Κρήτη πόλεις και χωριά: 03/02/24

Σάββατο 2 Μαρτίου 2024

Επίσκεψη Στο Χωριό Βλαχερωνίτισσα Του Δήμου Πλατανιά

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 02, 2024 0

Η Βλαχερωνίτισσα είναι ένα μικρό χωριό με περίπου 152 κατοίκους και ανήκει στην Δήμοτική ενότητα Πλατανιά. Είναι πιο γνωστή στους ντόπιους με ένα εύγλωττο παρανόμι: χοχλιδάδες, το χωριό των χοχλιών.

Βρίσκεται 20 χιλιόμετρα από το κέντρο των Χανίων, προς δυτικά. Η Βλαχερωνίτισσα, αποτελούσε παλαιότερα κοινότητα της επαρχίας Κυδωνίας, σήμερα υπάγεται στο Δήμο Πλατανιά, επαρχίας Κυδωνίας. Η Βλαχερωνίτισσα αναφέρεται στην επαρχία Κυδωνίας από τον Fr. Barozzi, με την ονομασία Vlagheronitissa. Η ονομασία του χωριού, συνδέεται άμεσα με την Παναγία των Βλαχερνών. Σύμφωνα με την παράδοση, μετά την άλωση της Πόλης (29 Μαΐου1453), κάποιος από εκείνους που επέζησαν, φυγάδευσε την ιερή εικόνα και την έφερε εδώ, όπου και την έκρυψε σε ένα χωράφι. Αργότερα, βρέθηκε εκεί μέσα σε ένα θάμνο. Στη θέση αυτή χτίστηκε ο πρώτος ναός της Παναγίας, ένα μικρό εκκλησάκι το οποίο κατεδαφίστηκε όταν οικοδομήθηκε ο μεταγενέστερος ναός, στην ίδια θέση. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη Χριστιανική Παράδοση, ο ναός κανονικά εορτάζει στις 2 Ιουλίου, την ημέρα κατά την οποία εορταζόταν η μνήμη της Παναγίας και στο ναό των Βλαχερνών της Κωνσταντινούπολης. Όμως το γεγονός ότι όλοι οι κάτοικοι έχουν αμπέλια και ο τρύγος γίνεται το Σεπτέμβριο, οδήγησε για λόγους πρακτικούς στη μετάθεση του εορτασμού την 8η Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία, πανηγυρίζεται το Γενέσιον της Θεοτόκου. Τα τελευταία χρόνια άρχισε και πάλι να γίνεται εορτασμός στις 2 Ιουλίου, ενώ παραμένει και η εορτή της 8ης Σεπτεμβρίου.

Ο Άγιος Ελευθέριος παλαιός μικρός ναός, έχει την δική του ιστορία, η οποία ξεκίνησε από τη σοβαρή ασθένεια του γιου ενός ιερέα από το Σέλινο. Ο ιερέας, ήθελε το παιδί του να ταφεί στο κοιμητήριο της Βλαχερωνίτισσας. Επειδή όμως η καταγωγή του ήταν από άλλη επαρχία, δεν έδινε τη συγκατάθεση του ο τότε εφημέριος του χωριού, έτσι ο ιερέας από το Σέλινο έκτισε αυτό το ναό και έθαψε στο προαύλιο το παιδί του. Εκεί ετάφηκε και ο ίδιος, μετά τον θάνατο του. Υπάρχουν ακόμη ο ναός του Αγίου Γεωργίου, ο ναός Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης δίπλα στο ύψωμα 107, ο ναός του Αγίου Αντωνίου, επίσης ο ναός της Αγίας Άννας (παλαιό ξωκλήσι χτισμένο μέσα σε ρυάκι), ο ναός του Αγίου Στυλιανού, και ο παλαιός ναός του Αγίου Νικολάου, ο οποίος έχει κτισθεί από μοναχό και η καμπάνα του έγινε αργότερα από κάλυκα Εγγλέζικης βόμβας. Όλοι οι ναοί, εκτός του Αγίου Ελευθέριου και Αγίου Νικολάου, έχουν κτισθεί από τις οικογένειες οι οποίες έχουν περιουσία κοντά στο ναό, καθώς οι γειτονιές της Βλαχερωνίτισσας έχουν αναπτυχθεί διάσπαρτα, και σε απόσταση μεταξύ τους. Στην Βλαχερωνίτισσα γίνεται κάθε χρόνο και η γιορτή του σαλίγκαρου (21 Ιουνίου), με ανάλογα κεράσματα και ζωντανή Κρητική μουσική, γίνεται επίσης και η γιορτή της τσικουδιάς γύρω από το ρακοκάζανο από οικογένειας του χωριού. Επί αρκετές ημέρες κάθε χρόνο, συγκεντρώνονται όλοι σε μια μεγάλη παρέα γύρω από τις ψησταριές, κάποιες φορές και με συνοδεία ζωντανής Κρητικής μουσικής. Στην Βλαχερωνίτισσα υπάρχει και το ύψωμα 107, το οποίο είναι η θέση στην οποία οι Γερμανοί έριξαν ισχυρή δύναμη αλεξιπτωτιστών, με σκοπό την κατάληψη του αεροδρομίου του Μάλεμε. Πάνω στο ύψωμα, κοντά στο οποίο έχει κτισθεί ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, υπάρχει σήμερα ένας ξύλινος σταυρός και εκεί κοντά, υπάρχουν και τα ερείπια του υπόγειου Γερμανικού τηλεφωνείου.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΕΝΝΑΡΑΚΗΣ

