Η Μαχαιρά είναι χωριό της κοινότητας Ινίου του δήμου Μινώα Πεδιάδας, στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Ανήκε στην Επαρχία Μονοφατσίου. 

Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 250 μέτρων, κοντά στο φράγμα Ινίου. Απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα από το Αρκαλοχώρι. Η οικονομία του χωριού βασίζεται στη γεωργία.

Το όνομα του χωριού πιθανόν προέρχεται από το επάγγελμα του μαχαιροποιού, το οποίο αναφέρεται και ως μαχαιράς.Ο Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 αναφέρει το χωριό ως Maghiera. 

Στην ενετική απογραφή του 1583 από τον Καστροφύλακα αναφέρεται ως Maghiera με 113 κατοίκους. Ο Φραντσέσκο Βασιλικάτα το 1630 το αναφέρει ως Machiera.

Στην οθωμανική απογραφή του 1671 αναφέρεται ως Masire με 9 υπόχρεους σε φόρο. Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834 αναφέρεται ως Makhera με 13 μουσουλμανικές οικογένειες. Στην απογραφή του 1881 είχε 26 χριστιανούς και 200 μουσουλμάνους κατοίκους.

 Στην καταγραφή του 1896 αναφέρεται ανάμεσα στα κατεστραμμένα μουσουλμανικά χωριά. Στην απογραφή του 1900 απογράφηκε με το σήμερα εγκαταλελειμμένο χωριό Μιτσιτσίρι και είχε 56 χριστιανούς και 8 μουσουλμάνους κατοίκους. Στην απογραφή του 1920 είχε 204 κατοίκους.

Ο κεντρικός ναός του χωριού είναι αφιερωμένος στην Αγία Τριάδα. Στον προαύλιο χώρο του ναού βρίσκεται κρήνη. Στην κεντρική πλατεία βρίσκονται καφενεία. 

Σε απόσταση περίπου 2,5 χιλιομέτρων από το χωριό βρίσκεται ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου

Το Παλιόκαστρο είναι ένα τριγωνικό ενετικό φρούριο χτισμένο σε έναν ψηλό βράχο πάνω από τη θάλασσα 8 χιλιόμετρα δυτικά του Ηρακλείου, στη δυτική πλευρά του κόλπου. Δίπλα του περνάει η εθνική οδός Ηρακλείου – Χανίων.

Στο Παλαιόκαστρο υπήρχε αρχαία οχύρωση πάνω στην οποία χτίστηκε ένα γενοβέζικο κάστρο στις αρχές του 13ου αιώνα. Η σημερινή μορφή του φρουρίου οφείλεται στους Ενετούς που το ξανάχτισαν στο τέλος του 16ου αιώνα. Γι’ αυτό χαρακτηρίζεται ως «Ενετικό».

Γενοβέζοι και Βενετσιάνοι

Ενετοκρατία

Την περίοδο 1573-1595 ανοικοδομήθηκαν πολλά κάστρα σε όλη την Κρήτη, μεταξύ των οποίων και το Παλαιόκαστρο.

Οι Ενετοί αντιλήφθηκαν ότι ο δυτικός προμαχώνας του Χάνδακα (του Αγίου Ανδρέα) δεν μπορούσε να αποτρέψει αποτελεσματικά τη διείσδυση των πλοίων στον κόλπο του Φρασκιά και υπήρχε ανάγκη για μια οχυρή θέση στις βραχώδεις δυτικές ακτές του κόλπου για να αποτρέπει την προσόρμιση εχθρικών πλοίων. Τότε ελήφθη η απόφαση όχι απλώς για αναστήλωση του Παλαιόκαστρου, αλλά μάλλον για την κατασκευή ενός νέου, πιο ισχυρού φρουρίου, σύμφωνα με τα πρότυπα των νέων οχυρωματικών τεχνικών.

Τα δύο κάστρα του κόλπου είχαν τη δυνατότητα να ελέγχουν όλη την περιοχή, καθώς τα κανόνια του Παλιόκαστρου έφταναν ως τον Αλμυρό και διασταυρώνονταν με τις βολές από τον προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα (στα τείχη του Ηρακλείου).

Το φρούριο άντεξε μέχρι τα τελευταία χρόνια της πολιορκίας του Χάνδακα, που τελικά έπεσε το 1669. Οι Οθωμανοί έσπευσαν να το καταλάβουν γνωρίζοντας το ζωτικό του ρόλο στην άμυνα της περιοχής, όταν πληροφορήθηκαν ότι o στόλος της Βενετίας βρίσκονταν στα Χανιά με προφανή αποστολή να βοηθήσει τη λύση της πολιορκίας του Χάνδακα. Έτσι, πριν φθάσει ο εχθρικός στόλος, οι Τούρκοι περικύκλωσαν το Παλαιόκαστρο από στεριά και θάλασσα. Μπροστά στη συντριπτική υπεροχή των επιτιθεμένων, το φρούριο παραδόθηκε γρήγορα. 

