Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός φωτίζει την ιστορία της Κοξαρέ

 Στα σκαλιά ενός ερειπωμένου σπιτιού μιλάει για το ήθος για λευτεριά και αξιοπρέπεια των κατοίκων του χωριού

Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός φωτίζει την ιστορία της Κοξαρέ

Συνεχίζονται οι προετοιμασίες του τριημέρου του καλοκαιριού από ιστορικούς, καλλιτέχνες, δημοσιογράφους

Είναι, ίσως, η πρώτη φορά στη διαδρομή της ύπαρξης της Κοξαρέ στα νότια του δήμου Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, που μια ομάδα ανθρώπων με συνείδηση και χρέος επιχειρεί στο χωριό της Αριστεράς να ανασύρει από το πλήθος των αγώνων των κατοίκων της το πέπλο της λήθης και να βγάλει στο φως γεγονότα με όσα ιερά και όσια της φυλής ήταν για δεκαετίες σκεπασμένα.

Σε αυτό το τριήμερο του ερχόμενου καλοκαιριού, λοιπόν, προγραμματίζονται δράσεις πολιτισμού με συναυλίες, ομιλίες πανεπιστημιακών, απαγγελίες ποιημάτων που γράφτηκαν στη φρίκη των ναζιστικών στρατοπέδων, προβολές ιστορικών ντοκιμαντέρ, κατάθεση μαρτυριών-ντοκουμέντων απογόνων αγωνιστών που βίωσαν με τον πιο βάναυσο τρόπο τα δεινά του φασισμού και ναζισμού στα κολαστήρια του θανάτου…

Μέσα στο πλαίσιο αυτό των προετοιμασιών, που άρχισαν από τον περασμένο Σεπτέμβριο, εντάσσεται και η επαρκής ερευνητική αναφορά των αγώνων των κατοίκων της Κοξαρέ που ξετυλίγει ο γνωστός ιστορικός, πανεπιστημιακός και συγγραφέας Ιάσονας Χανδρινός και βιντεοσκοπήθηκε στον μαρτυρικό οικισμό.

Ο κύριος Χανδρινός έχοντας μελετήσει τις παρακαταθήκες και το αγωνιστικό παρελθόν της κοινωνίας που εθελοντικά έσπευσε στα πεδία των μαχών, μίλησε για τα προκατοχικά χρόνια, την γερμανική υποδούλωση, τα μετέπειτα γεγονότα του εμφυλίου, τις συλλήψεις, τις εξορίες και τα βασανιστήρια αλλά και τους γενναίους που μπήκαν μπροστά κατευθύνοντας με συνείδηση τους συγχωριανούς του, όπως ο καπετάν Λευτεριάς και ο καθηγητής Γιάννης Μαθιουδάκης.

ΑΠΟ ΤΟ 1930 ΚΑΙ ΜΕΤΑ

Τον Απρίλιο του 1982 και σε ηλικία 79 χρονών ο Γιάννης Σπιθουλάκης, πρώτος καπετάνιος του ΕΛΑΣ στο Ρέθυμνο, γύρισε τη ζωή του πίσω από το 1903 που γεννήθηκε και αφηγήθηκε στον συγγραφέα και καθηγητή Αντώνη Σανουδάκη και στον δημοσιογράφο Μανόλη Παντινάκη…

Οργανώθηκε το 1930 στο ΚΚΕ «και έκτοτε», είπε, «ούλη μου η ζωή είναι διωγμοί». Στις δημοτικές εκλογές του 1934 σημείωνε το πρώτο Δημοτικό Συμβούλιο στην Κρήτη από τα σπλάχνα της Αριστεράς εκλέχτηκε στην Κοξαρέ, το Μάραθο και τα Παλιά Ρούματα. Στη σύνθεση του σώματος ήταν και τα ονόματα του ίδιου του Σπιθουλάκη, του Γιάννη Μαθιουδάκη και του Γιάννη Βαβουράκη του επονομαζόμενου Μεταξά. Όμως από το χρόνο αυτό και μετά αρχίζουν οι διωγμοί, οι φυλακίσεις και ο εκτοπισμός στα θανατονήσια.

