Οι Κουρούτες, του Δήμου Αμαρίου

 Οι Κουρούτες, επισήμως γνωστές ως Κουρούται, είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Αμαρίου, στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου της Κρήτης.

Το χωριό απέχει 50 χιλιόμετρα από το Ρέθυμνο και είναι κτισμένο σε υψόμετρο 510 μ. στους δυτικούς πρόποδες του Ψηλορείτη

Ο Ιωσήφ Χατζηδάκης θεώρησε ότι το όνομα Κουρούτες είναι παραλλαγή του ονόματος Κουρήτες, συνεπώς έχει προελληνική προέλευση, η οποία διατηρήθηκε μέσω της προφορικής παράδοσης.

Στην περιοχή του χωριού έχουν εντοπιστεί ερείπια αρχαίων ελληνικών, ρωμαϊκών, παλαιοχριστιανικών, βυζαντινών και μεσαιωνικών χρόνων.

Ο Αυστριακός ιατρός, αρχαιολόγος, ιστορικός, εθνολόγος και διάσημος βοτανολόγος Φραντς Ζίμπερ, ο οποίος επισκέφθηκε την περιοχή κατά το έτος 1817, υπέθεσε ότι πιθανώς στην περιοχή υπήρχε αρχαίο Ιερό, αφιερωμένο στους Κουρήτες, που επιμελήθηκαν την ανατροφή του Δία.

Το χωριό αναφέρεται από τον Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 ως Curutes. Στην ενετική απογραφή του 1583 από τον Καστροφύλακα αναφέρεται ως Currutes με 221 κατοίκους και 542 οφειλόμενες αγγαρείες και στην απογραφή του Βασιλικάτα του 1630 αναφέρεται ως Curutes

Όπως και πολλά άλλα χωριά της Αμπαδιάς (αντιστοιχεί στο νότιο Αμάρι), στις Κουρούτες κατοικούσαν και Μουσουλμάνοι Στην απογραφή του 1834, η οποία πραγματοποιήθηκε από τους Αιγυπτίους, καταγράφηκαν 5 χριστιανικές οικογένειες και 16 τουρκικές να διαμένουν στο χωριό. Στην απογραφή του 1881, είχε 104 Χριστιανούς και 78 Μουσουλμάνους κατοίκους και υπαγόταν στον Δήμο Αποδούλου. Οι Μουσουλμάνοι κατοικούσαν στο Πανωχώρι και οι Χριστιανοί στο Κατωχώρι

Σύμφωνα με παράδοση, ο οικισμός των Κουρουτών παλαιότερα βρισκόταν ανατολικά του σημερινού και σε υψηλότερο επίπεδο, στην τοποθεσία Αμυγδαλές. Όμως, ύστερα από μεγάλη πλημμύρα, ο οικισμός καταστράφηκε και μετεφέρθη στη σημερινή του θέση. 

Πράγματι στην περιοχή του Αμυγδαλέ επιφανειακή αρχαιολογική έρευνα διεπίστωσε την ύπαρξη μεγάλου αριθμού οστράκων, τα οποία προέρχονται από διάφορες περιόδους, και λειψάνων διαφόρων οικοδομημάτων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται μία υδατοδεξαμενή, η οποία εσωτερικά φέρει επίχρισμα από υδραυλικό κονίαμα (κουρασάνι), καθώς και τα ερείπια μίας τρίκλιτης, ξυλόστεγης βασιλικής, πιθανώς του 5ου αι. μ.Χ. Από την βασιλική διατηρείται η αψίδα του Ιερού Βήματος σε ικανό ύψος και τμήματα από την τοιχοποιία του οικοδομήματος.

Στην απογραφή του 1900 το χωριό είχε 201 κατοίκους. Στην απογραφή του 1920 αναφέρεται ως έδρα ομώνυμου αγροτικού Δήμου. Το 1925 ορίστηκε έδρα ομώνυμης κοινότητας μέχρι την Καποδιστριακή διοικητική διαίρεση, οπότε και προσαρτήθηκε στον Δήμο Κουρητών

Σήμερα ανήκει στον Δήμο Αμαρίου, ο οποίος περιλαμβάνει όλους τους οικισμούς της πρώην Επαρχίας Αμαρίου Ρεθύμνης.