Τότε οι Τούρκοι το κατέστρεψαν, ώστε να μην ξαναχρησιμοποιηθεί από τον εχθρό.

Η παράδοση του Παλαιόκαστρου αναπτέρωσε το ηθικό των Οθωμανών που πολιορκούσαν χωρίς αποτέλεσμα τον Χάνδακα πάνω από 20 χρόνια και τους διευκόλυνε να εξαπολύσουν την τελική επίθεση για την κατάληψη της πόλης.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Στον Άτλαντα του Ιταλού χαρτογράφου Francesco Basilicata που φιλοτεχνήθηκε πιθανότατα το 1618-1619, αποδίδονται παραστατικά τα τρία επίπεδα του κάστρου μαζί με τα κτίρια που κάλυπταν τις ανάγκες ενός τόσο σημαντικού φρουρίου. 

Η είσοδος ήταν από το νότο. Η πρόσβαση προς την είσοδο γινόταν με ψηλά σκαλοπάτια που είχαν χαραχθεί πάνω στον βράχο. Η καμαρωτή πύλη (2x5 μέτρα) οδηγούσε στην κατώτερη πλατεία, η οποία χωριζόταν διαγώνια σε δύο τμήματα από μια σειρά μικρών δωματίων. Σε ένα από αυτά τα οξυκόρυφα δωμάτια, το οποίο διατηρήθηκε σε σχετικά καλή κατάσταση στεγάστηκε το εκκλησάκι που υπάρχει σήμερα στο κάστρο.

Στο βόρειο τμήμα του κατώτερου επιπέδου υπήρχε ευρύχωρο κτίριο με συμπαγείς και ισχυρούς τοίχους. Πιθανόν εκεί ήταν η αποθήκη πυρομαχικών, αν και αυτό δεν είναι πολύ λογικό επειδή εκεί ήταν το πιο ευπρόσβλητο σημείο από τα πυρά των εχθρικών πλοίων

Μια λίθινη σκάλα που βρισκόταν στη ΝΔ γωνία της κάτω πλατείας, αμέσως μετά το τέλος της στοάς της εισόδου του φρουρίου, οδηγούσε στο δεύτερο επίπεδο (μέση πλατεία). Στο σχέδιο του Basilicata είναι εμφανές ότι σε αυτό το επίπεδο χτίστηκε μια σειρά δωματίων που ενδεχομένως χρησίμευε για το στρατωνισμό της φρουράς. Το σχέδιο δίνει την αίσθηση ότι το επίπεδο αυτό είχε κλίση από τα βόρεια προς τα νότια. Πιθανώς η κλίση της μεσαίας πλατείας λειτουργούσε σαν γέφυρα ανάμεσα στο κάτω και στο άνω επίπεδο. Το διαφορετικό μέγεθος των δωματίων μπορεί να ερμηνευτεί με δύο τρόπους: ή το συμβατικό σχέδιο προσπαθεί να τονίσει το κεκλιμένο επίπεδο που είχαν χτιστεί τα ισομεγέθη δωμάτια, ή το μέγεθος αυτών των δωματίων αύξανε όσο προχωράμε προς τα βόρεια.

Το μονοπάτι πίσω από τους στρατιωτικούς θαλάμους του μεσαίου επιπέδου οδηγούσε στην εκκλησούλα του φρουρίου η οποία βρισκόταν στη βορειοανατολική γωνία του ανωτέρου επιπέδου. Στο υψηλότερο σημείο του βράχου, στην ανατολική πλευρά, βρισκόταν η μια (ίσως η σημαντικότερη) κυκλική σκοπιά (γκουαρντιόλα). Η δεύτερη βρισκόταν στην ΒΑ γωνία του κατώτερου επιπέδου.

Τα τείχη του φρουρίου είχαν κλίση προς τα μέσα, σύμφωνα με τις επιταγές της νέας οχυρωματικής τέχνης της εποχής (για να αντέχουν τις οβίδες). Η τοιχοποιία ακόμη και σήμερα εντυπωσιάζει για την επιμέλεια της στο χτίσιμο των γωνιών του κατώτερου επιπέδου καθώς και των πτυχώσεων της ανατολικής και της νότιας πλευράς (όπου και η είσοδος). Σε πολλά σημεία της περιμέτρου του κάτω επιπέδου διασώζεται το cordone (είδος προεξέχοντος διαζώματος στη βάση, με ημικυκλική διαμόρφωση για να εμποδίζει τους επιτιθέμενους να βάζουν σκάλες και να έρχονται πολύ κοντά στο τείχος όπου δεν ήταν εύκολος στόχος).

Δεξιά της παραλίας Παλαιοκάστρου διατηρείται μέχρι σήμερα ενετική ασβεστοκάμινος που καταγράφεται από τον Basilicata. Πρόσφατα ξεκίνησαν διαδικασίες αναστήλωσης και ανάδειξης του μνημείου.