28 Ιανουαρίου 1986: Το διαστημικό λεωφορείο Τσάλεντζερ χάνεται 73 δευτερόλεπτα μετά από την εκτόξευση.

 Η τραγωδία του Τσάλεντζερ συνέβη στις 28 Ιανουαρίου 1986, όταν το διαστημικό λεωφορείο Τσάλεντζερ διαλύθηκε 73 δευτερόλεπτα μετά την εκτόξευσή του, με συνέπεια το θάνατο του επταμελούς πληρώματός του, δύο γυναικών και πέντε ανδρών: Κρίστα Μακόλιφ (η δασκάλα, καθώς στην αποστολή συμπεριλαμβανόταν για πρώτη φορά ένας πολίτης), Τζούντιθ Ρέσνικ (η πρώτη Εβραία αστροναύτης), Γκρέγκορι Τζάρβις, Ρόναλντ ΜακΝάιρ, Έλισον Ονιζούκα (Ιάπωνας), Φράνσις Ρίτσαρντ Σκόμπι (ο διοικητής της πτήσης) και Μάικλ Τζον Σμιθ (ο πιλότος του λεωφορείου).

Η καταστροφή του διαστημόπλοιου έγινε πάνω από το Ακρωτήριο Κανάβεραλ της Φλόριντα, ενώ προκλήθηκε από αποκόλληση σε δακτύλιο σφραγίσματος (O-ring) στη δεξιά δεξαμενή. Ήταν η δέκατη αποστολή του Τσάλεντζερ και η 25η αποστολή του προγράμματος των Διαστημικών Λεωφορείων των ΗΠΑ. Το γεγονός αυτό, ήταν το πρώτο θανατηφόρο δυστύχημα στο οποίο ενεπλάκη αμερικανικό διαστημόπλοιο ενώ ήταν εν πτήσει.

Η αποστολή, που ονομάστηκε STS-51-L, ήταν η 10η πτήση για το σκάφος σε τροχιά και η 25η πτήση του στόλου των διαστημικών λεωφορείων. Το πλήρωμα είχε προγραμματιστεί να αναπτύξει έναν εμπορικό δορυφόρο επικοινωνιών και να μελετήσει τον κομήτη του Χάλεϋ ενώ ήταν σε τροχιά, καθώς και για τη μεταφορά της δασκάλας Christa McAuliffe στο διάστημα. 

Η ίδια είχε κερδίσει έναν εθνικό διαγωνισμό στις ΗΠΑ για να γίνει ο πρώτος δάσκαλος (και με τη νίκη της η πρώτη γυναίκα δασκάλα) στο διάστημα ως μέρος του «Teacher in Space Project» («Πρόγραμμα Δάσκαλος στο Διάστημα») που ξεκίνησε το 1984, και 2 διδακτικές τάξεις επρόκειτο να μεταδοθούν ζωντανά από το διάστημα. Ειδικά το «Teacher in Space Project» είχε ως αποτέλεσμα ένα υψηλότερο από το συνηθισμένο ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης και κάλυψη της αποστολής. Η εκτόξευση και η επακόλουθη καταστροφή καλύφθηκαν ζωντανά από το CNN[3] και παρατηρήθηκαν σε ζωντανή μετάδοση σε πολλά σχολεία στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το πλήρωμα του Τσάλεντζερ. Δεύτερη από αριστερά, η δασκάλα Κρίστα Μακόλιφ.

Η αιτία που διαλύθηκε το Τσάλεντζερ εξακριβώθηκε όταν περισυλέχθηκαν τα συντρίμμια του, αν και είχαν υπάρξει σχετικές προειδοποιήσεις πριν την καταστροφή, που όμως αγνοήθηκαν από τα ανώτατα στελέχη της NASA με σκανδαλώδη τρόπο.

Για λόγους προμήθειας, οι ενισχυτές κατασκευάστηκαν σε τέσσερα μέρη, με δύο μονάδες η καθεμία προσυναρμολογημένη από τον κατασκευαστή και αγκυρωμένη η μία στην άλλη. Ο ελαττωματικός επίμαχος δακτύλιος σφραγίσματος («O-ring») ήταν σε μια «άρθρωση πεδίου» που συγκεντρώθηκε από τεχνικούς της NASA επί τόπου. Οι άγκυρες σφραγίζονταν μέσω δύο δακτυλίων Ο τοποθετημένων ο ένας πάνω στον άλλο. Μεταξύ των «δακτυλίων Ο» («O-rings») υπήρχε μια σύνδεση για δοκιμές διαρροής.

