Κρήτη πόλεις και χωριά: 03/01/23

Τετάρτη 1 Μαρτίου 2023

Ο Ενετικός Ναός Του Αγίου Γεωργίου Της Φαλάνδρας

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 01, 2023 0

Από την παλιά μονή του Αγίου Γεωργίου της Φ(α)λάνδρας σώζεται το καθολικό, που βρίσκεται στο δυτικό άκρο του χώρου στάθμευσης των λεωφορείων πάνω στον λόφο της Φαιστού.

Ο πρώτος ναός, που σύμφωνα με τη διαθήκη του, ιδρύθηκε από τον Όσιος Ιωάννη τον Ξένο στα τέλη του 10ου αι., δεν σώθηκε, παρά μόνο η δεξαμενή του που θυμίζει την παλιά ιστορία.

Ο ναός είναι της Ενετοκρατίας, κατά τον Κορνέλιους, αφιερωμένος στη Θεοτόκο. Η μονή, που είχε φρουριακή μορφή, λειτουργούσε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, όπως δείχνουν σχετικά έγγραφα, ως εξάρτημα της Μονής Αρκαδίου. Το 1742, σύμφωνα με επιγραφή στο πηγαδόστομο, ανακαινίστηκε και επιδιορθώθηκε η βυζαντινή δεξαμενή, που είχε κατασκευάσει ο Ιωάννης Ξένος. Στην επανάσταση του 1821 καταστράφηκε και στις αρχές του αιώνα σώζονταν ο φρουριακός περίβολος, τα κελιά στα νότια και δυτικά, το νότιο κλίτος του ναού και ο αμυντικός πύργος στο δυτικό τμήμα του βόρειου κλίτους. Ένας τάφος με επιγραφή του 1581 σώζεται κοντά στον ναό. Εδώ κατασκήνωσαν το καλοκαίρι του 1900 το συνεργείο των Ιταλών ανασκαφέων της Φαιστού.

Η Ιστορία Του Κρητικού Μαχαιριού

13 - ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΚΡΗΤΗ

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 01, 2023 0

Ολο το άρθρο σχετικά με το Κρητικό μαχαίρι στηρίχτηκε στο θαυμάσιο βιβλίο του Νίκου Βασιλάτου με τίτλο "Το Κρητικό Μαχαίρι". Το βιβλίο αυτό κυκλοφορεί από

τις Κλασσικές Εκδόσεις κι έχει ISBN 960-220-470-2

Οι πρώτες 52 σελίδες του βιβλίου παρουσιάζουν με λεπτομέρεια την ιστορία του Κρητικού Μαχαιριού και δίνουν πολύτιμα στοιχεία για την ιστορία του

Κρητικού λαού και τους αγώνες του για ελευθερία κι ανεξαρτησία από τους πολυάριθμους κατακτητές.

Ο συγγραφέας προχωράει σε μια λεπτομερή περιγραφή του Κρητικού Μαχαιριού, των χαρακτηριστικών του και του τρόπου κατασκευής και διακόσμησης του.

Επίσης καταγράφονται ξεχασμένες παραδόσεις και δοξασίες γύρω από το Κρητικό Μαχαίρι ενώ το τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στα δημοτικά τραγούδια και την ποίηση γύρω από το Κρητικό Μαχαίρι.

Το βιβλίο περιλαμβάνει ακόμα 65 ολοσέλιδες φωτογραφίες και λιθογραφίες από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά. Για κάθε φωτογραφία υπάρχει αναλυτικός σχολιασμός που προσφέρει ακόμα περισσότερα ιστορικά, καλλιτεχνικά

και λαογραφικά στοιχεία και αναδεικνύει το βιβλίο αυτό σε μοναδικό και πολύτιμο ντοκουμέντο για την πτυχή αυτή της ιστορίας του Κρητικού λαού.

Ευχαριστούμε θερμά τον Κο Βασιλάτο που μας έστειλε αντίγραφο του βιβλίου του κι έγινε αιτία να δημιουργηθεί το αφιέρωμα αυτό.

Γιάννης Σαματάς.

Το Κρητικό μαχαίρι, αχώριστος σύντροφος κάθε Κρητικού παλιότερα, το πήραν μαζί τους οι Κρητικοί παντού όπου και αν πήγαν είτε ως ταξιδιώτες,

είτε ως μετανάστες, όταν σε δύσκολες εποχές ορισμένοι απ' αυτούς αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το όμορφο νησί τους.

