11 Σεπτεμβρίου 2004 η συντριβή του Σινούκ και ο θάνατος του Πατριάρχη Αλεξανδρείας

 Στις 11 Σεπτεμβρίου 2004, ο Πατριάρχης Πέτρος Ζ΄ επρόκειτο να επισκεφθεί το Άγιο Όρος. Τη μεταφορά του ανέλαβε η Αεροπορία Στρατού, και συγκεκριμένα το 4ο Τάγμα Ελικοπτέρων Αεροπορίας Στρατού, με ελικόπτερο τύπου CH-47D Chinook. Τον Πατριάρχη συνόδευαν έντεκα ακόμη κληρικοί, οι περισσότεροι από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας στην Αίγυπτο.

 Στο ελικόπτερο επέβαινε επίσης ένας υψηλόβαθμος στρατιωτικός εκπρόσωπος, πέραν του τετραμελούς πληρώματος. Στις 10:53 π.μ. ελήφθη το τελευταίο σήμα του ελικοπτέρου, όπου μέσω ραδιοτηλεφώνου, το πλήρωμα ζητούσε άδεια ανόδου από τα 3.100 στα 4.500 πόδια. Δύο λεπτά μετά το ελικόπτερο εντοπίστηκε για τελευταία φορά από το ραντάρ Λήμνου.

Συνετρίβη στη θάλασσα περίπου 5,5 ναυτικά μίλια (περίπου 10,2 χλμ.) νότια του Άθω.Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Σπήλιος Σπηλιωτόπουλος, ενημερώθηκε περίπου στις 2:00 μ.μ., ενώ τα πρώτα συντρίμμια βρέθηκαν από ιστιοπλοϊκό σκάφος στις 3:52 μ.μ.

09:35 – Απογείωση Σινούκ από το στρατόπεδο Σακέτα[α] με πενταμελές πλήρωμα και δώδεκα επιβάτες, περιλαμβανομένου του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Πέτρου και της συνοδείας του.

10:54 – Πραγματοποιείται η τελευταία επικοινωνία του πληρώματος με το στρατιωτικό ραντάρ του Χορτιάτη. Το πλήρωμα αναφέρει ότι βρίσκεται περίπου 20 μίλια από τις Καρυές και πετά στα 2.500 πόδια με πρόθεση να ανέβει στα 4.000 πόδια.

11:00 – Το Σινούκ αναμένεται να προσγειωθεί στις Καρυές, αλλά δεν φτάνει ποτέ.

11:24 – Ο Χορτιάτης ενημερώνει τον πύργο ελέγχου του Αεροδρομίου «Μακεδονία» ότι το ελικόπτερο δεν έχει προσγειωθεί. Σύμφωνα με τις διαδικασίες, επειδή πρόκειται για VIP πτήση, το συμβάν χαρακτηρίζεται «σοβαρό περιστατικό».

11:50 – Ο υποδιοικητής του Αγίου Όρους κ. Αρ. Καψιρούλης ενημερώνει το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και την Πολιτική Προστασία ότι το Σινούκ δεν έχει φτάσει στις Καρυές.

12:10 – Ο κ. Καψιρούλης τηλεφωνεί στον πύργο ελέγχου του «Μακεδονία» και επιβεβαιώνει πως δεν έχει φτάσει το ελικόπτερο στις Καρυές. Ο πύργος ειδοποιεί τον στρατιωτικό ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας.

12:27 – Οι επιτελείς του ραντάρ του Χορτιάτη ζητούν από τους συναδέλφους τους στο ραντάρ της Πάρνηθας τα ονόματα των μελών του πληρώματος.

12:30 – Ο Χορτιάτης ενημερώνει το Εθνικό Κέ

ντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων στη Λάρισα.

12:37 – Τα Μέγαρα αναφέρουν ότι έχουν μιλήσει στο κινητό με τον κυβερνήτη του Σινούκ και όλα ήταν καλά. Ακολουθούν συνομιλίες με το Εθνικό Κέντρο, τη Λάρισα και τον Χορτιάτη.

13:05 – Η Λάρισα ενημερώνει τα Μέγαρα και αναφέρει ότι έχει γίνει λάθος.

13:10 – Ενημερώνεται το Κέντρο Επιχειρήσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας.

13:15 – Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας ενημερώνει πως το Σινούκ δεν έχει εμφανιστεί στο FIR Αθηνών.

13:18 – Η Πολεμική Αεροπορία διατάσσει απογείωση μέσων ερευνών και διάσωσης.

13:24 – Δίνεται εντολή σε αεροσκάφος C-47 Skytrain να απογειωθεί για έρευνα.