Ο Μέρωνας Αμαρίου Ένα Από Τα Πιο Γραφικά Χωριά Της Κρητικής Ενδοχώρας

15 - ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 02, 2024 0

Ο Μέρωνας Αμαρίου είναι ένα από τα πιο γραφικά χωριά της Κρητικής ενδοχώρας. Χτισμένος αμφιθεατρικά διαθέτει ανεμπόδιστη θέα προς την Αμαριανή κοιλάδα και τον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη.

Η πρώτη ονομασία του χωριού ήταν "Ελία", που σημαίνει "λαμπερό", "ηλιόλουστο".

Η θέση του, το γεωλογικό ενδιαφέρον της περιοχής, τα σοκάκια του χωριού με τις καμάρες, τα ιδιαίτερα και φημισμένα προϊόντα της περιοχής, η πυκνή βλάστηση, τα αρχαιολογικά μνημεία, τα σπήλαια, καθώς και η φιλόξενη και φιλική διάθεση των κατοίκων του, καθιστούν τον Μέρωνα σ’ έναν ιδιαίτερο και μοναδικό προορισμό. Η ύπαιθρος με την πυκνή βλάστηση γύρω από το συγκρότημα προσφέρεται για περιπάτους, εκδρομές και πληθώρα εναλλακτικών περιηγήσεων.

Στο Μέρωνα πολιτιστικά δρώμενα και εκδηλώσεις που διοργανώνονται όλο το χρόνο σας φέρνουν κοντά με τον τρόπο ζωής και έκφρασης των κατοίκων του. Μπορείτε ακόμα να επισκεφθείτε αρχαιολογικά μνημεία, βυζαντινές ιστορημένες εκκλησίες (Παναγία), σπήλαια (των Αγίων Δέκα και το Μυγιόσπηλιο) ενώ στο κέντρο του χωριού, δύο βρύσες (η Παγκαλιανή και η Μεσοχωριανή) δροσίζουν τον περαστικό με γάργαρα νερά που ρέουν άφθονα από τους κρουνούς τους.

Στην ευρύτερη περιοχή μπορείτε να περιηγηθείτε στο φαράγγι της Πατσού ή στο Φράγμα των Ποταμών. Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται η ιστορική Μονή Αρκαδίου η οποία απέχει μόλις 9 χλμ. από το Μέρωνα.

Μπορείτε ακόμα να επισκεφθείτε το Μοναστηράκι, το Θρόνος, το Βένι ή να κάνετε πεζοπορία στα βουνά της περιοχής: Ψηλορείτη, Σάμιτο ή Κέδρος.

Τo 1415 επισκέφτηκε το Μέρωνα ο Χριστόφ. Buondelmonti και γράφει ότι είναι χτισμένος σε μια ευχάριστη υψηλή θέση, με πολλές καρυδιές και άλλα καρποφόρα δένδρα. (…Merona dictum quod in alto, in suavi parte hedificatum erat. Infinitas nucum arbores atque domestica arbusta sub altis montibus….) (Βλ.Christ. Buondelmonti, Descriptio insule Crete etc, edition critique par Marie-Anne Van Spitael, έκδοση Συλλόγου Πολιτιστικής αναπτύξεως Ηρακλείου 1981, σελ. 185). Αναφέρεται στην επαρχία Αμαρίου το 1577 από το Fr. Βarοzzi, (fo27r) Μerοna, από τον Καστροφύλακα (Κ 1 75) Μerοna et Sagudi με 471 κάτ. το 1583. Ο Βασιλικάτα δεν τo αναφέρει.

Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834 αναφέρεται Μerοna (Ρash1ey, Τraνe1s in Crete, I1, 314) με 54 χριστιαν. και 6 τούρκικ. οικογένειες. Το 1881 είναι έδρα oμώνυμoυ δήμου και έχει 468 Χριστιαν. και 67 Τούρκ. κάτ. Το 1900 παραμένει έδρα του δήμου, κάτ. 580. Το 1920 είναι έδρα ομώνυμου αγροτ. δήμου, κάτ. 571, το 1928 κάτ. 596, το 1940 κάτ. 651, το 1951 κάτ. 580, το 1961 κάτ.49Ι και το 1971 κάτ.367. Στη μέση του χωριού είναι η βυζαντινή τοιχογραφημένη εκκλησία της Παναγίας.

Στο ανώφλιο της πόρτας στέμμα της οικογένειας Καλεργών. Στα περίχωρα είναι η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου με τοιχογραφίες. (Βλ. Gerola Λασιθιωτάκη, Κατάλογος τοιχογραφημένων εκκλησιών κ.λπ. σ.63). Γύρω από την εκκλησία της Παναγίας ήταν μέγαρα Βενετών αρχόντων, που είδε ο Gerοla το 1900 ερειπωμένα, γιατί πήραν τα οικοδομικά υλικά για να κτίσουν το "κονάκι" των οι Τούρκοι. (Βλ. G.Gerο1a, Μοnumenti ecc. νο1. III, 286).

ΠΗΓΗ - http://www.eliameronas.gr

1η, 2η, 3η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ - ΜΑΝΟΛΗΣ ΧΟΥΣΤΟΥΛΑΚΗΣ

Ο Σασμός Στην Κρήτη Που Γλυτώνει Την Βεντέτα

13 - ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΚΡΗΤΗ

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 02, 2024 0

Ρεπορτάζ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Φωτογραφίες-Video: ENRI CANAJ

Ο ορεσίβιος γέροντας με το παχύ μουστάκι ξέρει να μετρά τις λέξεις. Τι κι αν δεν τελείωσε το δημοτικό, στα σοκάκια των Λιβαδίων μπορεί με τις κουβέντες του να πείθει.

«Εδώ είμαστε ορεινοί, έχουμε το φιλότιμο αλλά και τον εγωισμό και δεν ανεχόμαστε να μας προσβάλει ο άλλος. Έτσι δημιουργούνταν καταστάσεις και γίνονταν πολλές φορές και φόνοι», λέει όταν τον συναντάμε σε ένα καφενείο του χωριού, μόνο, να κοιτάζει στον ορίζοντα.

Στα 85 του χρόνια, ο Χρήστος Χνάρης υπήρξε κτηνοτρόφος και διετέλεσε πρόεδρος του τοπικού αγροτικού συνεταιρισμού. Οι Λιβαδιώτες όμως τον είχαν ξεχωρίσει για την ψυχραιμία του. Από τη δεκαετία του ’60 του ζητούσαν να παρεμβαίνει για να αμβλύνει διαφορές. Κατέχει σε αυτό το χωριό της Κρήτης τον ρόλο του «μεσίτη»: εδώ και μισό αιώνα μεσολαβεί και συμφιλιώνει αντιμαχόμενες πλευρές για να μη μιλήσουν τα όπλα.

Σε κάθε γειτονικό οικισμό υπάρχουν τουλάχιστον δυο-τρεις άντρες σαν κι αυτόν που λειτουργούν ως ειρηνοποιοί. Ένας ξυλοδαρμός, μια ζωοκλοπή ή καταπάτηση εδαφών, κάποια παρεξήγηση, ακόμα και το σκαμπίλι ενός παιδιού, θα μπορούσε να θεριέψει σε αλυσιδωτές συγκρούσεις, εάν οι «μεσίτες» δεν αναλάμβαναν την αποκλιμάκωση. Μόνο σε περίπτωση φόνου δεν μπορεί να γίνει συμφιλίωση.