Μπορεί να το συναντήσει κανείς εκτός από την Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα στα πέρατα του κόσμου. Από την Αίγυπτο μέχρι τη Ρωσία και από τις

ΗΠΑ και τον Καναδά μέχρι την Αυστραλία, είτε σε σπίτια Κρητικών περήφανο οικογενειακό κειμήλιο, είτε σε καταστήματα μεταχειρισμένων ειδών και παλαιοπωλεία σκονισμένο και χωρίς ταυτότητα, ανάμεσα σ' ένα σωρό ετερόκλητα αντικείμενα να περιμένει τον άνθρωπο που θα τ' αναγνωρίσει και θα τ' αποκτήσει, καταβάλλοντας ως αντίτιμο κάποιο χρηματικό ποσό.

Καθένα απ' αυτά κρύβει μία μικρή ή μεγάλη ιστορία, μία ιστορία δεμένη με το νησί της Κρήτης και με την Κρητική παλικαροσύνη.

%25CE%25A0%25CE%2591%25CE%25A7%25CE%25A4%25CE%2599%25CE%259A%25CE%259F%25CE%25A32

Αφού λοιπόν η παράδοση και τα ιστορικά τεκμήρια έχουν πολιτιστική αξία και πολιτιστική φερεγγυότητα, αξίζει να μελετηθεί και να τιμηθεί το χειροποίητο Κρητικό μαχαίρι, προτού η παραδοσιακή κατασκευή του σβήσει μέσα στην ατέρμονη κίνηση του χρόνου και τούτο, γιατί κάθε φορά που σβήνει μία παραδοσιακή τέχνη, ο ανθρώπινος πολιτισμός γίνεται φτωχότερος.

Το Κρητικό Μαχαίρι, η ιστορία του

Ένα από τα πρώτα εργαλεία τα οποία κατασκεύασε ο άνθρωπος και το οποίο τον βοήθησε να επιβιώσει στη μακριά και δύσκολη εποχή της αυγής του πολιτισμού είναι το μαχαίρι, το πρώτο αγχέμαχο όπλο. Για την κατασκευή του, μιμήθηκε στο σχήμα τα νύχια των άγριων ζώων, με τα οποία αυτά έπιαναν και φόνευαν τη λεία τους.

Ένα από τα παλιότερα δείγματα μαχαιριού με τη μορφή με την οποία το γνωρίζουμε σήμερα βρέθηκε στο Τζεμπέλ - Ελ - Αράκ ( Gebel - El - Arak ) της Αιγύπτου, κατασκευάστηκε από επεξεργασμένο οψιδιανό λίθο κι έχει λαβή από ελεφαντόδοντο, διακοσμημένη με ανάγλυφες παραστάσεις εμπνευσμένες από πολεμικές σκηνές.

Το μαχαίρι αυτό κατασκευάστηκε γύρω στο 3.400 π.Χ. και βρίσκεται σήμερα στο μουσείο του Λούβρου. Όμως και στην Κίνα, τη Μεσοποταμία και το Λουριστάν του Ιράν βρέθηκαν μαχαίρια τα οποία αγγίζουν την ηλικία των 5.000 ετών.

Αλλά και στη Μυκηναϊκή Ελλάδα από το 1.500 π.Χ. και μετά κατασκευάστηκαν θαυμάσια αμφίστομα χάλκινα και ορειχάλκινα μαχαίρια, τα οποία το εμπόριο και το κίνητρο του κέρδους τα μετέφερε ακόμα και σε άλλους μακρινούς ευρωπαϊκούς τόπους, αφού το εξαγωγικό εμπόριο όπλων άνθισε στη Μυκηναϊκή εποχή.

Και στην κλασική Ελλάδα όμως, είχε ανθίσει η κατασκευή πληθώρας αγχέμαχων όπλων και κυρίως μαχαιριών, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στους αμέτρητους πολέμους, οι οποίοι κατασπάραξαν την Ελλάδα της κλασικής εποχής.

Την ίδια εποχή της Μυκηναϊκής ακμής, στη Μινωική Κρήτη η οποία μας κληροδότησε αρκετά λαμπρά έργα ενός προηγμένου και ταυτόχρονα ιδιόμορφου πολιτισμού, κατασκευάστηκαν αξιόλογα μαχαίρια, ελάχιστα δείγματα των οποίων έφτασαν μέχρι την εποχή μας.

Στο μουσείο του Ηρακλείου μάλιστα, φυλάσσεται αγαλματίδιο πολεμιστή από τη Σητεία, Μινωικής εποχής, οπλισμένου με μαχαίρι το οποίο παρουσιάζει μερικές ομοιότητες με τα σύγχρονα Κρητικά μαχαίρια. Αξίζει ιδιαίτερα να τονιστεί ότι, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, τα αγχέμαχα όπλα και τα πολεμικά κράνη γεννήθηκαν στην Κρήτη, αφού εφευρέτες τους θεωρούνται οι Κουρήτες, ακόλουθοι του Δία.