Σκούρος καπνός από την ανάφλεξη του O-ring στη δεξιά δεξαμενή, κατά τη στιγμή της εκτόξευσης του Τσάλεντζερ. Στα 73 δευτερόλεπτα μετά, έγινε η καταστροφική και μοιραία αποκόλληση στον δακτύλιο σφραγίσματος / «O-ring».

Ωστόσο, λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών τη νύχτα πριν και το πρωί της εκτόξευσης, το πλαστικό έχασε την ελαστικότητά του, γεγονός που οδήγησε σε φθορά των «δακτυλίων Ο» και τελικά σε μερική διαρροή του αερίου καύσης (blowby) λόγω της υπερβολικής πίεσης και των θερμικών φορτίων μετά την ανάφλεξη. Μερικές από τις φλόγες μέσα στον πύραυλο δεν διέφυγαν μέσω του μεγάλου ακροφυσίου στην ουρά όπως προβλεπόταν, αλλά στην πλευρά του στερεού πυραύλου, πιθανώς μέσω της σύνδεσης για δοκιμές διαρροής.

Οι ανησυχίες για την ασφάλεια σχετικά με την ποιότητα αυτών των δακτυλίων και την ελαστικότητά τους στον νυχτερινό παγετό ήταν γνωστές στον κατασκευαστή των πυραύλων. Ήδη έναν χρόνο νωρίτερα είχαν εμφανιστεί τα σχετικά απειλητικά σημάδια, όταν το Διαστημικό Λεωφορείο Ντισκάβερι είχε εκτοξευθεί σε θερμοκρασία 11,6 °C. Μετά την ανάκτηση των ενισχυτών, η επιθεώρηση των «δακτυλίων 

Ο» αποκάλυψε σοβαρές θερμικές ζημιές, οι οποίες έδειξαν ένα επικίνδυνο χτύπημα σε αυτό το σημείο.Τον Ιούλιο του 1985, ο Ρότζερ Μπουαζόλι (Roger Boisjoly), μηχανικός από την εταιρεία Morton Thiokol, τον κατασκευαστή των πυραύλων προώθησης με στερεά καύσιμα, ήταν ο εμπνευστής ενός σημειώματος προς τους ανωτέρους του σχετικά με ένα σχεδιαστικό ελάττωμα στους δακτυλίους σφραγίσματος («O-rings») των στερεών ενισχυτών πυραύλων του διαστημικού λεωφορείου. Στο σημείωμα αυτό τονιζόταν, επίσης, ότι αν το σχεδιαστικό αυτό ελάττωμα έμενε αναπάντητο, θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφή κατά την απογείωση.

Η θερμοκρασία του αέρα στις 28 Ιανουαρίου 1986 προβλεπόταν να είναι σε χαμηλό ρεκόρ ψύχους για εκτόξευση διαστημικού λεωφορείου. Ως αποτέλεσμα, το βράδυ πριν από την εκτόξευση του διαστημικού λεωφορείου, ο Ρότζερ Μπουαζόλι, μαζί και με τους συνεργάτες του, προειδοποίησαν έντρομοι για το κρύο πριν από την εκτόξευση, αλλά αγνοήθηκαν από τα ανώτατα στελέχη της NASA με σκανδαλώδη τρόπο. 

Οι μετεωρολογικές προγνώσεις έδιναν θερμοκρασίες γύρω από το σημείο πήξης για τα μεσάνυχτα, -6 °C (22 °F) στις 6:00 τα ξημερώματα και -3 °C (26 °F) κατά την προγραμματισμένη ώρα έναρξης, δηλαδή στις 9:38 π.μ.[5] Κατά τη διάρκεια αυτής της συζήτησης, ο Lawrence Mulloy, διευθυντής έργου SRB της NASA, είπε ότι δεν αποδέχεται την ανάλυση πίσω από αυτή την απόφαση και απαίτησε να μάθει αν ο Morton Thiokol περίμενε να περιμένει έως τον Απρίλιο για υψηλότερες θερμοκρασίες. Ο Robert Lund, Αντιπρόεδρος της Μηχανικής, και ο Joe Kilminster, ο Αντιπρόεδρος των Προγραμμάτων Ενίσχυσης του Διαστήματος, συνέστησαν να μην εκτοξευθεί έως ότου η θερμοκρασία ήταν πάνω από 12 °C (53 °F).

Στα T+73,162 δευτερόλεπτα αρχίζει η αποσύνθεση του διαστημικού λεωφορείου.

