Η Κοιλάδα των Τεμπών

 Τα Τέμπη ή Κοιλάδα των Τεμπών είναι μια κοιλάδα της Θεσσαλίας που σχηματίζεται ανάμεσα στον Όλυμπο και την Όσσα. Η κοιλάδα έχει μήκος 10 χιλιόμετρα, ενώ στο στενότερο σημείο της σχηματίζεται φαράγγι με πλάτος 25 μέτρα και βάθος περίπου 500 μέτρα. 

Στο εσωτερικό της ρέει ο ποταμός Πηνειός, ο οποίος στη συνέχεια εκβάλλει στο Αιγαίο. Τα Τέμπη αποτελούν το κύριο πέρασμα από τη Μακεδονία στη Θεσσαλία και γι’ αυτό τον λόγο η περιοχή είχε μεγάλη σημασία από την αρχαιότητα. Η κοιλάδα περιλαμβάνει το Αισθητικό Δάσος της Κοιλάδας Τεμπών, προστατευόμενη περιοχή του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000 με κωδικό GR1420005.

Ονομασία

Το όνομα των Τεμπών διατηρείται από την αρχαιότητα. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας τα Τέμπη λέγονταν και Μπαμπά. Με το ίδιο όνομα αναφερόταν και το μικρό χωριό στην είσοδο της κοιλάδας, που πλέον ονομάζεται Τέμπη. 

Στη δυτική είσοδο των Τεμπών σώζεται ο τάφος του Χασάν Μπαμπά, που θυμίζει τις θηριωδίες των Τούρκων και τις ιστορικές μάχες στα Στενά. Κοντά στην έξοδο των Τεμπών βρίσκεται μια πηγή γνωστή από την αρχαιότητα ως «Πηγή της Δάφνης».

Φυσικό περιβάλλον και προστασία

Το Αισθητικό Δάσος της Κοιλάδας Τεμπών εκτείνεται κατά μήκος του Πηνειού, ανάμεσα στην Όσσα και τον Κάτω Όλυμπο, και περιλαμβάνει τις απόκρημνες, βραχώδεις και δασωμένες πλαγιές της κοιλάδας καθώς και παραποτάμια δάση με πλούσια βλάστηση. Η περιοχή ανακηρύχθηκε Αισθητικό Δάσος το 1974 και έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000.

Η περιοχή Natura 2000 «Aisthitiko Dasos Koiladas Tempon» (GR1420005) προστατεύεται στο πλαίσιο τόσο της Οδηγίας για τους Οικοτόπους όσο και της Οδηγίας για τα Πτηνά και καταλαμβάνει έκταση περίπου 14 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων καταγράφονται οκτώ τύποι οικοτόπων και 47 είδη που καλύπτονται από τις σχετικές ευρωπαϊκές οδηγίες.

Χαρακτηριστικά είδη της χλωρίδας που αναφέρονται για την περιοχή είναι τα Campanula thessala, Lilium candidum, Allium heldreichii και Aubrieta thessala. Στην πανίδα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο λύκος, το τσακάλι, η αγριόγατα, η βίδρα και διάφορα είδη νυχτερίδων, ενώ η περιοχή φιλοξενεί επίσης σημαντική ορνιθοπανίδα. 

Ως βασικές πιέσεις στο οικοσύστημα αναφέρονται η ρύπανση και η υπεράντληση των υδάτων, οι παράνομες υλοτομίες, οι πυρκαγιές, η ανεξέλεγκτη απόθεση απορριμμάτων και οι υδρομορφολογικές αλλοιώσεις

Ιστορία

Μια πλειάδα Λατίνων συγγραφέων, ποιητών και ιστορικών μίλησαν σε διάφορα έργα τους για την Κοιλάδα των Τεμπών περιγράφοντάς την με πληθώρα επιθέτων, όπως βαθύσκιος, καταπράσινος, ειδυλλιακός, δασοσκεπής και άλλα. 

Ο μεγαλύτερος γεωγράφος της αρχαιότητος Στράβων, ο ποιητής Οβίδιος στις Μεταμορφώσεις του, ο Βιργίλιος, ο λυρικός ποιητής Οράτιος, ο επικός ποιητής Λουκανός, ο Πλίνιος, ο Σενέκας και τόσοι άλλοι, αμιλλώνται σε περιγραφικές εξάρσεις προκειμένου να τονίσουν την ομορφιά της. Από τον Λατίνο συγγραφέα Κλαύδιο Αιλιανό, στις αρχές του 3ου μ.Χ. αιώνα, αντλούμε ίσως την καλύτερη περιγραφή του φυσικού μεγαλείου των Τεμπών:

«Τα Τέμπη είναι μια περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα στον Όλυμπο και την Όσσα, βουνά πανύψηλα… Στη μέση κυλάει ο Πηνειός με τους πολλούς παραποτάμους του, οι οποίοι συμβάλλουν στη διόγκωση των νερών του. Αυτή η περιοχή προσφέρει πλήθος τοποθεσίες για ξεκούραση, τις οποίες η ίδια η φύση μόνη της φρόντισε να διαμορφώσει, χωρίς η τέχνη να συμβάλει ουσιαστικά.

