Η Γαύδος στο Νότιο Κρητικό πέλαγος

 Η Γαύδος είναι μικρό νησί το οποίο υπάγεται στον νομό Χανίων και στην Περιφέρεια Κρήτης, ευρισκόμενο νότια της νήσου της Κρήτης, στο Νότιο Κρητικό πέλαγος, και αποτελεί το νοτιότερο ελληνικό και ταυτόχρονα ευρωπαϊκό άκρο. 

Σύμφωνα με την εθνική απογραφή του 2021 της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, έχει πληθυσμό 208  κατοίκους. Η κοντινότερη κωμόπολη στη Γαύδο είναι τα Σφακιά που βρίσκονται στον ίδιο νομό.

Το νησί βρίσκεται 26 ναυτικά μίλια (48 χιλιόμετρα) νότια της Χώρας Σφακίων και η έκταση του είναι 29 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι μόνιμοι κάτοικοι του νησιού σύμφωνα με την απογραφή του 2011 είναι 152. Επί της ουσίας όμως, λιγότερο από 50 άνθρωποι ζουν στο νησί μόνιμα και καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. 

Οι τουριστικές υπηρεσίες στο νησί είναι στοιχειώδεις, παρ' όλα αυτά το καλοκαίρι, το σύνολο των ανθρώπων στο νησί μπορεί να ξεπεράσει και τους 3.500, οι περισσότεροι των οποίων είναι κατασκηνωτές. 

Το λιμάνι που δέχεται τα πλοία είναι ο Καραβές, ενώ η πρωτεύουσα του νησιού είναι το Καστρί. Οι οικισμοί του νησιού είναι πέντε συνολικά και το νοτιότερο κατοικημένο χωριό, ονομάζεται Βατσιανά, με συνολικό πληθυσμό 208 κατοίκων, αποτελώντας άτυπα το νοτιότερο οικισμό της Ελλάδος και ευρωπαϊκής ηπείρου παράλληλα. 

Οι άλλοι οικισμοί της Γαύδου είναι: η Άμπελος, τα Βατσιανά, η Γαυδοπούλα και η Φώκια.

Ρωμαϊκή αγροικία του 2ου αιώνα μ.Χ. νότια του Σαρακήνικου

Η Γαύδος κατοικείτο από τη Νεολιθική εποχή και σε όλη τη μινωική εποχή. Το νησί έχει ταυτιστεί με την Ωγυγία, όπου η Καλυψώ κρατούσε τον Οδυσσέα αιχμάλωτο, από τον ποιητή Καλλίμαχο. 

Αρχαιολογικές έρευνες έχουν τεκμηριώσει εντατικότερη κατοίκηση και εκμετάλλευση του νησιού κατά την ελληνιστική και υστερορωμαϊκή εποχή. Οι Ρωμαίοι έκαναν κατάχρηση της χλωρίδας του νησιού, προκαλώντας έτσι μια διαδικασία αποσάθρωσης που συνεχίζεται ως σήμερα.

Ο Απόστολος Παύλος πέρασε από την υπήνεμη πλευρά του νησιού, κατά τη διάρκεια του τελικού ταξιδιού του προς τη Ρώμη. Αφού εγκατέλειψε την Κρήτη, μια καταιγίδα έβγαλε το πλοίο του εκτός πορείας με αποτέλεσμα να περάσει δίπλα από τη Γαύδο. Το γεγονός αυτό έχει καταγραφεί στις Πράξεις 27:16.

Αργότερα, τον καιρό της Βυζαντινής αυτοκρατορίας το νησί είχε περίπου 8000 κατοίκους (900 - 1000 μ.Χ.), με τρεις επισκόπους και έναν αρχιεπίσκοπο.

 Τον καιρό της οθωμανικής ηγεμονίας, που κράτησε από το 1665 έως το 1895, η Γαύδος ήταν γνωστή ως Γότζο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο πληθυσμός μειώθηκε σταδιακά στους 500 κατοίκους το 1882. Αναφορά στους Σαρακηνούς έχει διασωθεί στο νησί - μια παραλία ονομάζεται Σαρακήνικο.

Τόπος εξορίας

Τη δεκαετία του 1930 το νησί υπήρξε τόπος εξορίας για τους κομμουνιστές. Περισσότεροι από 250 άνθρωποι εξορίστηκαν στη Γαύδο, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων ηγετικών μελών του Κομμουνιστικού κόμματος όπως ο Μάρκος Βαφειάδης, ο Λεωνίδας Στρίγκος και ο Άρης Βελουχιώτης. Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι συμμαχικές δυνάμεις μετέφεραν μερικά στρατεύματα στη Γαύδο μετά τη νίκη των Γερμανών στη Μάχη της Κρήτης

Η αστικοποίηση που έλαβε χώρα τη δεκαετία του '60 στην υπόλοιπη Ελλάδα, είχε ήδη αρχίσει από τη δεκαετία του '50 στη Γαύδο. Σε αυτή την περίοδο, οι νησιώτες αντάλλαξαν τη γη τους στη Γαύδο με πρώην τουρκική γη στην Κρήτη, η οποία είχε γίνει διαθέσιμη για ανταλλαγή από το κράτος. Κατά την εποίκησή τους στην Κρήτη, ίδρυσαν μια νέα κοινότητα, τα Γαυδιώτικα.

