Τα θαμένα ποτάμια της Αθήνας και τα ρέματα

Τρεις ήταν οι βασικοί ποταμοί που διέρρεαν την πεδιάδα της Αττικής κατά την αρχαιότητα, οι δύο εκ των οποίων απλώνονταν πέραν των ορίων της πόλεως. 

Το δυτικό και μεγαλύτερο τμήμα της πεδιάδας έβρεχε ο Κηφισός, που είχε τις πηγές του στους πρόποδες της Πάρνηθος στα βόρεια και συνέχιζε την πορεία του για 27 χλμ., έως ότου εκχυνόταν στον Φαληρικό Kόλπο.

Το ανατολικό τμήμα διέσχιζε ο Ιλισός, ο οποίος εκκινούσε από τις υπώρειες του Υμηττού κατευθυνόμενος προς δυσμάς, παρέρρεε τον Αρδηττό και, μέσω της κοιλάδος που σχηματιζόταν ανάμεσα στους λόφους των Μουσών (Φιλοπάππου) και της Σικελίας (δεξιά της σύγχρονης λεωφόρου Συγγρού), δεχόταν στην κοίτη του τα νερά του Ηριδανού και εν συνεχεία συναντούσε τον Κηφισό στα νοτιοανατολικά.

Μικρότερος των δύο προηγούμενων ήταν ο Ηριδανός, που ανέτελλε στις νότιες πλαγιές του Λυκαβηττού, έναντι των Διοχάρους πυλών, όπου βρισκόταν και η Πάνοπος κρήνη· κυλώντας βορείως της Ακροπόλεως, περνούσε μέσα από την Αγορά και, συνεχίζοντας τη ροή του βορειοδυτικά, κατά μήκος του βορείου κρασπέδου της Πνυκός, εξερχόταν του τείχους σε σημείο κοντά στην Ιερά Πύλη και, αφού χανόταν υπογείως για μερικές εκατοντάδες μέτρα, στρεφόταν προς νότον, όπου εξέβαλλε στον Ιλισσό.

Ήδη από τα χρόνια της επέκτασης της πόλης από τον Θεμιστοκλή περιελήφθη εντός των τειχών της, ενώ στους ρωμαϊκούς χρόνους φαίνεται ότι καταχώσθηκε (καλύφθηκε) και κατασκευάσθηκε μεγάλος υπόνομος εντός της κοίτης του.

Εκτός των προαναφερθέντων, υπήρχαν δύο ακόμη, μικρότεροι ποταμοί, ο Σκίρος και ο Κυκλοβόρος, προς δυσμάς της πόλεως μεταξύ του Διπύλου και του Κηφισού και (μάλλον) προς βορράν της πόλεως αντιστοίχως. — © Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Στην αρχαιότητα και μέχρι τον 19ο αιώνα, το λεκανοπέδιο της Αττικής διέσχιζαν εκατοντάδες φυσικά ρέματα και ποτάμια, όπως ο Ηριδανός και ο Ποδονίφτης. 

Τα Κύρια Ποτάμια

Κηφισός: 
Πηγάζει από την Πάρνηθα, διασχίζει το λεκανοπέδιο και εκβάλλει στον Φαληρικό όρμο. Αποτελεί τον μεγαλύτερο ποταμό της περιοχής, αλλά μεγάλο τμήμα του καλύπτεται από την Εθνική Οδό. 



Ο Κηφισός των αρχών του αιώνα.





 Η πηγή Κεφαλάρι του Κηφισού, που έδωσε το όνομά της στη γνωστή γειτονιά της Κηφισιάς.







Ιλισός: 
Πηγάζει από τον Υμηττό, περνάει κοντά από το Παναθηναϊκό Στάδιο και το Ολυμπιείο, και καταλήγει επίσης στο Φάληρο. Στο παρελθόν αποτελούσε ιερό ποταμό της πόλης. 





. Καλλιρρόη και Ιλισός. Δεξιά το εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής. Στο βάθος το Παναθηναϊκό Στάδιο. Η επιμαρμάρωσή του ολοκληρώθηκε το 1900.





 Πιο αριστερά και πάλι στο βάθος διακρίνεται το Πανόραμα Θων που το κατεδάφισαν το 1921. Από εκεί και η χρονολόγηση της εικόνας. Έρευνα-Ταυτοποίηση-Κείμενο: © Despina Drepania





Ο Ιλισός, ύστερα από βροχή και η γέφυρα στην οποία κατέληγε η οδός Πετμεζά. Στο βάθος η παλιά εκκλησία και η υπό ανέγερση νέα του Αγίου Παντελεήμονος. Στην κορυφή του λοφίσκου τα ερείπια του παλιού ανεμόμυλου. (1914)



Η γέφυρα πάνω στο Ιλισό ποταμό. Ήταν στο ύψος της Ριζάρη. Αριστερά τα πυροβολικά εκεί που χτίστηκε το Πολεμικό Μουσείο. Στο βάθος διακρίνεται ο Ευαγγελισμός και ο Λυκαβηττός, 1918.





Η κοίτη του Ιλισού, ο Ναός του Ολυμπίου Διός και η Ακρόπολη. Από αυτό το γεφυράκι πηγαίναν και στο παριλίσιο θέατρο «Παράδεισος».





