Πολυφαινόλες ελαιολάδου και ύπνος: Τι δείχνουν έρευνες

 Μπορούν συστατικά του ελαιολάδου να βοηθήσουν τον άνθρωπο να κοιμάται καλύτερα; Οι έρευνες για την ελαιοκανθάλη και άλλες φαινολικές ενώσεις, σύμφωνα με όσα τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ. Γιώργος Σακκάς, δημιουργούν ενδιαφέρουσες προοπτικές. 

Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, τα ευρήματα σε πειραματόζωα και οι ενδείξεις για λιγότερη κόπωση στον άνθρωπο δεν ισοδυναμούν με αποδεδειγμένη θεραπεία της αϋπνίας. Η πρόκληση είναι να μετατραπεί η βιολογική υπόθεση σε κλινικά τεκμηριωμένη γνώση.

   Όμως τι είναι οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου και γιατί ενδιαφέρουν την έρευνα για τον ύπνο; Σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, ιδιαίτερα στο εξαιρετικά παρθένο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η ελαιοκανθάλη, η ελαιασίνη και η υδροξυτυροσόλη. Μελετώνται για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους, δηλαδή για την πιθανή επίδρασή τους σε μηχανισμούς κυτταρικής επιβάρυνσης και φλεγμονής. 

Το ερώτημα είναι αν αυτές οι δράσεις μπορούν να συνδεθούν με καλύτερο ύπνο ή με περιορισμό των συνεπειών του κακού ύπνου. Αυτό αποτελεί ερευνητική υπόθεση, όχι απόδειξη υπνωτικής δράσης. Επίσης, δεν περιέχουν όλα τα ελαιόλαδα τις ίδιες ποσότητες ή αναλογίες αυτών των ουσιών, διευκρινίζει ο ίδιος.

   Υπάρχουν ενδιαφέροντα ευρήματα μέχρι σήμερα και ποια είναι αυτά; Ο κ. Σακκάς τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πώς δύο μελέτες, που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025, εξέτασαν την ελαιοκανθάλη σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ. Κατέγραψαν μεταβολές σε δείκτες ύπνου, με αποτελέσματα που διέφεραν ανάλογα με την ηλικία και τη δόση. Είναι σημαντικό ότι μελετήθηκε ο ίδιος ο ύπνος και όχι μόνο γενικοί δείκτες υγείας. Χρειάζεται όμως προσοχή: ο ύπνος εκτιμήθηκε από περιόδους ακινησίας, όχι με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Δεν μπορούμε συνεπώς, εξηγεί, να μιλήσουμε για αποδεδειγμένη βελτίωση του βαθύ ύπνου, ούτε να μεταφέρουμε αυτόματα τα αποτελέσματα σε ανθρώπους με αϋπνία. Και τα συγκεκριμένα ευρήματα αφορούν την ελαιοκανθάλη, όχι εξίσου κάθε πολυφαινόλη.

   Στο ερώτημα αν υπάρχουν και κλινικά δεδομένα από ανθρώπους, ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας σημειώνει:

   «Ναι. Η μελέτη OleoMetS, που συνυπογράφουν ο Προκόπης Μαγιάτης από το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ, ο Γεώργιος Σαμούτης και οι συνεργάτες τους, αποτελεί ένα ενδιαφέρον κλινικό παράδειγμα. Σε 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο συγκρίθηκε, για 12 εβδομάδες, ένα εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη με εικονικό σκεύασμα. Καταγράφηκε, μεταξύ άλλων, σημαντική μείωση της κόπωσης. Η εργασία αυτή αναδεικνύει τη σημασία της έρευνας πάνω σε καθορισμένες φαινολικές ενώσεις του ελαιολάδου. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε και στοιχεία σχετικά με τον ύπνο, αλλά το αποτέλεσμα της κόπωσης δεν τεκμηριώνει από μόνο του ξεχωριστή βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Είναι εύρημα που αξίζει συνέχεια, όχι ακόμη απόδειξη θεραπείας της αϋπνίας».

   Επίσης ο ίδιος γιατί επιμένει στη διάκριση ανάμεσα στον καλύτερο ύπνο και στη λιγότερη κόπωση, τονίζει:

   «Επειδή δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται περισσότερη ενέργεια χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις του. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στη διάρκεια του ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται πιο ξεκούραστος την επόμενη ημέρα. Χρειαζόμαστε ξεχωριστές μετρήσεις για τον ύπνο, την κόπωση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε τις περιστασιακές ή επίμονες δυσκολίες ύπνου από τη διαγνωσμένη αϋπνία. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να παρουσιάσουμε ένα θετικό εύρημα ως απάντηση σε ερώτημα που η μελέτη δεν εξέτασε».

   Στο ερώτημα αν μία κουταλιά ελαιόλαδο πριν από τον ύπνο θα μπορούσε να βοηθήσει ο κ. Σακκάς απαντά:

   «Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία για να δώσουμε τέτοια σύσταση ή να ορίσουμε ποσότητα και ώρα λήψης για τη βελτίωση του ύπνου. 'Αλλο το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και άλλο ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα με συγκεκριμένη σύσταση. Δεν μπορούμε να μετατρέπουμε μια πειραματική δόση σε κουταλιές ελαιολάδου. Ούτε το «φυσικό» σημαίνει αυτομάτως ακίνδυνο: σε μία από τις μελέτες σε ζώα εμφανίστηκαν ηπατικές αλλοιώσεις στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης. Αυτό δεν μεταφράζεται σε κίνδυνο από τη συνήθη διατροφική χρήση, αλλά υπογραμμίζει ότι τα συμπυκνωμένα σκευάσματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο ασφάλειας».

   Όσον αφορά ποιο είναι το επόμενο βήμα της δικής του ερευνητικής προσπάθειας, τονίζει:

   «Σχεδιάζουμε μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου, ώστε να αξιολογήσουμε συνδυασμό καθορισμένων πολυφαινολών ελαιολάδου. Προβλέπεται σύγκριση με εικονικό σκεύασμα για οκτώ εβδομάδες, με καταγραφή τόσο των πιθανών ωφελειών όσο και των ανεπιθύμητων ενεργειών». Για να καταλήξει τονίζοντας ως προς το μήνυμα που θα ήθελε να κρατήσει το κοινό:

   «Ότι υπάρχει μια σοβαρή ερευνητική προοπτική, όχι ένα «μαγικό» βοήθημα ύπνου. Δεν συστήνουμε αυτοθεραπεία με εκχυλίσματα ή διακοπή μιας υπάρχουσας αγωγής. Όταν οι δυσκολίες επιμένουν, χρειάζεται αξιολόγηση της αιτίας τους. Για τη χρόνια αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία παραμένει η θεραπεία πρώτης επιλογής. Η έρευνα για τις πολυφαινόλες μπορεί να αναδείξει νέες δυνατότητες, αρκεί να μην προηγούνται οι υποσχέσεις των αποδείξεων. Το ελαιόλαδο αξίζει να μελετάται με την ίδια αυστηρότητα που απαιτούμε από κάθε παρέμβαση για την υγεία».

   

   Αποστόλης Ζώης ΑΠΕ ΜΠΕ