Τα Βορίζα είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Φαιστού και της τέως Επαρχίας Καινουργίου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης.
Η θέση του είναι στους νότιους πρόποδες του Ψηλορείτη και συνδέεται με το Ηράκλειο με ασφαλτόστρωτο δρόμο 53 χιλιομέτρων. Στο χωριό υπάρχει μεταξύ άλλων νηπιαγωγείο και δημοτικό σχολείο.
Στα Βορίζα υπάγεται και η Ιερά Μονή Βαρσαμόνερου. Την περίοδο της Βενετοκρατίας γύρω στο 1500 ήταν ένα από τα χίλια χωριά της Κρήτης.
Η Ιερά Μονή Βαρσαμόνερου είναι μοναστήρι των πρώτων αιώνων της Ενετοκρατίας από το οποίο όμως σώζεται σήμερα μόνο ο ναός Αγίου Φανουρίου.
Η μονή Βαρσαμόνερου, από τις παλαιότερες στην Κρήτη, δεν λειτουργεί από τον 18ο αιώνα και αποτελεί μετόχι της Μονής Βροντησίου. Στην ακμή της ήταν σπουδαίο κέντρο μελέτης συγγραμμάτων και είχε διάφορα μετόχια, ανάμεσα τους και η μονή Βροντησίου. Ο πλούτος της αντανακλάται στις τοιχογραφίες της, από τα σπουδαιότερα δείγματα της Ενετοκρατίας στην Κρήτη.
Σήμερα διασώζεται μόνον ο κατάγραφος ενετικός ναός του Αγίου Φανουρίου. Ο ναός είναι ένα πολύ σπάνιο παράδειγμα εκκλησίας με δύο νάρθηκες στην είσοδο και οι δύο στις δεξιές γωνιές των δύο κλιτών. Περιέχει ενδιαφέρουσες διακοσμήσεις με τούβλα και οι πόρτες και τα γύρω παράθυρα είναι ανάγλυφα με γοτθικές επιρροές.
Αρχικά ο ναός αποτελούνταν από το βόρειο κλίτος (πριν το 1332) που ήταν αφιερωμένο στην Παναγία Οδηγήτρια, τοιχογραφημένος με τις παραστάσεις των 24 Οίκων του Ακαθίστου Ύμνου. Λόγου του αρχικού αυτού ναού, η μονή κατά την Ενετοκρατία ήταν γνωστή με το όνομα Chiesa della Madonna di Varsamonero, δηλαδή ναός Παναγίας Βαρσαμόνενου.
Το νότιο κλίτος κτίστηκε αργότερα, αφιερώθηκε στον Άγιο Ιωάννη και διακοσμήθηκε με εντυπωσιακές παραστάσεις της Σταύρωσης και του Επιτάφιου Θρήνου. Δίπλα υπάρχει και το μικρότερο κλίτος του Αγίου Φανουρίου (εορτ. 27 Αυγούστου), που έγινε κι ο προστάτης της μονής.
Ο ναός είναι πολύ σημαντικός για τις παμπάλαιες τοιχογραφίες του, που χρονολογούνται στον 14ο και 15ο αιώνα. Είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα μιας σπουδαίας τέχνης που ήκμασε την εποχή της Ενετοκρατίας σε ολόκληρη την Κρήτη και που αργότερα έφτασε στο απόγειο της με τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο (El Greco).
Κοντά στη μονή Βαρσαμόνερου υπάρχει η βυζαντινή Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, με τις παλιές τοιχογραφίες και το ανάγλυφο παράθυρο. Στο ιστορικό μουσείο Κρήτης στο Ηράκλειο βρίσκεται σήμερα το εξαιρετικής εκκλησιαστικής και ξυλογλυπτικής τέχνης τέμπλο της μονής.
1332: Κτίζεται ο αρχικός μονόκλιτος ναός της Παναγίας (πιθανόν και πολύ νωρίτερα), γνωστός κι ως Chiesa della Madonna di Varsamonero.
