Ο Σαμπάς του Δήμου Μινώα Πεδιάδος

 

Ο Σαμπάς είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Μινώα Πεδιάδος στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. 

Ανήκε στην επαρχία Πεδιάδος και βρίσκεται σε υψόμετρο 330 μ. στο τριακοστό χιλιόμετρο της οδικής αρτηρίας προς το Καστέλι Πεδιάδας. 

Οι κάτοικοι ασχολούνται με την ελαιοκομία. Κύρια προϊόντα είναι η σουλτανίνα, τα σταφύλια και το ελαιόλαδο. Υδρεύεται από τις πηγές του Αγίου Μάμα. 

Ιεροί ναοί είναι του Προφήτη Ηλία μέσα στο χωριό και εξωκλήσια αυτά του Αγίου Νικολάου και των Εισοδίων της Θεοτόκου.

Πιστεύεται ότι το χωριό κατοικείται από τα πολύ παλιά χρόνια και είχε την ονομασία Θεναί ή Σύλος.

Στον Καστροφύλακα (Κ 95) αναφέρεται με το όνομα Saba, με 80 κατ. το 1583. Οι Τούρκοι κατέλαβαν το Σαμπά το 1657 και το χωριό ερημώθηκε, με αποτέλεσμα να απομείνουν μόλις 5 οικογένειες Χριστιανών. 

Διοικήθηκε ως το 1840 με δεσποτικό τρόπο από τους γενίτσαρους του Θραψανού. Έπειτα έγινε μικρή κωμόπολη, με την εγκατάσταση σε αυτήν κατοίκων από το Οροπέδιο του Λασιθίου. 

Υπάχθηκε στο δήμο Καστελίου και παρέμεινε σε αυτόν ως το 1898, για να προσαρτηθεί στην Κοινότητα Ζωφόρων.

Ως προς την προέλευση της ονομασίας του χωριού, υπάρχει μια εκδοχή, η οποία θεωρεί ότι το όνομα Σαμπάς είναι τούρκικης προέλευσης και σημαίνει "πολύ πρωί".