Χανιά: Cretan Gea: «Η κρητική φιλοξενία δεν είναι ένα καλωσόρισμα, είναι ταυτότητα»

 «Η κρητική φιλοξενία δεν είναι ένα καλωσόρισμα. Είναι ταυτότητα. Είναι στάση ζωής, σεβασμός στον άνθρωπο, είναι ιδέα που γίνεται καθημερινότητα και ευθύνη». Με αυτές τις λέξεις, η Ελένη Κωτσάκη μας καλωσορίζει και μας φιλοξενεί στο σπίτι της Cretan Gea.

Πρόκειται για μία σκέψη που για χρόνια είχε στο μυαλό της η κα Κωτσάκη για το πώς δηλαδή η έννοια της φιλοξενίας μπορεί να γίνει καθημερινότητα και δράση που θα αγκαλιάζει επισκέπτες και τουρίστες της κρητικής γης.

«Η ιδέα γεννήθηκε πολύ φυσικά, μέσα από την ίδια τη ζωή στο σπίτι της Cretan Gea όπως και η ΚοινΣΕπ "Ενδοχώρα". Το σπίτι ήταν ανέκαθεν ένας χώρος ανοιχτός στους φίλους, στους ανθρώπους του τόπου, αλλά και στους επισκέπτες μας. Η κρητική φιλοξενία για εμάς δεν ήταν ποτέ απλώς ένα καλωσόρισμα. Ήταν το να καθίσουμε όλοι μαζί στο ίδιο τραπέζι, να μαγειρέψουμε, να μοιραστούμε προϊόντα, ιστορίες, γεύσεις και στιγμές. Κάποια στιγμή συνειδητοποιήσαμε ότι αυτό που εμείς ζούσαμε αυθόρμητα μπορούσε να αποτελέσει μια μοναδική εμπειρία και για έναν επισκέπτη της Κρήτης. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα να μην "δείχνουμε" απλώς στους τουρίστες την κρητική κουζίνα, αλλά να τους προσκαλούμε να γίνουν μέρος της», μας εξηγεί η Ελένη Κωτσάκη.

Η ίδια, η οποία μάλιστα λαμβάνει διακρίσεις από το International Institute of Gastronomy, Culture, Arts and Tourism (IGCAT), για την ανάδειξη της γαστρονομίας, του πολιτισμού και του βιώσιμου τουρισμού, μαζί με τους συνεργάτες της, εθελοντές όλοι, συνοδεύουν στην ενδοχώρα του Αποκόρωνα, των Βουκολιών, του Πλατανιά και άλλες γωνιές του νομού Χανίων, επισκέπτες και τουρίστες για να μαζέψουν βότανα από τον κήπο, να ζυμώσουν, να μαγειρέψουν σε μοναστήρια, παραδοσιακές οικίες και να δοκιμάσουν τοπικά προϊόντα. Να καθίσουν γύρω από το τραπέζι, για να γνωρίσουν μέσα από τη γεύση, τον τρόπο ζωής και τον πολιτισμό της Κρήτης.

«Η ΚοινΣΕπ "Ενδοχώρα" εκφράζει ακριβώς αυτό που θέλουμε να υπηρετήσουμε. Να δώσουμε ζωή στην κρητική ενδοχώρα, να αναδείξουμε τον πολιτισμό, τη γαστρονομία, τη φύση και τους ανθρώπους της και να δημιουργήσουμε μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στον επισκέπτη και τον τόπο. Για εμάς, η βιωματική γαστρονομία δεν είναι απλώς μια τουριστική δραστηριότητα. Είναι ένας τρόπος να ανοίξουμε το σπίτι και την καθημερινότητά μας στους ανθρώπους που έρχονται στην Κρήτη και, για λίγες ώρες, να τους κάνουμε να αισθανθούν όχι σαν τουρίστες, αλλά σαν καλεσμένους στο κρητικό μας τραπέζι», μας εξηγεί με ένα χαμόγελο που γεμίζει συναίσθημα το χώρο.