1400–28: Κτίζεται το νότιο κλίτος αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη και αγιογραφείται από διάφορους ζωγράφους.
1431: Ο Κωνσταντίνος Ειρίκος τοιχογραφεί το κλίτος του Αγίου Φανουρίου.
1426: Κτίζεται το μικρό κλίτος του Αγίου Φανουρίου, από το οποίο πήρε το όνομα του μοναστήρι.
18ος αιώνας: Η μονή ερειπώνει μετά από μια μεγάλη περίοδο παρακμής και τα σκήπτρα παίρνει η ισχυρή πλέον μονή Βροντησίου.
1947: Ο αρχαιολόγος Νικόλαος Πλάτωνας ξεκινάει την αναστήλωση της μονής.
Λόγω της ορεινής του θέσης, το εν λόγω χωριό διαδραμάτισε βασικότατο ρόλο στη διάρκεια των Επαναστάσεων.
Από τα Βορίζα κατάγονταν πολλοί οπλαρχηγοί. Ένας από αυτούς ήταν ο Νικ. Μαλικούτης, που σκότωσε τον γενίτσαρο της Μεσαράς, Αγριολίδη, από τον Άγιο Ιωάννη κοντά στη Φαιστό, όμως συνελήφθη στη διάρκεια συμπλοκής από την προδοσία του οπλαρχηγού Κόρακα,σε έναν ναό κοντά στο χωριό Τρυπητά όπου κατέφυγε και οδηγήθηκε στο Ηράκλειο και εκεί θανατώθηκε με μαρτυρικό τρόπο (γδάρθυκε ζωντανός) κάτι που εξιστορε και η λαϊκή μούσα.
Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα ήταν ο Κωνσταντίνος Λέκκας, αγωνιστής κατά την Κρητική Επανάσταση του 1866 όπου συνελήφθη από τους Τούρκους, στην ίδια μάχη που συνελήφθη κι ο Νικ. Μαλικούτης από την προδοσία του Κόρακα.
Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα ήταν επίσης και ο Κωνσταντίνος Λεράτος, που μαζί με τον Φραγκιά δολοφόνησαν τον τρομερό Δερβίς Αγά, έναν απ' τους πιο σκληροτράχηλους Τούρκους αγάδες της περιοχής.
Στη διάρκεια της Ναζιστικής Κατοχής, το χωριό έλαβε μέρος στην Αντίσταση, - βλ. Μάχη στο Τραχήλι - βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς και καταστράφηκε ολοσχερώς.
Έπειτα από την Απελευθέρωση, η Πολιτεία έφτιαξε νέο οικισμό στη θέση Βροντισάκι κοντά στη Μονή Βροντισίου. Οι κάτοικοι όμως αρνήθηκαν να κατοικήσουν σ' αυτόν και προτίμησαν να προβούν σε ανοικοδόμηση του χωριού τους στην αρχική του θέση.
Τα Βορίζα αναφέρονται στον Καστροφύλακα (Κ 104) με 281 κατοίκους και με το όνομα Vorisa, το 1583. Στην ίδια απογραφή (Κ 103) αναφέρονται και οι οικισμοί Λαλουμάς (Lalumas με 39 κατοίκους) και Μεσίσκλι (Mesiscli, με 88 κατοίκους). Στις απογραφές του 1834 και του 1881 δεν αναφέρεται κανένας Τούρκος στο χωριό.
Η κύρια οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων είναι η γεωργία, με έμφαση στην ελαιοκομία, καθώς και η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία. Επιπλέον, στον οικισμό ασκούνται οι τέχνες της ξυλογλυπτικής και της υφαντουργίας.
