τους το 2001, είναι:

Ο Χόνδρος [ 163 ], έδρα

Ο Άγιος Ιωάννης [ 38 ]

Η Δέρματος [ 18 ]

Η πιο έγκυρη άποψη είναι ότι το όνομα του χωριού οφείλεται στο χοντροαλεσμένο σιτάρι από το οποίο παρασκευάζεται ο περίφημος ξινόχοντρος ή χόντρος ή τραχανάς, το οποίο και σήμερα αποτελεί ένα συστατικό της καλής και παραδοσιακής κρητικής κουζίνας.

Για την ονομασία του χωριού, μία ακόμη εκδοχή κάνει λόγο για έναν αγά που ζούσε εκεί (παραφθορά της λέξης Άρχοντας) και ο οποίος διένειμε στα τέσσερα παιδιά του την περιουσία που είχε στην ευρύτερη έκταση του σημερινού οικισμού. Από τα ονόματα των παιδιών του, πήραν και τα ονόματά τους οι σημερινές συνοικίες του χωριού.

Σε ύψωμα κοντά στο χωριό βρέθηκαν τάφοι με πρωτομινωικά αγγεία και στη θέση Ξυναχλάδα βρέθηκε οίκημα των Υστερομινωικών χρόνων. Διασώζεται η είσοδος του περιβόλου και βρέθηκαν πολλά είδη κεραμικής τέχνης. Ο οικισμός καταστράφηκε κατά τη δεύτερη Υστερομινωική Περίοδο για άγνωστο λόγο.

Στη θέση Ρουσές ανασκάφηκε μικρό αγροτικό ιερό και διαπιστώθηκε η ύπαρξη εκτεταμένου συνοικισμού. Το 1960 αποκαλύφθηκε στη θέση Κεφάλι Λαζανά μεγάλη αγρέπαυλη του 1600 π.Χ., η οποία πιθανότατα καταστράφηκε από σεισμό. Στα νοτιοδυτικά του Χόνδρου και συγκεκριμένα στη θέση Τούρκισσα βρισκόταν προφανώς ο κύριος μινωικός συνοικισμός κατά τους νεοανακτορικούς χρόνους.

Στη απογραφή του Καστροφύλακα (Κ96) το χωριό αναφέρεται με το όνομα Condro και με 278 κατοίκους. Επί Τουρκοκρατίας, ο Χόνδρος μετατράπηκε σε τουρκοχώρι (το χωριό της περιοχής με το μεγαλύτερο τουρκικό πληθυσμό). Στο σημείο αυτό εγκαταστάθηκαν αγάδες, εξαιτίας του ιδιαίτερα γόνιμου εδάφους.

Το χωριό δέχτηκε την πρόκληση πολλών επιδρομέων και οι κάτοικοί του αναγκάστηκαν να βρουν καταφύγιο σε σπηλιές, όπως στην περιοχή του Βορνό ή Λατσίδα, στο σπήλαιο του Ληστή, της Πανόγλας στη θέση Βουκολά, του Κάστελου, της Παπαδιάς στη θέση Ανεμόμαχα, της Σπηλιάρας και του Βαρδή.

Την περίοδο της Κατοχής από τους Ναζί (1941-44) ο Χόνδρος θρήνησε 9 θύματα

%25CE%25A7%25CE%259F%25CE%259D%25CE%2594%25CE%25A1%25CE%259F%25CE%25A3%2B%25CE%2592%25CE%2599%25CE%2591%25CE%259D%25CE%259D%25CE%259F%25CE%25A5%2B%2B%25CE%259A%25CE%25A1%25CE%2597%25CE%25A4%25CE%2597%2B%25CE%25A0%25CE%259F%25CE%259B%25CE%2595%25CE%2599%25CE%25A3%2B%25CE%259A%25CE%2591%25CE%2599%2B%25CE%25A7%25CE%25A9%25CE%25A1%25CE%2599%25CE%2591%2B%252815%2529

Το Σκουτελικό Της Γειτονιάς Και Οι Ανοικτές Πόρτες Των Σπιτιών

13 - ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΚΡΗΤΗ

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 13, 2023 0

Τότε στις γειτονιές του Ηρακλείου τα σπίτια δεν κλείδωναν, ούτε είχαν εσωτερικές πόρτες. Έφευγε η νοικοκυρά να ψωνίσει και η πόρτα έμενε ανοικτή με το κλειδί επάνω. Εάν την έψαχνε η γειτόνισσα, έμπαινε μέσα στο σπίτι, τη φώναζε και αν δεν την έβρισκε έφευγε. Το άλλο χαρακτηριστικό της γειτονιάς ήταν το σκουτελικό.

Όταν μια γυναίκα έφτιαχνε ένα ωραίο φαγητό, απαραίτητα πήγαινε ένα πιάτο στην γειτόνισσα, φίλη της. Και βέβαια τα πιάτα επέστρεφαν σπίτι με άλλο σκουτελικό από τις γειτόνισσες.

Τα βράδια, στο Ηράκλειο του χθές, ελάχιστα έως καθόλου υπήρχαν τηλεοράσεις στα σπίτια.ή για να το πούμε πιο σωστά, ίσως να υπήρχε σε κάποιο καφενείο.

Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ότι ο κόσμος έκανε βεγγέρες. Οι γυναίκες έβγαιναν με τα κεντητά τους στις αυλές των σπιτιών, που ευωδίαζαν από τα λουλούδια στις γλάστρες και έπιαναν κουβέντα μεταξύ τους. Απο αφηγήσεις παλαιοτέρων Ηρακλειωτών, μεταφέρουμε οτι τότε άκουγες το πρωί την λέξη καλημέρα, το πρωί σε ξυπνούσε ο κόκκορας του γείτονα και δεν νευρίαζες, άκουγες τον Γαλατά να έρχεται, τις ρόδες απο τα κάρα να κυλούν σε δρόμους / σοκκάκια.

Πέρασαν τα χρόνια και απο το Ηράκλειο του χθές φθάσαμε στο Ηράκλειο του σήμερα

αλλά και αυτό με τον καιρό του χθές θα γίνει και η ζωη θα συνεχίζεται, αλλά εκείνες τις εικόνες του χθές, τους ήχους που χάθηκαν απο τα αυτιά μας και μόνο στην μνήμη μας έμειναν δεν θα ξανάρθουν.

Σαν παιδιά παίζαμε στην παιδική χαρά της Οασης την δεκαετία του 1980, και ακούγαμε τις πάπιες, το νερό, τα ελάφια να παίζουν μεταξύ τους και να διασταυρώνουν τα κέρατα τουςτα μαιμουνάκια να φωνάζουν, τα πουλιά να πετούν στα δέντρα. Και βέβαια δεν ακούγαμε ήχους αυτοκινήτων και κόρνες χωρίς σκοπό. Το νοσταλγικό Ηράκλειο με τους ήχους, τις εικόνες και τις μυρωδιές που έφυγαν και έμειναν στην θύμηση μας. Στο Ηράκλειο του χθές τα σπίτια είχαν αυλές, τα μπαλκόνια είχαν λουλούδια, οι δρόμοι είχαν περισσότερα δέντρα και ο ήλιος καθαρότερο φώς.