13:45 – Ενημερώνεται το Κέντρο Επιχειρήσεων του υπουργείου πως το Σινούκ δεν εμφανίστηκε ποτέ στις Καρυές.

13:49 – Απογειώνονται τα πρώτα μέσα Έρευνας και Διάσωσης της Πολεμικής Αεροπορίας από Λάρισα και Ελευσίνα.

14:05 – Ενημερώνεται το Γενικό Επιτελείο Στρατού.

14:30-14:45 – Εντοπίζεται από ψαράδες το σημείο της πρόσκρουσης. Ενημερώνεται αμέσως το Λιμενικό, το οποίο κινητοποιεί δυνάμεις για την προσέγγιση του ναυαγίου.

Τα πρώτα συντρίμμια του ελικοπτέρου, καθώς και ορισμένες από τις σορούς, βρέθηκαν ήδη από τις 11 Σεπτεμβρίου 2004. Την ίδια ημέρα του δυστυχήματος, ο στρατιωτικός εισαγγελέας του Στρατοδικείου Θεσσαλονίκης κίνησε ποινική δίωξη για ανθρωποκτονία από αμέλεια, παραβίαση κανόνων ασφάλειας πτήσεων και μη συμμόρφωση με στρατιωτικές εντολές, διατάσσοντας παράλληλα προκαταρκτική εξέταση.

Λίγες ημέρες αργότερα, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας διέταξε τη σύσταση ειδικής επιτροπής για τη διερεύνηση του συμβάντος και την ανέλκυση του ελικοπτέρου. Η επιχείρηση ανέλκυσης πραγματοποιήθηκε μεταξύ 14 Σεπτεμβρίου 2004 και 22 Νοεμβρίου 2005 και καταγράφηκε σε βίντεο από τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.Έως τις 22 Νοεμβρίου 2005 ανακτήθηκαν και άλλα τμήματα του ελικοπτέρου, μεταξύ των οποίων και ο καταγραφέας πτήσης (γνωστό και ως «μαύρο κουτί»). Δεν κατέστη δυνατή η ανέλκυση του δεύτερου καταγραφέα πτήσεως, του πιλοτηρίου και του εμπρόσθιου ρότορα.

Διαπιστώθηκε ότι ο συγκυβερνήτης στερούνταν εν ισχύ πιστοποιητικού υγείας καθώς και επικαιροποιημένου ελέγχου επαγγελματικής καταλληλότητας. Το 2004, αμερικανική στρατιωτική αποστολή επισκέφθηκε την Ελλάδα για να εξετάσει τμήματα των συντριμμιών, συντάσσοντας σχετική έκθεση. Τον Ιούλιο του 2006, σημαντικά μέρη του ελικοπτέρου μεταφέρθηκαν σε στρατιωτικά και βιομηχανικά εργαστήρια των ΗΠΑ, μεταξύ αυτών και της κατασκευάστριας εταιρείας, Boeing.

Παρόλο που η ακριβής αιτία της συντριβής δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθεί στο πόρισμα των μελών της επιτροπής, οι εμπειρογνώμονες θεώρησαν ως πιθανό αίτιο την απώλεια πίεσης στο δεύτερο υδραυλικό σύστημα ελέγχου πτήσης, όπου σε συνδιασμό και με άλλους παράγοντες προκάλεσε υπερβολικό πτερυγισμό και ο εμπρόσθιος ρότορας χτύπησε στην οροφή του ελικοπτέρου. Ως αποτέλεσμα τα στροφεία των πτερυγών αποσυγχρονίστηκαν και οι πτέρυγες συγκρούστηκαν μεταξύ τους καθιστόντας αδύνατη την επαναφορά του ελικοπτέρου σε ελεγχόμενη πτήση.

Δικαστική προσφυγή

Συγγενείς των θυμάτων της συντριβής προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, θεωρώντας ότι η Ελλάδα δεν προέβη στις απαραίτητες ενέργειες για τη διαλεύκανση του δυστυχήματος. Ειδικότερα, δεν ανελκύστηκαν ο δεύτερος καταγραφέας και ο εμπρόσθιος ρότορας. Ο εν λόγω ρότορας ανήκε σε παρτίδα εξαρτημάτων την οποία η Boeing είχε χαρακτηρίσει ως ελαττωματική σε σχετική εγκύκλιο. 