3ο Φεστιβάλ των Τειχών – Όλο το πρόγραμμα
Η μαγεία της Έβδομης Τέχνης στον Κινηματογράφο «Βηθλεέμ»
3ο φεστιβάλ τεχνών και πολιτισμού στον δήμο Χερσονήσου
Πάνω από 150 εκδηλώσεις συνθέτουν το πολιτιστικό καλοκαίρι του Δήμου Μινώα Πεδιάδας – To αναλυτικό πρόγραμμα
Καλοκαιρινή εκστρατεία και Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας στην «Κουνδούρειο» Δημοτική Βιβλιοθήκη - «Βιβλία παράθυρα ανοιχτά»
Το Φεστιβάλ Ανυφαντού επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στα Ανώγεια Κρήτης από τις 5 έως τις 13 Σεπτεμβρίου
«Κορνάρεια 2026» Το καλοκαίρι της Σητείας ξεκινά
Πολιτιστικό Καλοκαίρι 2026 στους οικισμούς και τα χωριά του Δήμου Ρεθύμνης.
Υπ. Μεταφορών: Οριστική λύση στο ζήτημα των πινακίδων κυκλοφορίας - Τέλος στις χρονοβόρες διαδικασίες
Οι οικονομικές δυσκολίες επιταχύνουν τη γνωστική έκπτωση
ΑΑΔΕ: Τι ισχύει για το φόρο σε δωρεές, χαρτζιλίκια και μεταφορές χρημάτων
Έρχονται τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού
Ο Αγαλιανός του δήμου Αγίου Βασιλείου
Επίσκεψη στο χωριό Σίβας του Δήμου Φαιστού
Το Καρδάκι του Δήμου Αμαρίου
Ο Ασώματος του Δήμου Αγίου Βασιλείου
Το Αγρίνιο η πόλη του νομού Αιτωλοακαρνανίας
Το Μεταξουργείο στο βορειοδυτικό τμήμα του ιστορικού κέντρου της Αθήνας
Τα Διαβατά βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης
Ο παραδοσιακός οικισμός Θησείο που κάποτε λεγόταν Αλώνια
Η Κίμωλος το νησί των Δυτικών Κυκλάδων
Το Πόρτο Κουφό το φυσικό μικρό λιμάνι στο Τορωναίο Κόλπο
Η ζέστη μετά τη δύση του ηλίου: Όταν το σώμα δεν προλαβαίνει να ανακάμψει
Γιατί μυρίζει άσχημα η αναπνοή; 5 τρόποι αντιμετώπισης
Όταν ο καρκίνος χτυπά μια γυναίκα, ανατρέπει όλη τη ζωή της-Αποτελέσματα μελέτης
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός υπενθυμίζει τι πρέπει να περιέχει ένα φαρμακείο πρώτων βοηθειών για αυτοκίνητο




































Αυτό ειναι απο τα πιο αναγνωρίσιμα επώνυμα στην Κρήτη
Ο ύφαλος της Αμμουδάρας, που σηματοδοτεί την προπολεμική βυθισμένη ακτογραμμή της περιοχής
Η ταβέρνα του Γιάννη στο Κυπαρίσσι: Χοχλιοί και τσιμούλια με το φως των κεριών
Η Κρήτη «πωλείται» στους Βενετούς για 1.000 αργυρά μάρκα
Το Γιγάντιο Δεινοθήριο Δείκτα που ανακαλύφθηκε στην Σητεία
Tα Πραγματικά Γεγονότα Εύρεσης Του "Δακτυλιδιού Του Mίνωα"
Αγγουροσαλάτα Με Γιαούρτι Και Ψητές Γαρίδες - Δροσιστική, Καλοκαιρινή Και Πανεύκολη
ΤΠώς να φτιάξετε zero waste μαρμελάδα καρπούζι με τις φλούδες του;
Καλοκαιρινή Ομελέτα Με Πιπεριά Και Κατσικίσιο Τυρί
Ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος αγαπά το καλοκαίρι
Ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος τα ξενοδοχεία και οι παραλίες
Δέκα από τις πιο αστείες, τις πιο ξεκαρδιστικές σκηνές του παλιού ελληνικού κινηματογράφου.


