Ομοφυλόφιλοι χαρακτήρες στον ελληνικό κινηματογράφο

Πώς απεικονίζονται οι ομοφυλόφιλοι χαρακτήρες στον ελληνικό κινηματογράφο; Πόσο άλλαξαν με τα χρόνια τα αποκαρδιωτικά παραδοσιακά στερεότυπα και πότε εντοπίζεται το «σημείο καμπής»; Πώς φτάσαμε από τον «Φίφη» της Finos Film στον «Άγγελο» κι από 'κει στη «Στρέλλα»; Πότε το προσωπικό αρχίζει να γίνεται και πολιτικό στη μεγάλη οθόνη; 

Ποιες ελληνικές ταινίες θα χαρακτηρίζαμε γκέι ή queer και ποιες θα μπορούσαν επίσης να συμπεριληφθούν στον κανόνα αυτό, ακόμα και «ερήμην» των δημιουργών τους; Ποιες μεγάλες ηθοποιοί αναδείχθηκαν σε gay icons και γιατί; Πόσο φιλικό έχει γίνει εν γένει το εγχώριο σινεμά στο «άλλο», το «διαφορετικό» και πόσο πιο δεκτικό σε τέτοια ερεθίσματα είναι το σημερινό κοινό;

Σε αυτά και πολλά ακόμα σχετικά ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει ο Κωνσταντίνος Κυριακός, συγγραφέας του έργου «Επιθυμίες και Πολιτική – η queer ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου 1924-2016» (εκδόσεις Αιγόκερως). Αναπληρωτής καθηγητής της Ιστορίας του Θεάτρου και του Ελληνικού Κινηματογράφου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών, γνωστός κι από το προηγούμενο «αιρετικής» θεματολογίας πόνημά του «Διαφορετικότητα και Ερωτισμός» (Αιγόκερως 2001), μεταφέρει κομμάτι των προβληματισμών του, αλλά και των πληθωρικών του σινεφίλ γνώσεων στην κουβέντα που ακολουθεί.

Το δόλωμα είναι ελληνική ρομαντική κομεντί της Φίνος Φιλμ του 1964 σε σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου, με πρωταγωνιστές τους Αλίκη Βουγιουκλάκη, Αλέκο Αλεξανδράκη, Ντίνο Ηλιόπουλο και Βαγγέλη Βουλγαρίδη.

Δημήτρης Νικολαΐδης μόδιστρος Ρομπέρ

Πώς αποτυπώνονταν οι γκέι χαρακτήρες στη «χρυσή» εποχή της Φίνος Φιλμ και πώς αντιμετώπισε την ομοερωτική σεξουαλικότητα το πολιτικό σινεμά; Είναι, πιστεύεις, «συνυπεύθυνοι» κάποιοι γκέι κινηματογραφιστές για την είτε απόλυτα θυματοποιημένη, είτε εντελώς χαζοχαρούμενη εικόνα του ομοφυλόφιλου που κυριαρχούσε σε παλιότερες εποχές;

Στην πλειονότητα των ταινιών εκείνης της περιόδου χρησιμοποιείται ένας αυστηρά στερεοτυπικής σύνθεσης χαρακτήρας ως στόχος της ομοφοβικής γελοιογράφησης. Αναφέρομαι στους εξευρωπαϊσμένους «Ντιντή, Λελέ, Κοκό», κατασκευασμένους σύμφωνα με την παράδοση της σκηνικής επιθεώρησης, οι οποίοι αποτελούν δυσφημισμένα αντίβαρα προκειμένου να επικροτηθεί ο «ρωμέικος ανδρισμός» (ταινίες του Νίκου Τσιφόρου και του Ορέστη Λάσκου)• έτσι παγιώνεται η επιτηδευμένη έκφραση της θηλυπρέπειας σε δευτερεύοντες και κύριους ρόλους με ερμηνευτικό πρότυπο τον Σταύρο Παράβα («Φίφης»). Αυτήν την ανθεκτική και στερεοτυπική εικόνα του χαρούμενου (gay) και υστερικού θηλυπρεπούς πλάσματος διερευνώ μέσα από την camp αισθητική και τον ρητορικό όρο της «κοινοτοπίας».

Από την άλλη πλευρά, ο καθιερωμένος κινηματογράφος των δημιουργών του «νέου ελληνικού κινηματογράφου» έδρασε μάλλον υπονομευτικά και ανασταλτικά. Θα θυσίαζα, ωστόσο, ως θεατής και μελετητής, ορισμένους από τους κανόνες της «πολιτικής ορθότητας» απέναντι σε ταινίες τόσο ενδιαφέρουσες όπως του Αγγελόπουλου, του Βούλγαρη, του Γαβρά. 

Το «νέο βλέμμα» φαίνεται να κομίζεται σε χαμηλού προϋπολογισμού παραγωγές από το καλλιτεχνικό σινεμά της δεκαετίας του '70 στις οποίες η ομοσεξουαλικότητα συνδυάζεται με την μοντερνιστική κινηματογραφική έκφραση (Ανδρέας Βελισσαρόπουλος, που υπήρξε και εκ των ιδρυτών του ΑΚΟΕ, Τάκης Σπετσιώτης, Αντουανέττα Αγγελίδη, Μαρία Γαβαλά, Φρίντα Λιάππα, Δημήτρης Μαυρίκιος, Νίκος Λυγγούρης).

Στα χρόνια εκείνα εντοπίζω, επίσης, την εισαγωγή τέτοιων μοτίβων σε ετεροφυλόφιλες μυθοπλασίες.

Η Παριζιάνα - Εξαρχάκος - "Τι φρούτα βγάζει η Καλαμάτα 

Η φράση «Αγοράκι, τι φρούτα βγάζει η Καλαμάτα;» είναι μια ιστορική κωμική ατάκα από την εποχή του παλιού ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου (συγκεκριμένα από το έργο «Το τρίτο φύλο»). Η κλασική αστεία απάντηση που δίνεται συνήθως σε αυτή την ερώτηση είναι «μούσμουλα»

 Ακόμα και αν αποφεύγονται στρατηγικά ή απαγορεύονται αυστηρά οι εικόνες ομοφυλόφιλου ερωτισμού, οι επιθυμίες δεν παύουν να εισχωρούν μέσα από είδη (συν)ενοχής και κώδικες. Ο Μιχάλης Κακογιάννης και ο Γιάννης Δαλιανίδης, με διαφορετικό τρόπο ο καθένας, μεταμφιέζουν ορισμένες από τις ερωτικές παρορμήσεις των φιλμικών χαρακτήρων τους μέσα από την παρουσίαση παραβατικών κοινωνικών συμπεριφορών ή συνηγορώντας υπέρ των παραβιασμένων δικαιωμάτων της γυναίκας σε αυστηρά κοινωνικά περιβάλλοντα. 

Μυστικά και πουριτανισμός, ψυχοβόρος επιθυμία, βάσανος αμφιβολίας, διαδοχικές ψυχολογικές μεταπτώσεις. Στις περισσότερες από τις ομοφυλόφιλες αναφορές των ταινιών του Δαλιανίδη αναγνωρίζουμε τη συνύπαρξη δύο αντιθετικών ερμηνευτικών σχημάτων: αφενός ψυχαναλυτικές αναγωγές και ηθικολογική, κομφορμιστική οπτική και, αφετέρου, ανάδειξη της παραδοσιακής ανδρικής ομορφιάς.

ΠΗΓΗ - https://www.lifo.gr/