Τα Καστελλιανά του Δήμου Μινώα Πεδιάδος

Τα Καστελλιανά (παλαιότερη γραφή και Καστελιανά) είναι χωριό της επαρχίας Μονοφατσίου. Είναι κοινότητα στο Δήμο Μινώα Πεδιάδος του νομού Ηρακλείου. 

Η θέση της κοινότητας είναι στους βόρειους πρόποδες του υψώματος των Αστερουσίων, με το Γεροντομουρί να δεσπόζει σε υψόμετρο 510 μ. Έδρα του Δημοτικού διαμερίσματος και μεγαλύτερος οικισμός σε πληθυσμό είναι τα Κάτω Καστελλιανά.

Το Δημοτικό διαμέρισμα έχει συνολικά 732 κατοίκους (απογρ. 2001). Σε όλους τους οικισμούς οι κάτοικοι ασχολούνται με την ελαιοκομία και την αμπελοκαλλιέργεια. Παράγεται λάδι και σταφίδα. 

Οι οικισμοί που το συγκροτούν είναι:

Τα Κάτω Καστελλιανά [ 290 ] . Βρίσκονται σε απόσταση 48 χλμ. από το Ηράκλειο. Στα βόρεια του χωριού συναντάμε τον Κάστελο, ύψωμα 400μ. στο οποίο βρισκόταν το φρούριο Μπελβεντέρε "Castel de Belvedere". Στο χωριό βρίσκεται ο ναός της Αγίας Μαρίνας (1862). Λειτουργεί δημοτικό σχολείο και νηπιαγωγείο.

Τα Άνω Καστελλιανά [ 193 ] , που ονομάζονταν παλαιότερα Απάνω Καστελιανά. Είναι κτισμένα σε υψόμετρο 260 μ. και απέχουν από το Ηράκλειο 47 χλμ. Στο χωριό βρίσκεται ναός του Προφήτη Ηλία.

Ο Τσούτσουρος [ 115 ] , παράκτιος οικισμός, σε υψόμετρο 10 μ. και σε απόσταση 58 χλμ. από το Ηράκλειο. Βρίσκεται στον ομώνυμο όρμο και τα τελευταία χρόνια αναπτύχθηκε τουριστικά. 

Έχει αμμώδη παραλία. Στο χωριό βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, η οποία θεωρείται θαυματουργή και στη Χάρη της προσκυνούν πολλοί πιστοί από τα γύρω χωριά!

Τα Φαβριανά [ 83 ] , που βρίσκονται στα ανατολικα των Κάτω Καστελλιανών, σε υψόμετρο 230 μ. Απέχουν 49,3 χλμ. από το Ηράκλειο. Λειτουργεί ο ναός του Αγίου Αντωνίου.

Οι Φίλιπποι ή Φιλίππου [ 51 ] , με 97 κατοίκους το 1971, είναι κτισμένοι σε υψόμετρο 240 μ. Η απόσταση του χωριού από το Ηράκλειο είναι 50 χλμ. Στο χωριό βρίσκεται ο ναός του Τιμίου Προδρόμου.

Κοντά στο σημερινό οικισμό Τσούτσουρος ήταν η αρχαία πόλη Ίνατος (ή Είνατος), όπου λατρευόταν η Ειλείθυια Εινατία. Στο Σπήλαιο της Ειληθυίας έχουν γίνει στο παρελθόν αρχαιολογικές ανασκαφές. 

Μερικά από τα ευρήματα είναι πήλινα πλακίδια και ειδώλια από γυναίκες, που χρονολογούνται από τα αρχαϊκά και τα ελληνικά χρόνια. Παραδόθηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου το 1969.

Τα Κάτω Καστελλιανά πήραν την ονομασία τους πιθανότατα από το ύψωμα του Κάστελου , όπου βρισκόταν το φρούριο Μπελβεντέρε (η λέξη σημαίνει Καλλιθέα). Η θέση του υψώματος δικαιώνει την ονομασία, καθώς η θέα απ΄την κορυφή είναι πανοραματική.

Τα Φαβριανά δεν αναφέρονται σε παλιές απογραφές, παρά μόνο στην τουρκική του 1834 και από εκεί και έπειτα. Στον οικισμό κατοικούσαν τότε 4 μουσουλμανικές οικογένειες.

Επίσης, οι Φίλιπποι, οι οποίοι ονομάζονταν Φιλίππου (ουδέτερο) αναφέρονται το 1583 στην επαρχία Μπελβεντέρε με το όνομα Filippu και με 52 κατοίκους