Πολιτική

Ακολουθώντας χρόνια απομόνωσης, το 1996, η Γαύδος αναδείχθηκε μέσω των ΜΜΕ. Σε μια άσκηση του ΝΑΤΟ, η Γαύδος υπήρξε εστία αμφισβήτησης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Έπειτα από αυτό το γεγονός, ο τότε πρωθυπουργός της χώρας Κώστας Σημίτης επισκέφθηκε το νησί και ανακοίνωσε ένα πενταετές σχέδιο ανάπτυξης της Γαύδου κόστους 1,5 εκατομμυρίων ευρώ.

Το 2001, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος εγκαινίασε στη Γαύδο ένα τηλεπεριθαλπτικό κέντρο αφού μέχρι τότε δεν υπήρχε καμία ιατρική κάλυψη στο νησί. 

Η άσκηση αυτή όμως δεν λειτούργησε, καθώς η υποδομή του νησιού δεν επέτρεπε επαρκή παροχή ηλεκτρισμού για την πλήρη λειτουργία του κέντρου. Για τον σκοπό της εγκαινίασης, μεταφέρθηκαν ηλεκτρικές γεννήτριες οι οποίες στη συνέχεια απομακρύνθηκαν.

Το 2002 το νησί ξαναήρθε στο προσκήνιο λόγω των συλλήψεων κάποιων μελών της τρομοκρατικής οργάνωσης 17 Νοέμβρη.

Ως αντίδοτο στον τουριστικό κορεσμό υπάρχουν τόποι όπου ακούγονται μόνο ο άνεμος, οι γλάροι κι η ανάσα σου. Απλά μερικές φορές χρειάζεται να ταξιδέψεις ως τις εσχατιές του πελάγους για να τους ανακαλύψεις.

Μετά τις πρώτες σου ώρες στο νησί, το συμπέρασμα βγαίνει αβίαστα: ο Οδυσσέας αποκλείεται να πέρασε εδώ επτά χρόνια “αιχμάλωτος” της Καλυψούς. Η απόφαση ήταν σίγουρα δική του. 

Η Καρέκλα κατασκευάστηκε από ομάδα Ρώσων επιστημόνων που εγκαταστάθηκαν στο νησί πριν από σχεδόν 30 χρόνια και έχει γίνει αξιοθέατο και σήμα κατατεθέν του νησιού.

Έτσι όπως κάνουν και οι φανατικοί του νησιού που σαν μαγεμένοι επιμένουν να επισκέπτονται την ομηρική Ωγυγία ξανά και ξανά. Σαν τελετουργικό που οφείλουν να επαναλαμβάνουν, σαν χάρη στον εαυτό τους. Εδώ, θα έρθεις για να τα (ξανά)βρεις με τον εαυτό σου, για να πετάξεις τα άχρηστα και να κρατήσεις τα λίγα και σημαντικά.

Η Τρυπητή δημιουργείται στην έξοδο ενός ξεροπόταμου και δίπλα στην παραλία υπάρχει μια αλατσολίμνη που αποξηραίνεται το καλοκαίρι. Η αλυκή όταν έχει νερό (το χειμώνα) φιλοξενεί πολλά πτηνά που μεταναστεύουν από την Ευρώπη στην Αφρική. 

Αμέσως μετά το Τσέρνομπιλ, τον Απρίλιο του 1986, έφτασαν στην Γαύδο 6-7 Ρώσοι. Ένας από αυτούς ήταν χτυπημένος με ραδιενέργεια κι είχε πάρει, μάλιστα, αποζημίωση από το Σοβιετικό καθεστώς. 

Οι Ρώσοι επέλεξαν την Γαύδο, όπως  τους είχαν  συστήσει οι γιατροί, αφού είχαν ανάγκη από καθαρό περιβάλλον. Η Γαύδος με τον αέρα της Μεσογείου να την περιλούζει, ήταν ο ιδανικός τόπος. Ακριβώς γι’ αυτό τον καθαρό αέρα και το καθαρό περιβάλλον αποφάσισαν να γίνουν μόνιμοι κάτοικοι του νησιού.

 

Οι Ρώσοι, που είχαν ζήσει τον εφιάλτη του Τσέρνομπιλ, ασχολήθηκαν με κάθε είδους δουλειές στη Γαύδο και ζούσαν  πλέον σ’ ένα παρθένο περιβάλλον, μακριά από τις μολύνσεις των μεγάλων πόλεων. Μέσα στην καθαρή φύση. Τελικά απέμειναν τέσσερις Ρώσοι στη Γαύδο, που έκαναν και τούτο:

Πήραν μια καρέκλα και την τοποθέτησαν πάνω στο βράχο της Τρυπητής- ένα βράχο μέσα στη θάλασσα- και συχνά-πυκνά ανέβαιναν και κάθονταν, όχι μόνο για να ρεμβάζουν, αλλά να γεμίζουν τα πνευμόνια τους με καθαρό αέρα.

Αυτή η πρωτοβουλία των Ρώσων δείχνει και την αγωνία του σύγχρονου ανθρώπου για καθαρό περιβάλλον. Κι ίσως θα πρέπει  αυτή η καρέκλα-σύμβολο της αγωνίας του σύγχρονου ανθρώπου, ν’ αναδειχθεί.Αυτή η καρέκλα υπάρχει ακόμη στην Τρυπητή, που είναι το νοτιότερο σημείο της Γαύδου και της Ελλάδας, στην καρδιά του Λιβυκού Πελάγους, αλλά και της Μεσογείου.

Όχι, μόνο γιατί η Τρυπητή αποτελεί το νοτιότερο σημείο της Ελλάδας και της Ευρώπης, αλλά και να θυμίζει τον εφιάλτη του Τσέρνομπιλ και κάθε Τσέρνομπιλ…

ΠΗΓΗ ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