 Ιλισός στο ύψος της Χαροκόπου - Καλλιθέα 1941 - 1944. Παιδιά μαζεύουν χόρτα.





Οδός Καλλιρρόης,με τον Ιλισό ανοικτό ακόμα. Η εκκλησία στο βάθος είναι ο Άγιος Παντελεήμονας Ιλισού.



Ηριδανός:
Μικρότερος ποταμός της αρχαίας Αθήνας που περνάει και κάτω από την πλατεία Μοναστηρακίου, όπου τμήμα του είναι ορατό.




Ο Ηριδανός περνά δίπλα από τον Ναό του Ηφαίστου στο Θησείο, Αθήνα 1832. Έργο του σκωτσέζου ζωγράφου Hugh William "Grecian" Williams.








Η εγκιβωτισμένη κοίτη του Ηριδανού ποταμού στο σταθμό Μοναστηράκι




Ποδονίφτης


Ετυμολογικά, η ονομασία «Ποδονίφτης» προέρχεται από τα συνθετικά «πους» (πόδι) + «νίπτω=τρίβω, πλένω» που σημαίνει «πλένω τα πόδια μου». Η ονομασία του οφείλεται είτε από το γεγονός ότι τα λίγα εκεί νερά αρκούσαν μόνο στο νίψιμο των ποδιών είτε εκ του διασταυρούμενου εκεί δρόμου των Αχαρνών, που πριν να κατασκευασθεί η γέφυρα υποχρέωνε τους διερχόμενους να βρέξουν τα πόδια τους στα λίγα νερά του ποταμού προκειμένου να περάσουν απέναντι.



Το ρέμα Ποδονίφτη είναι χείμαρρος που πηγάζει από τις νοτιοδυτικές πηγές του Πεντελικού Όρους, κατέρχεται από το Πάτημα στο Χαλάνδρι από την Οδό Δουκίσσης Πλακεντίας και από εκεί στη Φιλοθέη. Συμβάλλει με το Ρέμα Πολυδρόσου και συνεχίζει από την Οδό Καποδιστρίου προς την Καλογρέζα, τη Νέα Ιωνία και τη Νέα Φιλαδέλφεια, χύνεται δε στον Κηφισό ποταμό μαζί με τα ποικίλα ρέματα που κατεβαίνουν από τις Αχαρνές.



Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο Ποδονίφτης διέσχιζε την περιοχή «Ποδαράδες». Το 1923 η περιοχή κρίθηκε κατάλληλη από την «επαναστατική κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα» για την εγκατάσταση προσφύγων από τη Μικρά Ασία, οι οποίοι θα απασχολούνταν με την ταπητουργία, εξαιτίας της ύπαρξη του χειμάρρου και της δυνατότητας άντλησης των υδάτων του για επαγγελματική χρήση. Η απόφαση αυτή οδήγησε στην ίδρυση της περιοχής «Νέα Πισιδία», η οποία αργότερα μετονομάστηκε σε Νέα Ιωνία.



Ρέμα της Πικροδάφνης

Το Ρέμα της Πικροδάφνης είναι το τελευταίο ρέμα της νότιας Αττικής που διατηρείται σε φυσική μορφή και πηγάζει από τη δυτική πλευρά του Υμηττού, καταλήγοντας στη θάλασσα, στα σύνορα Παλαιού Φαλήρου και Καλαμακίου.



Η υδρολογική λεκάνη στην οποία διαμορφώνεται ο ρους του έχει συνολική έκταση 22,4 χλμ² και μέσο υψόμετρο 260 μ, το οποίο και διασφαλίζει τη ροή των υδάτων έως το επίπεδο της θάλασσας



Ο Ερασίνος

Ο Ερασίνος είναι ποταμός της Αττικής που βρίσκεται στην περιοχή των Μεσογείων. Σχηματίζεται στην περιοχή της Παιανίας από συμβολή ρεμάτων που ρέουν από τον Υμηττό. Στην συνέχεια ρέει ανατολικά και εκβάλλει στον Νότιο Ευβοϊκό κόλπο στην περιοχή της Βραυρώνας.



Στις όχθες του βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Βραυρώνας. Λίγο πριν εκβάλλει στην θάλασσα τα νερά του λιμνάζουν και διαμορφώνουν έλη με αποτέλεσμα η περιοχή να αποτελεί σημαντικό υδροβιότοπο της Ανατολικής Αττικής.







Από τα 700 ρέματα στα μπάζα
Τον 19ο αιώνα στην Αττική υπήρχαν περίπου 700 ποτάμια, ρυάκια και ρέματα.


Σημαντικοί δρόμοι της σημερινής Αθήνας (όπως η Πειραιώς ή η Μιχαλακοπούλου) κατασκευάστηκαν πάνω στα παλιά ποτάμια που μπαζώθηκαν σταδιακά για τις ανάγκες της δόμησης.





Σήμερα έχουν απομείνει ελάχιστα ανοιχτά ρέματα, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο πλημμυρών κατά τις ισχυρές βροχοπτώσεις











https://www.lifo.gr/