Όπως μας εξιστόρησε η Ελένη Κωτσάκη, η πιο δυνατή στιγμή είναι εκείνη που παύει να υπάρχει η απόσταση ανάμεσα στον οικοδεσπότη και τον επισκέπτη. «Μέσα από το μαγείρεμα, το τραπέζι, τις κουβέντες, το γέλιο, δημιουργείται μια οικειότητα σαν να γνωριζόμαστε χρόνια, τότε ναι, είναι μια σύνδεση μαγική. Εκεί νιώθουμε ότι έχουμε πετύχει πραγματικά τον στόχο μας. Οι άνθρωποι που ήρθαν ως επισκέπτες φεύγουν έχοντας γίνει κομμάτι της παρέας, της οικογένειάς μας».

Όταν τη ρωτήσαμε, τι σημαίνει για την ίδια η κρητική διατροφή, πέρα από τα υλικά, μας απάντησε πως μεγάλωσε σε ένα παραδοσιακό χωριό στα Μεσκλά, τη δεκαετία του ‘60 και η καθημερινότητά της ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φύση, τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα. «Όλα αυτά τα βιώματα που είχα από τη γιαγιά μου και τη μαμά μου είχαν γίνει αποτύπωμα μέσα μου, τρόπος ζωής. Ήθελα λοιπόν, να συνδέσω το παρελθόν με το παρόν από την μινωική εποχή στο σήμερα. Όλη αυτή η γνώση της πολιτιστικής κληρονομιάς να μη χαθεί. 

Με ψωμί, ελιές, λάδι, κρασί, χόρτα και ό,τι είχε το κάθε σπίτι, από τα παλιά χρόνια, ήταν προσφερόμενο με χαρά και ανοιχτή καρδιά. Έτσι και το σπίτι στο Ξηροστέρνι του Αποκόρωνα, το σπίτι της Gretan Gea, εκφράζει αυτή τη σχέση με την γη και τον κύκλο της ζωής. Την απλότητα, την λειτουργικότητα και την αρμονία με το περιβάλλον, που χαρακτήριζαν ακόμα και τους παλιούς Μινωικούς παραδοσιακούς οικισμούς. 

Αυτή η εμπειρία δεν θα μπορούσε να μείνει κλεισμένη μόνο σε ένα σπίτι. Αλλά να ανοίξει και να αγκαλιάσει ολόκληρη την κρητική ενδοχώρα. Έτσι, συναντηθήκαμε άνθρωποι με τις ίδιες ανησυχίες με σκοπό να αναδείξουμε τα χωριά μας, τους ανθρώπους της υπαίθρου, την τοπική παραγωγή, τον πολιτισμό μας».

Κατά τη διάρκεια της κουβέντας της με το ΑΠΕ ΜΠΕ η Ελένη Κωτσάκη έγινε με τις λέξεις της και τις περιγραφές της, ένα «μόνιτορ» στο οποίο προβαλλόταν όλα όσα ζούνε οι επισκέπτες και τουρίστες. «Η αντίδρασή τους είναι συνήθως από τις πιο όμορφες στιγμές της εμπειρίας. Κανένας δισταγμός, βάζουν την ποδιά τους και ξεκινούν συλλογή βοτάνων και αρωματικών από το βοτανόκηπο, λαχανικών από το μποστάνι, ζύμωμα άναμμα ανοικτής φωτιάς. Χαλαρώνουν, αφήνονται στη διαδικασία και αρχίζουν να συμμετέχουν σαν να βρίσκονται στη δική τους κουζίνα. Όταν πιάνουν τα χέρια τους, ζυμώνουν, μαγειρεύουν, δοκιμάζουν και κάνουν μικρά «λάθη», το κλίμα αλλάζει. 

Υπάρχει πολύ γέλιο, αυθορμητισμός και μια αίσθηση παρέας. Δεν είναι πλέον θεατές μιας κρητικής γαστρονομικής παράδοσης, αλλά συμμετέχουν οι ίδιοι σε αυτήν», λέει η Ελένη Κωτσάκη, επισημαίνοντας μας πως τους τουρίστες αυτό που τους εντυπωσιάζει περισσότερο δεν είναι ένα συγκεκριμένο πιάτο, αλλά η φιλοσοφία πίσω από το κρητικό τραπέζι. Αυτό που τους εκπλήσσει περισσότερο είναι πώς από λίγα και ταπεινά υλικά ελαιόλαδο, χόρτα, μυρωδικά, τυρί, μυζήθρα, δημιουργείται ένα τόσο πλούσιο και γευστικό φαγητό. Και ίσως το μεγαλύτερο «μυστικό» που παίρνουν μαζί τους είναι ότι η γεύση, δεν βρίσκεται μόνο στη συνταγή, αλλά στον τρόπο που μαγειρεύεις και μοιράζεσαι το φαγητό. Αφορμή δηλαδή για μια παρέα, μια ιστορία, ένα γέλιο και ένα μεγάλο τραπέζι. Τότε καταλαβαίνουν πραγματικά τι σημαίνει κρητική φιλοξενία».