Η ανάγκη άμυνας του μεγαλύτερου ελληνικού νησιού είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη της μεταλλουργίας και κατ' επέκταση της κατασκευής όπλων στην Κρήτη κατά την κλασική εποχή, όταν οι τοξότες του νησιού είχαν εξαιρετική φήμη σ' ολόκληρη την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία, για τη δεινότητα με την οποία χειρίζονταν τα όπλα αυτά. Τη ρωμαϊκή εποχή, οι Ρωμαίοι απέκτησαν πικρή πείρα της μαχητικής ικανότητας των Κρητικών και της ευθυβολίας των τόξων τους όταν κατέλαβαν το νησί.

Κατά το Μεσαίωνα και ειδικότερα κατά τον 9ο αιώνα η Κρήτη καταλήφθηκε από τους Σαρακηνούς, οι οποίοι ήρθαν από την Ισπανία. Με ορμητήριο το νησί ταλαιπωρούσαν με τις επιδρομές τους ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο.

Οι Σαρακηνοί της Κρήτης κατασκεύαζαν διάφορους τύπους όπλων επιτόπια και μ' αυτά εξόπλιζαν πλοία και πληρώματα κατά τις ναυτικές επιδρομές τους.

Μετά τη νικηφόρα εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά και την καταστροφή των Σαρακηνών της Κρήτης, το νησί επανήλθε στην εξουσία των Βυζαντινών όπου και παρέμεινε μέχρι τις αρχές του 13ου αιώνα, οπότε πέρασε στα χέρια των Βενετών πολύτιμο λάφυρο από τη διανομή των εδαφών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, μετά τη διάλυση της από τους Σταυροφόρους της τέταρτης σταυροφορίας.

Οι Βενετοί κράτησαν την Κρήτη κάτω από την εξουσία τους για περισσότερα από 450 χρόνια. Στο γεγονός αυτό συνέβαλε η εξαιρετική οργάνωση της διοικητικής τους μηχανής και το αμυντικό σύστημα το οποίο είχαν αναπτύξει στο νησί, σύμφωνα με το οποίο εκτός από τις ισχυρές τακτικές στρατιωτικές δυνάμεις, η άμυνα ενισχυόταν από την τοπική πολιτοφυλακή Κρητικών τοξοτών, φημισμένων σε ολόκληρη την ανατολή και από τις δυνάμεις των Ελλήνων και Ιταλών γαιοκτημόνων του νησιού. Οι τελευταίες αυτές δυνάμεις εξοπλίζονταν ασφαλώς με όπλα τα οποία κατασκεύαζαν επιτόπια Κρητικοί τεχνίτες.

Μαρτυρίες για τη χρήση μαχαιριών για πολεμικούς σκοπούς κατά το Μεσαίωνα έχουμε σε γραπτές πηγές, οι οποίες αναφέρονται στην επανάσταση των Ψαρομηλίγγων κατά των Βενετών στα μέσα του 14ου αιώνα. Κατά την επανάσταση εκείνη οι Κρητικοί επαναστάτες ήταν οπλισμένοι με τόξα, λόγχες, ρόπαλα, μαχαίρες και πέλεκεις.

Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, την εποχή της Βενετοκρατίας υπήρχαν μαχαιράδικα στο Ηράκλειο της Κρήτης, εγκαταστημένα στην ίδια ακριβώς θέση που βρίσκονται και σήμερα.

Μετά την τουρκική κατάκτηση της Κρήτης, οι μεταλλουργοί του νησιού συνέχιζαν να κατασκευάζουν εξαίρετα μεταλλουργικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων και μαχαίρια, τα οποία κατά το 19ο αιώνα με τις επανειλημμένες επαναστάσεις των Κρητικών οι οποίοι διψούσαν για ελευθερία, αποκτούν ξεχωριστή αξία.

- Κρητικοί ζωσμένοι με τα άρματα τους -

Η συναισθηματική αλλά και πρακτική πολεμική αξία του Κρητικού μαχαιριού συνεχίστηκε και στον αιώνα μας, αφού το Κρητικό μαχαίρι υπήρξε απαραίτητο συμπλήρωμα της πολεμικής εξάρτησης του Κρητικού παλικαριού στο Μακεδονικό αγώνα, στους Βαλκανικούς πολέμους, στη Μικρασιατική εκστρατεία, ακόμα και κατά τη διάρκεια του Β' παγκοσμίου πολέμου όπου οι Κρητικοί αντάρτες ήταν οπλισμένοι και με το παραδοσιακό τους Κρητικό μαχαίρι, σύμβολο της Κρητικής αντρειοσύνης και του πνεύματος αντίστασης της Κρήτης εναντίον κάθε κατακτητή