Στα Λιβάδια, στα γειτονικά Ανώγεια και σε άλλα κρητικά χωριά οι συμβιβασμοί που επιτυγχάνουν «μεσίτες» σαν τον Χνάρη αποκαλούνται «σασμοί». Είναι μια διαδικασία που το ξεκίνημά της χάνεται στα βάθη του χρόνου και διατηρείται μέχρι τις μέρες μας. Ένας πολύπλοκος θεσμός που έχει ριζώσει στο θυμικό των ντόπιων και συχνά δρα παράλληλα με την αυτεπάγγελτη λειτουργία των Αρχών, ή επηρεάζει αποφάσεις δικαστηρίων. Ακόμα και σε περιπτώσεις ξυλοδαρμού ο σασμός προλαμβάνει την καταγγελία στις Αρχές.

Νομικοί της Κρήτης εκτιμούν ότι κάθε χρόνο με τις ενέργειες των συμφιλιωτών αποτρέπονται δεκάδες νέα κακουργήματα. Πριν από τρία χρόνια στο Αμάρι Ρεθύμνου, σε συμπλοκή δύο οικογενειών, ένας άντρας πυροβόλησε και τραυμάτισε έναν άλλο στο γόνατο. Οταν έφτασε η ώρα της εκδίκασης, οι οικογένειες είχαν ήδη συμφιλιωθεί. Το δικαστήριο επέβαλε μικρότερη ποινή στον κατηγορούμενο για πρόκληση βαριάς σωματικής βλάβης και όχι για απόπειρα ανθρωποκτονίας.

«Τα τελευταία 16 χρόνια που δικηγορώ στην Κρήτη ο σασμός λειτουργεί με αμείωτη ένταση. Στο βαθμό που έχει επέλθει καταλαγή τα δικαστήρια το λαμβάνουν πολύ σοβαρά στην ποινική μεταχείριση,» λέει ο νομικός Νίκος Κοτζαμπασάκης.

Άλλες φορές οι «μεσίτες» καλούνται να παίξουν τον ρόλο του διαπραγματευτή, αναζητώντας φυγόδικους ή έχουν τελέσει συμβιβασμούς και μέσα στις φυλακές. Ο Κοτζαμπασάκης πάντως δεν βλέπει ανταγωνιστικά με το επάγγελμά του τον θεσμό του σασμού. Ο «μεσίτης» άλλωστε δεν αναλαμβάνει ρόλο δικαστή. Δεν μοιράζει ενοχές. Γεφυρώνοντας τις δύο πλευρές φροντίζει να μη θίξει τον εγωισμό τους και να μη σπιλώσει την εικόνα τους στην υπόλοιπη κοινωνία. «Προέχει η κοινωνική ειρήνη. Δεν έχει αξία να αναλάβεις μια φορά, μια υπόθεση, που μπορεί να είναι οικογενειακή τραγωδία», λέει.

«Εμείς το δικαστήριο το θεωρούσαμε δευτερεύον. Μπορεί να λύσει οικονομικές διαφορές αλλά δεν κάνει βαφτίσεις. Υπάρχουν περιπτώσεις επαέ που χάνουν και οι δύο το δίκιο τους»,λέει ο Στεφανής Χαιρέτης κτηνοτρόφος και πρόεδρος του τοπικού συνεταιρισμού στα Ανώγεια. «Στο δικαστήριο πας όταν εξαντλείς τα περιθώρια. Τα μεταχειρίζονται στους κάμπους. Οχι στην ορεινή Κρήτη», προσθέτει.

Η ζωή στα χωριά του Ψηλορείτη

Στα ρεθυμνιώτικα κεφαλοχώρια των 2.000 κατοίκων, όπου ο άνεμος σμιλεύει την πέτρα και αυλακώνει τα πρόσωπα, η καθημερινότητα ακολουθεί άλλο βηματισμό. Γίνονται προσπάθειες να περιοριστεί η οπλοφορία, ωστόσο σε γλέντι μπορεί να τύχεις κάποιον που κουβαλάει πιστόλι στη ζώνη του. Οι περισσότεροι ντόπιοι παντρεύονται νέοι και γίνονται πολύτεκνοι. Σχεδόν όλοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία και στους δρόμους στα τρία αυτοκίνητα τα δύο είναι αγροτικά 4Χ4. Με αυτά σκαρφαλώνουν στις πλαγιές για να σαλαγήσουν τα πρόβατά τους στα οροπέδια. Η ζωοκλοπή ήταν για χρόνια –και παραμένει– βασική πηγή προβλημάτων. Είναι ένας τρόπος να ανακοπεί ο ανταγωνισμός ειδικά όταν κάποιος έχει αυξήσει αισθητά το ζωικό του κεφάλαιο και εισβάλει με αυτό στον ζωτικό χώρο του διπλανού του. Από τη δεκαετία του ’60 οι χωριανοί στα Λιβάδια είχαν συμφωνήσει να σταματήσουν οι αρπαγές των ζώων. Το 2011 όμως δηλώθηκαν στην αστυνομία 47 ζωοκλοπές και το 2012 άλλες 26 σε όλο τον νομό Ρεθύμνου.