Η ίδια, απευθυνόμενη σε όλους όσοι είναι εμπλεκόμενοι με το τουριστικό προϊόν τους στέλνει το μήνυμα: «Η κρητική φιλοξενία δεν χρειάζεται ιδιαίτερη "μετάφραση". Είναι μια παγκόσμια γλώσσα που όλοι μπορούν να καταλάβουν. Εμείς δηλαδή, όλη η παρέα, δεν προσπαθούμε να τους εξηγήσουμε τι είναι η κρητική φιλοξενία. Την αφήνουμε να τη ζήσουν και έτσι ανεξάρτητα από τη χώρα ή την κουλτούρα τους, πολύ γρήγορα δημιουργείται μια αίσθηση οικειότητας. 

Εκεί βρίσκεται η ουσία. Στο τέλος της ημέρας νιώθουν ότι δεν ήρθαν απλώς σε μια δραστηριότητα, αλλά ότι μπήκαν στο σπίτι φίλων και έγιναν μέρος της παρέας. Η κρητική φιλοξενία γίνεται πραγματικά κατανοητή όταν η κοινή μαγειρική και το τραπέζι μετατρέπουν τις πολιτισμικές διαφορές σε αίσθηση οικειότητας και συμμετοχής, χωρίς να χρειάζεται να εξηγηθεί θεωρητικά».

Σε όλα τα εγχειρήματα όμως υπάρχουν και δυσκολίες. Για την Ελένη Κωτσάκη και την παρέα της, όπως μας είπε, οι μεγαλύτερες δυσκολίες αφορούν κυρίως την προσαρμογή τους στις απαιτήσεις της σύγχρονης τουριστικής αγοράς. «Ο χειρισμός των ψηφιακών μέσων, η επικοινωνία και η διαχείριση κρατήσεων από διαφορετικές πλατφόρμες, καθώς και οι ηλεκτρονικές συναλλαγές με διεθνείς οργανισμούς απαιτούν γνώσεις και συνεχή προσαρμογή. Υπάρχει και μια άλλη, πιο ουσιαστική πρόκληση. 

Η διάθεσή μας να εξυπηρετήσουμε κάθε επισκέπτη προσωπικά. Παρόλο που τα εργαστήριά μας έχουν ελάχιστο αριθμό συμμετεχόντων, συνήθως τέσσερα άτομα, πολλές φορές επιλέγουμε να υποδεχτούμε ακόμη και ένα ζευγάρι, γιατί δεν θέλουμε να στερήσουμε από δύο ανθρώπους την ευκαιρία να γνωρίσουν την Κρήτη μέσα από μια αυθεντική βιωματική εμπειρία. Σεβόμαστε ακόμα και τις διατροφικές τους συνήθειες όπως δηλαδή αν είναι vegan, gluten free κ.λπ.».

Είναι πολύ συγκινητικό όταν μάθαμε πως αρκετοί στέλνουν email από τις χώρες τους και ζητούν λεπτομέρειες για τις συνταγές, τα υλικά και τον τρόπο παρασκευής των φαγητών που μαγείρεψαν μαζί με την ομάδα της Gretan Gea. «Αυτός ίσως είναι, ο πιο ουσιαστικός τρόπος με τον οποίο μεταφέρεται η κρητική διατροφή στον κόσμο. Όταν ένας επισκέπτης επιστρέφει στο σπίτι του, ανοίγει την κουζίνα του και προσπαθεί να ξαναφτιάξει ένα πιάτο που έμαθε στην Κρήτη. Εκεί η παράδοση ταξιδεύει πραγματικά».