 Ο κισσός με τις φουντωτές κληματσίδες φυτρώνει εδώ πλούσιος και τυλίγεται γύρω από τους ψηλούς κορμούς των δένδρων, όπως πλούσια φυτρώνουν και τα βάτα στην κορυφή του βουνού, καλύπτοντας ολόκληρη την επιφάνεια των βράχων.Ο Ολλανδός ζωγράφος και χαρτογράφος Abraham Ortelius έγραψε το 1595 : 

«Στα Τέμπη η φύση σκόρπισε σπάταλα όλα της τα δώρα: ορεινούς όγκους, πλαγιές, γκρεμούς, ανάβρες γάργαρες και δροσερές, οι οποίες πιδακίζουν από τις βραχότρυπες, χλωρίδα πολυποίκιλη με αμέτρητες τις αποχρώσεις του πράσινου, δένδρα πανύψηλα και αιωνόβια και στο μέσον ένα ποτάμι μυθικό, που κυλάει τα θολά νερά του ήρεμα, αθόρυβα και ασταμάτητα»

Οδικό δίκτυο

Από την αρχαιότητα τα Τέμπη είχαν μεγάλη στρατηγική σημασία για τη διέλευση στρατευμάτων από τη Μακεδονία προς τη Νότια Ελλάδα. Οι ιστορικοί περιγράφουν με μεγάλη έμφαση τις προσπάθειες στρατών να τα περάσουν χωρίς απώλειες από αμυνόμενους αντιπάλους. 

Από τους Πέρσες ως τους Ρωμαίους, και ως τους Γερμανούς που έφτασαν στα Τέμπη στις 16 Απριλίου του 1941, η κοιλάδα των Τεμπών ήταν μια υπόθεση δύσκολη, που απαιτούσε καλή γνώση του εδάφους και ευφυή στρατηγική.

Η οδική ασφάλεια, γνώρισε ιδιαίτερα προβλήματα από τα μέσα του 20ού αιώνα. Το 1959, με την παράδοση του τμήματος Λάρισα-Κατερίνη της νέας τότε Εθνικής Οδού Αθηνών-Θεσσαλονίκης, η περιοχή των Τεμπών είχε χαρακτηριστεί από τους οδηγούς, ως σημείο θανάτου, με πολλές στροφές και απότομες διαβάσεις της ΕΟ. 

Σήμερα, από την περιοχή διέρχεται η σιδηροδρομική γραμμή και η εθνική οδός Αθήνας-Θεσσαλονίκης.

 Το τμήμα αυτό αρχικά ήταν το στενότερο σημείο της εθνικής οδού, με μόλις 1 λωρίδα κυκλοφορίας ανά ρεύμα, και ένα από τα πιο επικίνδυνα σημεία του οδικού δικτύου της Ελλάδας. Τον Δεκέμβριο του 2009, συνέβησαν σοβαρές κατολισθήσεις στην περιοχή των Τεμπών, με αποτέλεσμα το κλείσιμο της Εθνικής οδού για διάστημα 4 μηνών.

Στο διάστημα αυτό η κυκλοφορία διεξαγόταν από τον παραλιακό δρόμο μέσω Αγιάς Λάρισας ή από τον ορεινό δρόμο μέσω Ελασσόνας. Οι κατολισθήσεις στην περιοχή των Τεμπών στοίχισαν τη ζωή και σε έναν άνθρωπο. Αυτός ήταν ο Ιταλός μηχανικός Sergio Sciani, ο οποίος ήταν επικεφαλής για τη διάνοιξη της σήραγγας των Τεμπών. Στο σημείο που έχασε τη ζωή του, σήμερα υπάρχει κομμάτι βράχου με σκαλισμένο το όνομά του.

Στις 6 Απριλίου 2017, εγκαινιάστηκαν 2 σήραγγες που παρακάμπτουν την κοιλάδα των Τεμπών, με τη μία να είναι η μακρύτερη οδική στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια, δίνοντας έτσι την οριστική λύση στο ζήτημα.

ΠΗΓΗ ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