Δέκα ημέρες πριν από την επίσκεψή μας στα Λιβάδια και στα Ανώγεια σημειώθηκε ακόμα ένα κρούσμα ζωοκλοπής. Δεν είναι σίγουρο ότι οι Αρχές θα αναλάβουν τη λύση του. Μπορεί να μη δηλωθεί καν. Όπως ορίζει η τοπική παράδοση, «μεσίτες» έχουν ήδη μεσολαβήσει. Θα ρωτήσουν ποιος πήρε τα πρόβατα και αφού τον βρουν θα τον πείσουν να παραδώσει μεγάλο αριθμό τους. Ο κλέφτης ενδεχομένως να κρατήσει λίγα ζώα –για τον κόπο του– ενώ το θύμα δεν πρόκειται να μάθει το όνομα του παραβάτη. Μια μέρα θα του υποδείξουν οι μεσολαβητές το σημείο όπου βρίσκεται το κοπάδι του για να το πάρει.

Πριν από 20 χρόνια ο Γιώργος Μανουράς γνώριζε τον δράστη μιας ζωοκλοπής.

«Μας είχαν κλέψει πρόβατα και είχαμε παρεξηγηθεί. Μου είχανε κάμει τότε σασμό. Από τη μια κουβέντα στην άλλη άμα δεν γίνεται σασμός οι ανθρώποι μπορεί να σκοτωθούνε»,λέει ο 43χρονος κτηνοτρόφος όταν τον συναντάμε στο οροπέδιο που έχει το μαντρί του. «Παίζει σημασία το πώς θα μιλήσεις σε κάθε άνθρωπο και θα τον φέρεις να καταλάβει τι συμβαίνει», προσθέτει.

Τα σεβάσμια πρόσωπα και το τελετουργικό

«Είναι μετρητοί, λίγοι, αυτοί που έχουν την ειδικότητα του μεσίτη», λέει ο Χνάρης.

«Αν δεν ξέρεις να μιλήσεις μπορεί να πας για καλό και να κάνεις ζημιά. Μια κουβέντα μπορεί να εξορίσει μια υπόθεση».Ο ίδιος, όπως και όλοι οι μεσίτες, είναι αυτοδίδακτος. «Είμαστε διαβασμένοι από τη φύση, από τα περιστατικά και ξέρουμε κάθε περίπτωση πού πονάει», λέει.

Το 1992 ο καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Άρης Τσαντηρόπουλος έζησε ένα χρόνο στο χωριό του Χνάρη μελετώντας το έθιμο του σασμού.

Αφού τον εμπιστεύτηκαν οι ντόπιοι έγινε και ομοτράπεζός τους σε συμβιβασμούς παρακολουθώντας από μέσα τη διαδικασία. Όπως εξηγεί, τον ρόλο του «μεσίτη» αναλαμβάνουν πρόσωπα κύρους στην τοπική κοινωνία. Εκείνοι που σύμφωνα με την κρητική διάλεκτο έχουν το «κόζι», δηλαδή αξιοσύνη και κοινωνική δύναμη. Συνήθως είναι άνω των 30 ετών και κτηνοτρόφοι, όχι γεωργοί καθώς οι πρώτοι θεωρούνται ελεύθεροι ενώ οι δεύτεροι στατικοί και εγκλωβισμένοι στη γη που καλλιεργούν. «Μεσίτες» γίνονται και δάσκαλοι, γιατροί και ιερείς.

Ο πατέρας Αντρέας Κόκκινος έχει αναλάβει αρκετές μεσιτείες στα Λιβάδια. «Ο σασμός σημαίνει ότι ακόμα υπάρχει λόγος και αξιοπρέπεια», λέει.