Όλοι τους, ως παρέα, νιώθουν μεγάλη χαρά και ευθύνη, το να γίνονται δηλαδή πρεσβευτές της Κρήτης, να μεταφέρουν ένα κομμάτι από τον τρόπο ζωής τους που εμπεριέχει απλότητα, γενναιοδωρία, τη σχέση που έχουν με τη φύση, όλα αυτά να ταξιδεύουν στον κόσμο. «Αισθανόμαστε ότι η μεγαλύτερη επιτυχία είναι όταν η Κρήτη συνεχίζει να ταξιδεύει μαζί τους, μέσα από μια συνταγή που θα ξαναμαγειρέψουν στην πατρίδα τους, μια ιστορία που θα διηγηθούν στους φίλους τους ή μια επιθυμία να επιστρέψουν. Για εμάς, λοιπόν, είναι τιμή αλλά και ευθύνη να είμαστε ένα μικρό κομμάτι αυτής της γέφυρας ανάμεσα στην Κρήτη και τον κόσμο», επισημαίνει.

Για το αύριο αυτής της σειράς δράσεων και ολόκληρης της παρέας της Gretan Gea, η Ελένη Κωτσάκη επιθυμεί να δημιουργήσει περισσότερες βιωματικές εμπειρίες γύρω από την τοπική γαστρονομία. Όπως να αναδειχθούν ξεχασμένες συνταγές, παλιές τεχνικές και ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά. «Πάνω απ’ όλα, το όνειρό μας είναι η Ενδοχώρα να γίνει ένας ζωντανός τόπος συνάντησης. Ένας χώρος όπου ο επισκέπτης δεν θα έρχεται απλώς για να δοκιμάσει την Κρήτη, αλλά θα μπορεί να τη γνωρίσει, να συμμετέχει, να δημιουργήσει και να φύγει έχοντας μια προσωπική σχέση μαζί της. 

Η καλύτερη μορφή ανάδειξης της τοπικής γαστρονομίας είναι να μην την παρουσιάζουμε σαν κάτι μουσειακό, αλλά να την κρατάμε ζωντανή, να τη μοιραζόμαστε και να τη μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές», μας εξηγεί ενώ παράλληλα στέλνει το μήνυμα προς κάθε νέο ή νέα που θα ήθελαν να ασχοληθούν με τη διασύνδεση παράδοσης, πολιτιστικής ταυτότητας με το τουριστικό προϊόν: «...πρώτα απ’ όλα να αγαπήσει πραγματικά αυτό που θέλει να αναδείξει. 

«Η παράδοση δεν μπορεί να μεταδοθεί μόνο μέσα από πληροφορίες και παρουσιάσεις. Χρειάζεται να τη γνωρίζεις, να τη ζεις και να καταλαβαίνεις την αξία της. Να μην φοβηθεί να ξεκινήσει από κάτι μικρό και αυθεντικό. Να θυμάται ότι η παράδοση δεν είναι κάτι που απλώς διατηρούμε, αλλά κάτι που μοιραζόμαστε».

Πριν κλείσουμε την ξενάγηση, η Ελένη Κωτσάκη επέστησε την προσοχή στο ότι, υπάρχουν άνθρωποι που κατέχουν πολύ καλά την παράδοση, όμως, συχνά δεν διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και τα εργαλεία για να μετατρέψουν αυτή τη γνώση σε μια σύγχρονη, βιώσιμη και εξωστρεφή δραστηριότητα: «Άρα χρειάζεται περισσότερη στήριξη στη χρηματοδότηση, στη δικτύωση, στην προβολή και κυρίως στον ψηφιακό γραμματισμό. 

Να βοηθηθούν οι άνθρωποι της παράδοσης να αξιοποιήσουν τις ψηφιακές πλατφόρμες, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις ηλεκτρονικές κρατήσεις και γενικότερα τα εργαλεία που μπορούν να τους φέρουν σε επαφή με ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Υπάρχει ένας τεράστιος πλούτος γνώσης στην ελληνική περιφέρεια που κινδυνεύει να μείνει ανεκμετάλλευτος. Λείπουν από πολλούς ανθρώπους της ενδοχώρας, η καθοδήγηση και η πρόσβαση στα δίκτυα που χρειάζονται για να αναδειχθούν».

Η φωτογραφία παραχωρήθηκε από την κ. Κωτσάκη για χρήση στο ΑΠΕ-ΜΠΕ