Η προσφυγή απορρίφθηκε, καθώς οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις φέρεται να απέδειξαν ότι το ελικόπτερο είχε συντηρηθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες. Αμέσως πριν την αναχώρηση, φέρεται να πραγματοποιήθηκε έλεγχος βάσει των κανόνων ασφαλείας, κατά τον οποίο «δεν διαπιστώθηκαν προβλήματα». Στη συνέχεια, στο ελικόπτερο χορηγήθηκε άδεια απογείωσης χωρίς περιορισμούς.

Με απόφασή του στις 20 Ιουνίου 2023, το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών έκρινε ότι οι συγγενείς 11 από τους 17 θανόντες δικαιούνται αποζημίωση από το ελληνικό Δημόσιο για την ψυχική οδύνη που υπέστησαν. Μεταγενέστερα, το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών εξέδωσε τρίτη απόφαση επί της υπόθεσης, στην οποία διαπίστωσε ότι σωρευτικά εννέα διαχειριστικές πλημμέλειες από πλευράς του Δημοσίου συνετέλεσαν καθοριστικά στην αδυναμία του πληρώματος να αντιδράσει αποτελεσματικά σε έκτακτη τεχνική βλάβη – συγκεκριμένα, στην απώλεια ενός εκ των δύο υδραυλικών συστημάτων του ελικοπτέρου. Το δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό περί ανωτέρας βίας, κρίνοντας ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις απαλλαγής του ελληνικού Δημοσίου από την ευθύνη.

Τα θύματα από την συντριβή του Chinook είναι:

Ονοματεπώνυμο Ιδιότητα Παρατηρήσεις

Πέτρος Ζ΄ Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής Επικεφαλής αποστολής

Ειρηναίος Μητροπολίτης Πηλουσίου Μέλος Πατριαρχείου Αλεξανδρείας

Χρυσόστομος Μητροπολίτης Καρθαγένης Μέλος Πατριαρχείου Αλεξανδρείας

Νεκτάριος Επίσκοπος Μαδαγασκάρης Μέλος Πατριαρχείου Αλεξανδρείας

Αρσένιος Αρχιμανδρίτης, καθηγούμενος Ι.Μ. Μαχαιρά Εκπρόσωπος Εκκλησίας Κύπρου

Καλλίστρατος Οικονόμου Αρχιμανδρίτης Διευθυντής ιδιαίτερου Πατριαρχικού Γραφείου

Νεκτάριος Κοντογιώργος Διάκονος Μέλος Πατριαρχείου Αλεξανδρείας

Γεώργιος Μαύρος Νομικός σύμβουλος Πολιτικός συνοδός του Πατριάρχη

Πάτροκλος Παπαστεφάνου Τεχνικός σύμβουλος Συνοδός του Πατριάρχη

Γεώργιος Ξενουδάκης Σύμβουλος Τύπου, δημοσιογράφος Εφημερίδα Τα Νέα

Γεώργιος Παπαπέτρου Αδελφός Πατριάρχη Συνοδός του Πατριάρχη

Σπυρίδων Κουρσάρης Αστυνομικός Προσωπική ασφάλεια του Πατριάρχη

Δημήτριος Παπασπύρου Αντισυνταγματάρχης Διοικητής 4ου ΤΕΑΣ

Παναγιώτης Παπαναστασίου Ταγματάρχης (ΑΣ) Πλήρωμα ελικοπτέρου

Στυλιανός Ράπτης Ανθυπασπιστής (ΤΧ) Πλήρωμα ελικοπτέρου

Παντελεήμων Χατζηβαγγάλης Αρχιλοχίας (ΤΧ) Πλήρωμα ελικοπτέρου

Παναγιώτης Γολεγός Επιλοχίας (ΤΧ) Πλήρωμα ελικοπτέρου

Μνημείο για τα θύματα της συντριβής του ελικοπτέρου στις 11 Σεπτεμβρίου 2004

Στο Πόρτο Κουφό, στη χερσόνησο της Σιθωνίας, κοντά στον τόπο του δυστυχήματος, έχει ανεγερθεί μαρμάρινο μνημείο στη μνήμη των θυμάτων της συντριβής.

Επάνω στο μνημείο είναι χαραγμένο το εξής επίγραμμα, σε εκκλησιαστική γλώσσα:

Μακάριοι ἄμωμοι ἐν ὁδῷ

οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου

Αἱ ψυχαὶ αὐτῶν ἐν ἀγαθοῖς

Αὐλισθήσονται

— Παλαιά Διαθήκη κατά τους Εβδομήκοντα: Ψαλμός 118:1  και Ακολουθία Μνημοσύνου και Τρισαγίου

Το κείμενο αντλείται από τον Ψαλμό 118 και τη λειτουργική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας και αποτελεί τιμητική αναφορά στην πίστη και το ήθος των επιβαινόντων.