«Αν έλειπε από την Κρητή δεν θα είχαμε ισορροπία σήμερα». Συχνά ένας συμβιβασμός επικυρώνεται με μια βάφτιση, συντεκνιά όπως την αποκαλούν στην Κρήτη. Στα καφενεία των Ανωγείων οι ντόπιοι διηγούνται την ιστορία μιας γυναίκας. Εξήντα χρόνια πριν, εβδομήντα κατ’ άλλους, δύο χωριανοί τσακώθηκαν και πρόλαβε ο ένας να μπήξει στον άλλον το μαχαίρι. Και οι δύο ήταν δύσκολοι άνθρωποι, «αγύριστες κεφαλές» όπως λένε οι σύγχρονοί τους. Η γυναίκα του τραυματία πρόλαβε να δώσει ένα της παιδί στον θύτη και να το βαφτίσει προτού πάρει εξιτήριο ο άντρας της από το νοσοκομείο. Συντεκνιές σαν κι αυτή έχουν γίνει σε απρόσμενες ώρες προκειμένου να αποτραπεί μια σύγκρουση. Ο πατέρας Αντρέας έχει κάνει βάφτιση ακόμα και μετά τα μεσάνυχτα. «Οι οικογένειες είναι μεγάλες εδώ, υπάρχουν πολλά παιδιά και πολλοί νέοι και δεν μπορείς να τους δαμάσεις όλους με μια συζήτηση. Χρειάζονται και τα μυστήρια», λέει ο 40χρονος ιερέας.

Το τελετουργικό που ακολουθούν οι «μεσίτες» προσαρμόζεται πάντα στην υπόθεση που αναλαμβάνουν. Οι πρώτες διερευνητικές επαφές και παρεμβάσεις ξεκινούν μόλις γίνει γνωστή μια διαμάχη. Συχνά οι «μεσίτες» αξιοποιούν και περιφερειακά πρόσωπα, συγγενείς ή φίλους, για να πλησιάσουν τις δύο πλευρές. Οι διαπραγματεύσεις διαρκούν μέρες, ή μήνες. Σε αυτό το διάστημα μπορεί να ζητηθεί από τον ένα εμπλεκόμενο να μην περνά από ορισμένους δρόμους για να μην ανταμώσει τον αντίπαλό του. Εφόσον οι δύο πλευρές δεχτούν να μπουν στο σασμό ορίζεται ως χώρος συνάντησης ένα ουδέτερο σπίτι, συχνά αυτό του μεσολαβητή. Όπως περιγράφει ο Αρης Τσαντηρόπουλος στο βιβλίο του «Η βεντέτα στη σύγχρονη ορεινή κεντρική Κρήτη», ακολουθεί γεύμα στο οποίο παρίστανται οι πιο ισχυροί κοινωνικά εκπρόσωποι κάθε οικογένειας. Με το τσούγκρισμα των ποτηριών, το εβίβα, οι δύο πλευρές συμφιλιώνονται.

Στη θέση των δύο αντιπάλων μπορεί να βρεθεί κάποια στιγμή και ο «μεσίτης» για προσωπικές του διαφορές. Στα μάτια του τα δικά του προβλήματα μπορεί να φαντάζουν δυσεπίλυτα. Όπως ο ψυχολόγος ζητάει τη βοήθεια συναδέλφων του για να ψυχαναλυθεί, έτσι και ο «μεσίτης» απευθύνεται στην αμεροληψία άλλου διαμεσολαβητή.

«Σασμός» ακόμη και στον εμφύλιο

Ο Χνάρης, ο γηραιότερος «μεσίτης» στα Λιβάδια, ανιχνεύει τις απαρχές του σασμού στα χρόνια της Κατοχής.

«Επεράσαμε αναρχικές εποχές. Υπήρχαν εποχές που δεν λειτουργούσαν οι νόμοι και έπρεπε να αυτοπροστατευτούμε και εμείς οι ίδιοι γιατί αλλιώς θα ήταν ζούγκλα»,λέει.

Ο Τσαντηρόπουλος βρίσκει τις πρώτες αναφορές συμβιβασμών στην κρητική κοινωνία στα χρόνια της ενετοκρατίας. «Δύο οικογένειες υπέγραφαν ένα συμφωνητικό ενώπιον νοτάριου (συμβολαιογράφου) ότι δεν θα συνεχιστεί η έχθρα», λέει. Τριάντα τρία σχετικά έγγραφα της περιόδου 1612-1639 βρέθηκαν στα αρχεία του νοτάριου Ιωάννη Κρούσου του Γιώργη. Ο ίδιος τα χαρακτήριζε «ιστρουμέντια της αγάπης». Συντάσσονταν με πρωτοβουλία των εμπλεκομένων ή μεσολαβητών και αφορούσαν κλοπές, φιλονικίες, βεντέτες, βιασμούς.