ΠΗΓΗ - http://www.explorecrete.com

Φωτογραφήματα Και Φωτοποιήματα - Του Νίκου Ψιλάκη

16 - ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ

www.kritipoliskaixoria.gr Μαρτίου 01, 2023 0

Ο διακεκριμένος κρητικός δημοσιογράφος και συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης, βραβευμένος πριν από πολλά χρόνια από την Ακαδημία Αθηνών, αποτελεί μια όαση στην λοιμική της σημερινής ερήμου των παντοειδών χρηματιστηρίων και της πανταχόθεν πενίας.

Ο Νίκος, εδώ και πολλά χρόνια, τόσο με την αειθαλή πένα του στη δημοσιογραφία, στη λαογραφία και στην ιστορία της Κρήτης, όσο και με τον αφιλτάριστρο φωτογραφικό φακό του, αλλά και τις ψυχοφελείς και ποιοτικές καθημερινές δημοσιογραφικές εκπομπές του από το Ράδιο Κρήτη του Ηρακλείου, εξακολουθεί σ’ έναν κόσμο που καθημερινά όζει και βουλιάζει όλο και περισσότερο, να ξεχωρίζει.

Έπεσαν στα χέρα μου, από το προσωπικό μου αρχείο, κάποια τεύχη του 1995, του περιοδικού «ΤΑΥ» του Τμήματος Ανατολικής Κρήτης του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, την επιμέλεια έκδοσης του οποίου είχε ο Νίκος.

Όπως επίσης ένα πρόσφατο, τεύχος του περιοδικού ΥΠΕΡ-Χ του 2009, με κάποιες εντυπωσιακές φωτογραφίες, όπως αυτές που ξέρει μόνον ο Νίκος να αποτυπώνει. Γιατί εκτός της αιχμαλωσίας του χρόνου, ο Νίκος κυρίως αποτυπώνει αυτό πού βλέπουν οι λίγοι: Τα μυστικά και αόρατα σήματα που είναι πίσω από τα φωτοποιήματά του.

Το αφηρημένο πίσω από το συγκεκριμένο, το άκτιστον πίσω από το κτιστόν, το μεταφυσικό πίσω από το φυσικό. Την τελεσίδικη ετυμηγορία στο Ωραίο και στο Αληθινό, στο Κάλλος και στην Ομορφιά. Γιατί, όπως το έγραψε και ο Ντοστογιέφσκι η «ομορφιά θα σώσει τον κόσμο»…

Δεν γνωρίζω γιατί, αλλά εδώ και πολλά χρόνια κάθε φορά που βλέπω κάποια από τις πάντα αριστουργηματικές φωτογραφίες του Νίκου, αυθόρμητα μου έρχεται στο νου το γνωστό απόσπασμα από το «Μικρό Ναυτίλο» του Ελύτη, γιατί αδυνατώ να πιστέψω πως το πνεύμα που κρύβεται κάτω από την ποίηση των φωτοτυπωμάτων του, είναι σαν ένα φευγαλέο όνειρο που χάνεται μόλις συνειδητοποιήσεις τα είδωλα του σημερινού κόσμου που κάθε μέρα απόλλυται…

«Κατοίκησα μια χώρα που 'βγαινε από την άλλη, την πραγματική, όπως τ' όνειρο από τα γεγονότα της ζωής μου. Την είπα κι αυτήν Ελλάδα και τη χάραξα πάνω στο χαρτί να τη ‘νε βλέπω. Τόσο λίγη έμοιαζε, τόσο άπιαστη. Περνώντας ο καιρός όλο και τη δοκίμαζα: με κάτι ξαφνικούς σεισμούς, κάτι παλιές καθαρόαιμες θύελλες.

Άλλαζα θέση στα πράγματα να τ' απαλλάξω από κάθε αξία. Μελετούσα τ' Ακοίμιστα και την Ερημική ν' αξιωθώ να φκιάνω λόφους καστανούς, μοναστηράκια, κρήνες. Ως κι ένα περιβόλι ολόκληρο έβγαλα γιομάτο εσπεριδοειδή που μύριζαν Ηράκλειτο κι Αρχίλοχο. Μα 'ταν η ευωδία τόση που φοβήθηκα.

Κι έπιασα σιγά-σιγά να δένω λόγια σαν διαμαντικά να την καλύψω τη χώρα που αγαπούσα. Μην και κανείς ιδεί το κάλλος. Ή κι υποψιαστεί πως ίσως δεν υπάρχει».