Τελικώς όμως, όλες αυτές οι εισηγήσεις αγνοήθηκαν από τα ανώτατα στελέχη της NASA, τα οποία απλώς αποφάσισαν να καθυστερήσει η εκτόξευση, προκειμένου οι θερμοκρασίες να ανεβούν πάνω από το σημείο πήξης (που είναι στους 0° C και 32 °F) για να λιώσουν οι πάγοι που είχαν σχηματιστεί πάνω στο διαστημικό λεωφορείο. Σημειωτέον ότι οι 7 αστροναύτες δεν είχαν ιδέα για όλα αυτά τα γεγονότα. Η ομάδα πάγου πραγματοποίησε επιθεώρηση όταν ξημέρωσε, η οποία έδειξε ότι ο πάγος έλιωνε και το Τσάλεντζερ ορίστηκε για εκτόξευση στις 11:38 π.μ. EST (Ανατολική Ζώνη Ώρας), με θερμοκρασία αέρα στους 2 °C (36 °F). Μάλιστα ο Ρότζερ Μπουαζόλι φοβόταν μια κολοσσιαία έκρηξη ήδη στην πλατφόρμα εκτόξευσης κατά τη στιγμή της πυροδότησης, και όταν είδε το Λεωφορείο να ξεκινάει κανονικά, προς στιγμήν σχολίασε μαζί με τους συναδέλφους του ότι «θαύμα, τη γλιτώσαμε!» (μόνο προς στιγμήν όμως, όπως απεδείχθη).

Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των ολέθριων παραγόντων, στα 73 δευτερόλεπτα μετά την εκτόξευση και ενώ το Λεωφορείο ήταν σε ύψος 14 χιλιομέτρων / 46.000 ποδιών, σημειώθηκε αποκόλληση σε δακτύλιο σφραγίσματος («O-ring») στους αγωγούς στερεών καυσίμων, η οποία προκάλεσε ρήγμα στον δεξιό πύραυλο καυσίμων, επιτρέποντας θερμό αέριο υπό πίεση από το εσωτερικό του κινητήρα του πυραύλου να διαρρεύσει έξω. Η διαρροή έσπασε την πρόσδεση που συνέδεε τον πύραυλο με την Εξωτερική Δεξαμενή Καυσίμων, με αποτέλεσμα την αποκόλλησή τους. 

Καθώς ταξίδευε ήδη με ταχύτητα Mach 1,92 και μετά από μία ανεξέλεγκτη τροχιά λίγων δευτερολέπτων, το Λεωφορείο καταστράφηκε από δυνάμεις οπισθέλκουσας (αεροδυναμικής αντίστασης στην ανεξέλεγκτη κίνηση) που αρχικά έφτασαν στα 12 έως 20 g, ενώ το όριο αντοχής του ήταν τα 5 g. Σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, έσπασε σε πολλά μεγάλα κομμάτια: μια πτέρυγα, οι κύριες μηχανές (που συνέχιζαν να πυροδοτούνται), η καμπίνα του πληρώματος και το καύσιμο που συνέχιζε να διαρρέει από το σπασμένο σύστημα ελέγχου αντίδρασης, ήταν μεταξύ των τμημάτων που εντοπίστηκαν να εξέρχονται από το σύννεφο ατμών. Αντίθετα με την λαϊκή εντύπωση και τις πρώτες αναφορές στα τηλεοπτικά σχόλια, το Τσάλεντζερ δεν εξερράγη στην κυριολεξία.

Ο διευθυντής πτήσης Τζέι Γκριν στο Κέντρο Ελέγχου, τα πρώτα δευτερόλεπτα μετά την καταστροφή του Τσάλεντζερ.

Ειδικότερα όμως η καμπίνα των αστροναυτών ήταν από ενισχυμένο αλουμίνιο και με σαφώς μεγαλύτερη αντοχή, και μόλις διαχωρίστηκε συνέχισε προσωρινά την ανοδική της πορεία,[6] ενώ στα 2 δευτερόλεπτα μετά τη διάλυση, οι δυνάμεις στην καμπίνα έπεσαν κάτω από τα 4 g, ενώ η άνοδος συνεχιζόταν και μάλλον το πλήρωμα είχε ακόμα διατηρήσει τις αισθήσεις του. 25 δευτερόλεπτα μετά τη διάλυση του Λεωφορείου, η καμπίνα των αστροναυτών έφτασε σε μέγιστο ύψος 20 χιλιόμετρα / 65.000 πόδια και στη συνέχεια άρχισε ελεύθερη πτώση. 