Αιώνες αργότερα συναντάται στην Κρήτη μια ακόμη παραλλαγή συμφιλίωσης. Προτού επεκταθεί στο νησί ο εμφύλιος πόλεμος που είχε ξεσπάσει στην υπόλοιπη χώρα, ολόκληρα χωριά δήλωναν δημόσια ότι προέχει η ειρήνη και ζητούσαν να σταματήσει οποιαδήποτε αντιπαλότητα. Και πάλι πρόσωπα κύρους από την κοινότητα εγγυούνταν τη συμφωνία και τα πρακτικά συμφιλίωσης δημοσιεύονταν στον Τύπο.

Ενδεικτικό είναι το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Ελεύθερη Κρήτη», οργάνου του πολιτικού συνασπισμού των κομμάτων του ΕΑΜ, στις 16 Μαΐου 1947.

Πρώτη είδηση είναι το πρακτικό συμφιλίωσης των κατοίκων του Σκαλανίου. Είχαν μαζευτεί πέντε ημέρες νωρίτερα στο χωριό και παρουσία ιερέα και δασκάλου αποφάσισαν: «1) Να ζήσωμεν εις το μέλλον περισσότερον αγαπημένοι και ηνωμένοι. 2) Η συμφιλίωσίς μας θα βασίζει εις τον αλληλοσεβασμόν των πολιτικών φρονημάτων μας».

Μέσα στα χρόνια, εκεί όπου δεν πρόφτασαν οι ντόπιοι να κάνουν σασμό, αψιμαχίες κατέληξαν σε βεντέτες. Υπάρχουν μέχρι και σήμερα οικογένειες που δεν έβγαλαν τα μαύρα, χωριά που ερήμωσαν και μέρη όπου δεν τελούνται άλλο τοπικά πανηγύρια. Ο θάνατος από βεντέτα είναι όπως λέει ο Τσαντηρόπουλος «τσαλακωμένος θάνατος». Δεν έχει τίποτα το ηρωικό. Το τραύμα που προκαλεί σαλεύει ακόμα στο παρόν.

Γι’ αυτό και οι «μεσίτες» συχνά αγωνιούν πριν τελέσουν ένα σασμό. Εάν αποτύχουν ρισκάρουν να στιγματίσουν την εικόνα τους. Θα φανεί ότι ο λόγος τους δεν μετράει. Νιώθουν συνυπεύθυνοι, καθώς το πρόβλημα του ξένου γίνεται και δικό τους. Ο Χρήστος Χνάρης στα 85 του χρόνια πια δεν θέλει να παίρνει άλλα ρίσκα. Κινείται καμαρωτά στους δρόμους του χωριού και γραπώνει το χέρι του συνομιλητή του όποτε κάνει χειραψία. Μέχρι πριν από τρία χρόνια ήταν ενεργός συμφιλιωτής. «Δεν έλειπα από κανένα σασμό», λέει.

«Τώρα σιγά- σιγά αποσύρομαι γιατί θέλω να προστατεύσω τον εαυτό μου. Μπορεί να πω τις κουβέντες μου, να δώσω οδηγίες. Αν δεν πάει καλά μια δουλειά όμως και αύριο τραυματιστούν ή σκοτωθούν φέρεις την ευθύνη».

Παρά την απόσυρσή του ο Χνάρης δεν ξεχνά τις υποθέσεις που ανέλαβε. Έχει τύχει να συνεργαστεί και με άλλους «μεσίτες» από γειτονικά χωριά. Όταν του ζητάμε όμως να μιλήσει για τα περιστατικά αποφεύγει να μπει σε βάθος. «Αυτά τώρα κοιμούνται και δεν θέλω να τα ξυπνήσω», λέει.

ΜΕΣΙΤΕΣ - ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΠΟΥ ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΤΙΣ ΒΕΝΤΕΤΕΣ (ΒΙΝΤΕΟ)

ΣΑΣΜΟΣ - ΤΟ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΤΗΣ ΒΕΝΤΕΤΑΣ (ΒΙΝΤΕΟ)