Οι Κουρούτες αναφέρονται επίσημα στο 1925 στο ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να προσαρτόνται στην τότε κοινότητα Νιθαύρεως και στο ΦΕΚ 260Α - 21/09/1925 να ορίζονται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίηση του Κλεισθένης Ι, αποτελούν την κοινότητα Κουρουτών, που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Κουρητών του δήμου Αμαρίου και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 210 κατοίκους

Αξιοθέατα

Η κεντρική εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στην Ανάληψη και βρίσκεται στο Κατωχώρι. Παλαιότερα, κεντρική εκκλησία του χωριού ήταν ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Άλλοι ναοί είναι οι εξής:

Ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στο Πανωχώρι.

Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Μηνά. Κείται δυτικά του οικισμού και σε χαμηλότερο επίπεδο και αποτελεί τόπο ταφής των μελών της παλαιάς και ιστορικής οικογένειας των Κουρουτών, της οικογένειας Πλατύρραχου. Πρόκειται για μικρών διαστάσεων μονόχωρο και καμαροσκέπαστο οικοδόμημα, στο εσωτερικό του οποίου διατηρούνται λείψανα παλαιών τοιχογραφιών καλής τέχνης (πιθανώς του 14ου αι.).

Ο επίσης κοιμητηριακός ναός του Μεγάλου Αντωνίου. Κείται στο κέντρο περίπου του σημερινού κοιμητηρίου του οικισμού. Πρόκειται για μικρών διαστάσεων μονόχωρο ναό, αποτελούμενο εν μέρει από τον χώρο φυσικού σπηλαίου (ανατολικό τμήμα) και εν μέρει κτισμένου (δυτικό τμήμα.), πιθανώς του 18ου αιώνα.

Ο ναός της Αναλήψεως του Κυρίου. Κείται στο μέσο περίπου του οικισμού και ανηγέρθη στα τέλη του 20ού αιώνα, με δαπάνες των κατοίκων των Κουρουτών, με την φροντίδα του παπά Κυριάκου Μιχ. Καπελώνη, ο οποίος υπηρέτησε ως Εφημέριος έως το 2024 στην Ενορία των Κουρουτών. Πρόκειται για σύγχρονο ναό, κτισμένο στον τύπο της τρίκλιτης ελληνιστικής βασιλικής. Το τέμπλο αυτού είναι έργο του καλλιτέχνη και συντηρητή Μανώλη Νουκάκη.

Δίπλα στο ναό της Αναλήψεως βρίσκεται το πνευματικό κέντρο Κουρουτών, με αμφιθέατρο. Στην αυλή του ναού της Αναλήψεως βρίσκονται έργα του Κουρουτιανού καλλιτέχνη Μανώλη Νουκάκη.

Νοτιοανατολικά του οικισμού και σε απόσταση περίπου 5 χιλιομέτρων από αυτόν, σε υψηλότερο επίπεδο και στη θέση Παρδί, σε υψόμετρο περίπου 850 μέτρων, κείται πηγή νερού και πλησίον αυτής ο ναός του Αγίου Τίτου, μαθητή και στενού συνεργάτη του Αποστόλου Παύλου και πρώτου Επισκόπου Κρήτης. Πρόκειται για μικρών διαστάσεων μονόχωρο, καμαροσκέπαστο οικοδόμημα των μέσων χρόνων, το οποίο έκειτο σε ερείπια και αναστηλώθηκε. Αυτό φαίνεται ότι ανηγέρθη στη θέση παλαιοτέρου χριστιανικού ναού, τμήματα των θεμελίων του οποίου διατηρούνται.

Στο πρώην Δημοτικό Σχολείο των Κουρουτών πρόκειται να λειτουργήσει Μουσείο, με έργα τέχνης του καταγομένου από τις Κουρούτες Εμμανουήλ Νουκάκη (1920-2010), τα οποία εδώρισε η οικογένεια του καλλιτέχνη στον Δήμο Αμαρίου.

Το χωριό διασχίζει η Επαρχιακή Οδός 13, γνωστή και ως Αμαριώτικος Δρόμος, που το ενώνει με το Ρέθυμνο (Περιβόλια, Πρασιές) και το υπόλοιπο Αμάρι (Απόστολοι, Γεωργική Σχολή, Βιζάρι, Φουρφουράς, Κουρούτες, Νίθαυρις, Αποδούλου, Βαθιακό, Πλάτανος, Άρδακτος, Λοχριά)

 Η αναβάθμιση του δρόμου αυτού είναι υπό μελέτη