Στα δευτερόλεπτα αυτά, πριν φτάσει το μέγιστο ύψος, θεωρείται επίσημα ότι το πλήρωμα είχε μάλλον χάσει τις αισθήσεις του, λόγω εκρηκτικής αποσυμπίεσης από τις δομικές ζημιές στο σκάφος, που είχε ως αποτέλεσμα την ολική διαφυγή του αέρα της καμπίνας προς τα έξω, καθώς σε τόσο μεγάλο υψόμετρο η αναισθησία επέρχεται σε λίγα δευτερόλεπτα. Ωστόσο, κάποιοι άλλοι εμπειρογνώμονες, συμπεριλαμβανομένου ενός από τους επικεφαλής ερευνητές της NASA, του Ρόμπερτ Όβερμαγιερ (Robert Overmyer), έχουν υποστηρίξει ότι ίσως η αποσυμπίεση της καμπίνας να ήταν αργή, με ενδεχόμενο αποτέλεσμα οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, από το πλήρωμα να ήταν ζωντανοί και πιθανώς ακόμα και να είχαν διατηρήσει τις αισθήσεις τους σε όλη τη διάρκεια της πτώσης, έως και την πρόσκρουση στη θάλασσα (η κατάσταση των πτωμάτων λόγω της πρόσκρουσης ήταν τέτοια που η αιτία θανάτου του πληρώματος δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθεί). 

Τελικώς, 2 λεπτά και 45 δευτερόλεπτα μετά τη διάλυση του Λεωφορείου, η καμπίνα έπεσε στον ωκεανό, λίγο πιο έξω από τις ακτές της κεντρικής Φλόριντα, όπως συνέβη και με όλα τα συντρίμμια του Τσάλεντζερ. Όλα τα πτώματα ανασύρθηκαν από την καμπίνα, καθώς επίσης, για την έρευνα που ακολούθησε, και όλα τα συντρίμμια του διαστημικού λεωφορείου.

Για την ιστορία, ήταν η πρώτη, χρονολογικά, διαστημική πτήση που ξεκίνησε αλλά δεν έφτασε ποτέ στο διάστημα ή έστω στα όρια του διαστήματος, καθώς η καταστροφή συνέβη στα χαμηλότερα στρώματα της στρατόσφαιρας.

Αντίδραση του Λευκού Οίκου

Duration: 4 λεπτά and 45 δευτερόλεπτα.4:45Υπότιτλοι διαθέσιμοι.CC

Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, Ρόναλντ Ρήγκαν, εκφωνεί τη σχετική τηλεοπτική ομιλία, λίγες ώρες μετά το δυστύχημα.

Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ρόναλντ Ρήγκαν είχε προγραμματιστεί να δώσει μια ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης το 1986 στις 28 Ιανουαρίου 1986, το βράδυ της καταστροφής του Τσάλεντζερ. Μετά από μια συζήτηση με τους βοηθούς του, ο Ρήγκαν ανέβαλε την «Κατάσταση της Ένωσης» και εκφώνησε έναν προσωπικό τηλεοπτικό λόγο απευθείας προς την κάμερα, όπου απευθύνθηκε στο έθνος για την καταστροφή από το Οβάλ Γραφείο (Oval Office).

A group of spectators at a funeral

Ο Πρόεδρος Ρόναλντ Ρήγκαν και η Πρώτη Κυρία Νάνσυ Ρήγκαν (η πρώτη στα αριστερά) στο μνημόσυνο που έλαβε χώρα στις 31 Ιανουαρίου 1986.

Στις 31 Ιανουαρίου, ο Ρόναλντ και η Νάνσυ Ρήγκαν ταξίδεψαν στο Διαστημικό Κέντρο Τζόνσον για να εκφωνήσουν λόγους σε μνημόσυνο προς τιμήν των μελών του πληρώματος. Κατά τη διάρκεια της τελετής, μια μπάντα της Πολεμικής Αεροπορίας τραγούδησε το «God Bless America» καθώς τα αεροσκάφη T-38 Talon της NASA πετούσαν απευθείας πάνω από τη σκηνή στον παραδοσιακό σχηματισμό αγνοούμενου.

Λίγο μετά την καταστροφή, Αμερικανοί πολιτικοί εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου, συμπεριλαμβανομένου του αρχηγού του προσωπικού Donald Regan και του διευθυντή επικοινωνίας Pat Buchanan, είχαν πιέσει τη NASA να εκτοξεύσει το Τσάλεντζερ πριν από την προγραμματισμένη ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης στις 28 Ιανουαρίου, επειδή ο Ρήγκαν είχε προγραμματίσει να αναφέρει την εκτόξευση στις παρατηρήσεις του.

