Το Χωριό Αστυράκι Του Δήμου Μαλεβιζίου

 Το Αστυράκι (επίσημο: Αστυράκιον) είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Μαλεβιζίου στην Περιφεριακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Είναι ορεινό χωριό, κτισμένο στους πρόποδες του Ψηλορείτη, σε υψόμετρο 560 μέτρα. 

Η απόστασή του από το Ηράκλειο είναι 27 χιλιόμετρα. Ανήκε στην Επαρχία Μαλεβιζίου. Στον οικισμό λειτουργεί Δημοτικό σχολείο.

Το Αστυράκι αναφέρεται (Astirachi) στον κατάλογο του Καστροφύλακα (Κ 174) το 1583, με 81 κατοίκους, υπαγόμενο τότε στην επαρχία Μυλοποτάμου. Στο Κ 175 της ίδιας πηγής αναφέρεται και ο οικισμός Καμαράκι (Camarachi), με 110 κατοίκους. Στην επαρχία Μυλοποτάμου υπαγόταν έως και τις αρχές του 20ου αιώνα.

Στην περιοχή του χωριού Αστυράκι βρίσκεται σπήλαιο, που φέρει το όνομα σπηλιάρα στο όρος Σαλές ή Αγρανίτας. Κατά τις Κρητικές Επαναστάσεις, το εν λόγω μέρος αποτέλεσε καταφύγιο για τους κατοίκους. 

Όταν το χωριό βομβαρδίστηκε δυο φορές από τους Γερμανούς, εκεί κρύφτηκαν τα γυναικόπαιδα για να γλιτώσουν, ενώ οι άντρες του χωριού βγήκαν στα βουνά μαζί με άλλους Αντάρτες για να πολεμήσουν. 

Στην πλατεία του χωριού υπάρχει μνημείο πεσόντων με τα ονόματα τον Αστυρακιανών που έδωσαν τη ζωή τους κατά την περίοδο των απελευθερωτικών αγώνων. Κοντά στον οικισμό Καμαράκι είναι ο Μαρμαρόσπηλιος ή Χαϊνόσπηλιος, ο οποίος πολλές φορές λέγεται από τους κατοίκους «Λαβύρινθος». Εκεί είχε το καταφύγιό του ο διάσημος χαΐνης Παλμέτης (1790-1834), από όπου και το όνομα.

Το 1867 έλαβε χώρα μεταξύ των χωριών Αστυράκι και Καμαριώτη μεγάλη μάχη κατά την οποία σκοτώθηκαν 500 Τούρκοι.

Τη δεκαετία του '70, πολλοί Αστυρακιανοί μετανάστευσαν στο εξωτερικό, σε χώρες όπως Γερμανία, Αυστραλία, ΗΠΑ και άλλες.

Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα το 1925 με το ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να προσαρτάται στην τότε κοινότητα Δαμάστας και το 1926 με το ΦΕΚ 111Α - 31/03/1926 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας.

 Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι μαζί με τον οικισμό Καμαράκι, αποτελούν την κοινότητα Αστυρακίου που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Γαζίου του Δήμου Μαλεβιζίου και σύμφωνα την απογραφή του 2021 έχει πληθυσμό 178 κατοίκους.

Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία και τη γεωργία. Παράγουν λάδι, κρασί, γάλα, κρέας, μέλι και τυροκομικά προϊόντα. Στην περιοχή φύονται πολλών ειδών βότανα, τα οποία συλλέγουν.

Το πανηγύρι του χωριού τελείται στις 21 Μαΐου.

Στο χωριό βρίσκεται ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης, ενώ στο ψηλότερο σημείο του χωριού δεσπόζει η νεότερη εκκλησία των Αρχαγγέλου Μιχάηλ, Αγίου Γεωργίου και Αγίου Ματθαίου.

•