Όταν οι Γερμανοί πήγαν για πρώτη φορά στην Κοξαρέ, τον πρώτο χρόνο της Κατοχής, και εγκαταστάθηκαν υπήρχε ήδη οργάνωση αντιστασιακών. Τότε, λοιπόν, είχε πει ο Σπιθουλάκης ( Μανόλης Παντινάκης Αντώνης Σανουδάκης Πόθος Λευτεριάς, Μαρτυρίες αντιστασιακών του Ρεθύμνου, Ρέθυμνο 2003) είχαν πάει στην Κοξαρέ ο ειρηνοδίκης και ο αγρονόμος και ζητούσαν από τους κατοίκους ποσότητες καρπού για να τις δώσουν στους Γερμανούς και αυτοί να ταΐσουν τους χαφιέδες τους.

«Εμείς αντισταθήκαμε», έλεγε ο Σπιθουλάκης στη μαρτυρία του, «πήγαμε μάλιστα δυο-τρεις αθρώποι όταν φεύγανε ο ειρνοδίκης και ο αγρονόμος και τους λέμενε: «Ήρθετε εδώ, άλλη φορά να μην ξανάρθετε για τέθοια πράματα, διότι εάν έρθετε και παροτρύνεται το γ- κόσμο θα σας σε στραπατσάρομενε». Και δεν ξανάρθανε πραματικά…»

ΣΚΟΠΟΣ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

Αυτή η άρνηση έφερε σαράντα χωροφύλακες στο χωριό για να πάρουν τον καρπό με τη βία, όμως η αντίσταση των κατοίκων δεν έφερε το αποτέλεσμα που επεδίωκαν τα όργανα της τάξης. Σε αντίποινα, όμως, οι Γερμανοί έπιασαν περί τους 15 κατοίκους και τους έκλεισαν στις φυλακές της Φορτέτζας. Ακολούθησαν και τα επόμενα χρόνια δεκάδες άλλα επεισόδια μέχρι που στις 29 Αυγούστου του ΄44 έκαψαν το χωριό.

Η οργάνωση του ΕΑΜ στην Κοξαρέ, με πρωτεργάτη του καθηγητή Γιάννη Μαθιουδάκη είχε στο ξεκίνημά της θυμόταν ο Σπιθουλάκης μετρημένους ανθρώπους, όμως, στη συνέχεια με καθοδήγηση αναπτύχθηκε και

αριθμούσε δεκάδες αντάρτες. Είχε πει για το ΕΑΜ: «Αναπτύχθηκε γιατί τα συνθήματα έπιασαν το γ-κόσμο: «Απελευθέρωση, Αγώνας»… Το ΕΑΜ είχε σκοπό να παλέψει ο ελληνικός λαός για να απελευθερώσει την πατρίδα ν- του από τους καταχτητές. Αυτό το σκοπό είχενε…»

Με την αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων από την Κρήτη και την Κοξαρέ αρχίζει για τον Σπιθουλάκη η άγρια καταδίωξη, πρώτα στα «Γεναριανά» με συλλήψεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια και εξορίες στην Ικαρία, τη Μακρόνησο, τον Άη Στράτη, τα Γιούρα. Όμως δεν υπέκυψε και παράμενε ακλόνητος «βράχος», πιστός στις ιδέες και τα οράματά του.

Μέχρι και το τέλος της ζωής του ανέμενε τη δικαίωση των αγώνων τους: «Εκείνο που ζητούμε σήμερο είναι να δικαιωθούμε, να αναγνωρίσουνε τους αγώνες τους οποίους προσφέραμε για την απελευθέρωση της πατρίδας μας. Τίποτα άλλο! Ηθικά, δηλαδή, να αναγνωριστεί ο αγώνας τον οποίο προσφέραμε, που μέχρι σήμερο ήτανε διωγμοί και τίποτα περισσότερο…»