 Τον Μάρτιο του 1986, ο Λευκός Οίκος κυκλοφόρησε ένα αντίγραφο της αρχικής ομιλίας για την κατάσταση της Ένωσης. Σε εκείνη την ομιλία, ο Reagan είχε την πρόθεση να αναφέρει ένα πείραμα ακτίνων Χ 

Στην επαναπρογραμματισμένη ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης, που έγινε στις 4 Φεβρουαρίου, ο Reagan ανέφερε τα νεκρά μέλη του πληρώματος του Τσάλεντζερ και τροποποίησε τις παρατηρήσεις του σχετικά με το πείραμα ακτίνων Χ ως «ξεκίνησε και χάθηκε». Τον Απρίλιο του 1986, ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε μια έκθεση που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε πίεση από τον Λευκό Οίκο για τη NASA να εκτοξεύσει το Τσάλεντζερ πριν από την «Κατάσταση της Ένωσης».

Κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης

Η εθνική τηλεοπτική ζωντανή κάλυψη της εκτόξευσης και της καταστροφής μεταδόθηκε από το CNN. Για να προωθήσει το πρόγραμμα Teacher in Space (Δάσκαλος στο Διάστημα) με τη δασκάλα Κρίστα Μακόλιφ, η NASA είχε κανονίσει για πολλούς μαθητές στις ΗΠΑ να παρακολουθήσουν την εκτόξευση ζωντανά στο σχολείο με τους δασκάλους τους. Άλλα δίκτυα, όπως το CBS, σύντομα διέκοψαν την κανονική ροή του προγράμματός τους για να μεταδώσουν συνεχή κάλυψη της καταστροφής και των συνεπειών της.

 Μετά την καταστροφή, το 17% των ερωτηθέντων σε μια έρευνα δήλωσε ότι είχε δει την εκτόξευση του λεωφορείου, ενώ το 85% δήλωσε ότι έμαθε για την τραγωδία λιγότερο από μία ώρα αργότερα. Τα παιδιά ήταν ακόμη πιο πιθανό από τους ενήλικες να είχαν δει την καταστροφή σε ζωντανή μετάδοση, καθώς πολλά από αυτά (48% των παιδιών ηλικίας εννέα έως δεκατριών ετών, σύμφωνα με έρευνα των New York Times) παρακολουθούσαν την εκτόξευση στο σχολείο τους.

Το ενδιαφέρον του Τύπου για την καταστροφή αυξήθηκε ραγδαία τις επόμενες ημέρες. Ο αριθμός των δημοσιογράφων στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι αυξήθηκε από 535 την ημέρα της εκτόξευσης σε 1.467 δημοσιογράφους τρεις ημέρες αργότερα. Στον απόηχο της καταστροφής, η NASA επικρίθηκε επειδή δεν διέθεσε βασικό προσωπικό στον Τύπο. Ελλείψει πληροφοριών, ο Τύπος δημοσίευσε άρθρα που υποδηλώνουν ότι η εξωτερική δεξαμενή ήταν η αιτία της έκρηξης. Έως και το 2010, η ζωντανή μετάδοση του CNN ήταν το μόνο γνωστό υλικό που γυρίστηκε από τον τόπο εκτόξευσης. Πρόσθετες ερασιτεχνικές και επαγγελματικές ηχογραφήσεις έχουν γίνει έκτοτε διαθέσιμες στο κοινό.

Το δυστύχημα έγινε πρωτοσέλιδο και πρώτο θέμα στα δελτία ειδήσεων σε όλες τις χώρες παγκοσμίως, μεταξύ αυτών φυσικά και στην Ελλάδα, και απασχόλησε τη διεθνή επικαιρότητα για αρκετές μέρες τότε, ενώ άφησε και έντονο αντίκτυπο στην αμερικανική κοινή γνώμη, αλλά σε μεγάλο βαθμό και στη διεθνή κοινή γνώμη. Αξιοσημείωτο ιστορικά είναι ότι στην τότε Σοβιετική Ένωση πλάνα της καταστροφής παίχτηκαν επίσης στις ειδήσεις και με την κάλυψη να αντικατοπτρίζει έναν τόνο που περιγράφηκε ως «σκοτεινός και συμπονετικός» και «ως επί το πλείστον απαλλαγμένος από πολιτικούς τόνους».

Συνέπειες

Η NASA μετά την καταστροφή ανακοίνωσε ότι στα διαστημικά λεωφορεία θα δημιουργηθεί σύστημα διαφυγής για τέτοια κατάσταση ανάγκης. Επίσης, το διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ διακόπηκε για 2,5 έτη, όσο διήρκησε και η έρευνα που ακολούθησε, και η πρώτη διαστημική πτήση μετά την καταστροφή ξεκίνησε στις 29 Σεπτεμβρίου 1988 με το Διαστημικό Λεωφορείο Ντισκάβερι.