Οι 8 πληγές του κράτους δικαίου - Του Αργύρη Αργυριάδη

Κράτος δικαίου. Η έννοια μπορεί να ξενίζει. Υπάρχει και κράτος αδίκου; Και τελικά το δίκαιο εξετάζεται σε σχέση με ποιόν; Την κρατικής οντότητα ή τους πολίτες;  Και γιατί λέμε ότι στην Ελλάδα το κράτος δικαίου βρίσκεται σε υποχώρηση; Μήπως οι αντοχές του έχουν υποχωρήσει; Μήπως δεν έχει την ποιότητα που απαιτεί μια σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία; Εν συνόψει «κράτος δικαίου» σημαίνει ότι άπαντες ενεργούν πάντοτε με βάση τους περιορισμούς που θέτει ο νόμος, σύμφωνα με τις αξίες της δημοκρατίας και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και υπό τον έλεγχο ανεξάρτητων και αμερόληπτων δικαστηρίων. 

Το «κράτος δικαίου» διέπεται από έξι αρχές: Πρώτον, νομιμότητα, η οποία συνεπάγεται διαφανή, υπεύθυνη, δημοκρατική και πλουραλιστική διαδικασία για τη θέσπιση νόμων. Δεύτερον ασφάλεια δικαίου, τρίτον, απαγόρευση της αυθαίρετης άσκησης εκτελεστικής εξουσίας, τέταρτον, αποτελεσματική δικαστική προστασία από ανεξάρτητα και αμερόληπτα δικαστήρια, με αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο, πέμπτον διάκριση των εξουσιών και έκτον ισότητα έναντι του νόμου. Οι αρχές αυτές έχουν αναγνωριστεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Σε ποιόν βαθμό, όμως, χωλαίνει το κράτος δικαίου στην Ελλάδα; Γιατί αναφερόμαστε στη σημερινή μας παρέμβαση σε οκτώ πληγές; Ποιες είναι αυτές;

Πρώτα πρώτα, η έλλειψη λογοδοσίας όσων βρίσκονται στα ρετιρέ της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής εξουσίας.  Σε σωρεία σκανδάλων που ταλάνισαν την Ελληνική κοινωνία τα τελευταία χρόνια, αρκετοί «πρωταγωνιστές» είτε δεν τιμωρήθηκαν είτε «έπεσαν στα μαλακά». Και τιμωρία δεν σημαίνει μόνο να πάνε φυλακή. Ελάχιστοι αποκατέστησαν τη ζημία που προκάλεσαν στο Ελληνικό Δημόσιο, είτε πρόκειται για φυσικά πρόσωπα είτε για νομικά. Είτε για ημεδαπούς είτε για αλλοδαπούς. Αλήθεια, που βρίσκεται σήμερα ο Χριστοφοράκος; Η Novartis γιατί δεν αποζημίωσε το Ελληνικό κράτος; Πόσο επωφελής ήταν ο «συμβιβασμός» με τη Siemens; Μερικά παραδείγματα από το παρελθόν γιατί την τρέχουσα επικαιρότητα (ΟΠΕΚΕΠΕ κλπ) τη βιώνουμε όλοι. 

Δεύτερον, η συστηματική παραβίαση της αρχής της δίκαιης δίκης. Πρέπει να είμαστε από τις λίγες χώρες στον κόσμο (ίσως η μοναδική στην Ευρώπη) που εκπρόσωποι της εκτελεστικής, της νομοθετικής – και προσφάτως και της δικαστικής – εξουσίας σχολιάζουν δημόσια, παράγοντες μιας δίκης (κατηγορουμένους – υποστηρίζοντες την κατηγορία) κατά τη διάρκεια αυτής. Μόνον ψηφοφορία για το αποτέλεσμά της δεν κάνουν σε δημόσια θέα!

Τρίτον, η αντικατάσταση των δικαστικών αιθουσών από τα τηλεοπτικά πάνελ. Η πρωινή και μεσημεριανή ζώνη των τηλεοπτικών σταθμών έχει μετατραπεί σε αντιαισθητικά τηλεδικεία, όπου ο κάθε άσχετος προβαίνει σε σχοινοτενείς αναλύσεις. Την ίδια στιγμή τα βραδινά δελτία ειδήσεων «ερμηνεύουν» την κοινή γνώμη και «μεταφέρουν» τη λαϊκή αγανάκτηση ή άποψη για το πως πρέπει να απονέμεται η Δικαιοσύνη σε τούτο το τμήμα της Βαλκανικής χερσονήσου. Και δυστυχώς συνδιαμορφώνουν δικαστική κρίση. Τηλεδικαστικό … Βαλκανιζατέρ.

Τέταρτον, η καταστρατήγηση κάθε έννοιας απορρήτου επικοινωνιών, ιδιωτικότητας, αλλά και κρατικού ή επαγγελματικού απορρήτου. Σε τούτη τη χώρα αλλοδαποί ιδιώτες σε συνεργασία με τις κρατικές μυστικές υπηρεσίες (προφανώς σε γνώση της εκτελεστικής εξουσίας) παρακολουθούν κατά το δοκούν. Αλήθεια ποια ή χρήση αυτού του υλικού; Ποιος το έχει σήμερα στα χέρια του; Ποιος εκβιάζει ποιόν; 

Πέμπτον, ο σφιχτός εναγκαλισμός της ηγεσίας της Δικαιοσύνης με την εκάστοτε εκτελεστική εξουσία. Εάν τούτο δεν αλλάξει άμεσα, η εμπιστοσύνη της κοινωνίας στο θεσμό της Δικαιοσύνης θα αποκτήσει ακόμη πιο μαζικά χαρακτηριστικά.

Έκτον, ο ίδιος ο τρόπος απονομής της Δικαιοσύνης. Η αλλαγή του τρόπου εκλογής της ηγεσίας της δεν αρκεί. Εάν δεν υπάρχει εκτεταμένος έλεγχος ποιότητας στις υπηρεσίες που παρέχει η Δικαιοσύνη ως δικαιοδοτικός οργανισμός δεν θα επιτευχθεί το ζητούμενο της αποτελεσματικής παροχής δικαστικής προστασίας.

Έβδομον, η «μακάρια» αναξιοκρατία. Ακόμη και σήμερα, μετά την υπερδεκαετή οικονομική κρίση αποδεικνύεται στην πράξη ότι η αρχή της ισότητας καταπατάται βάναυσα. Σημασία δεν έχει «τι γνωρίζει» κάποιος, αλλά «ποιους γνωρίζει». Μπορεί να διορίζεται σε θέσεις ευθύνης με ανύπαρκτες γνώσεις και πιθηκίζουσες πιστοποιήσεις. Και την ίδια στιγμή να εμφανίζει ως τιμητής των πάντων επιδιδόμενος σε γλωσσικούς κορδακισμούς. 

Όγδοον, η κρατική ποδηγέτηση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ιδίως μέσω της κρατικής χρηματοδότησης. Όταν η «τέταρτη εξουσία» εξανδραποδίζεται από την εκτελεστική το κράτος δικαίου αρρωσταίνει…