Αυτοκτονία: Η ευθύνη της ενημέρωσης χωρίς φόβο και υπερβολές

 Δύο 17χρονα κορίτσια πέφτουν από τον 6ο όροφο πολυκατοικίας. Το ένα χάνει τη ζωή του και το δεύτερο δίνει μάχη στο ΚΑΤ για να κρατηθεί στη ζωή. Το γεγονός επανέφερε με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο το ζήτημα της ψυχικής υγείας των νέων.

Η αυτοκτονία και γενικότερα οι σοβαρές ψυχικές κρίσεις αποτελούν ένα από τα πιο σύνθετα και ευαίσθητα ζητήματα δημόσιας υγείας, το οποίο απαιτεί υπεύθυνη ενημέρωση, επιστημονική τεκμηρίωση και κοινωνική ευαισθησία, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Κυριάκος Κατσαδώρος, ψυχίατρος, επιστημονικός διευθυντής της «ΚΛΙΜΑΚΑ», εθνικός αντιπρόσωπος στη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (IASP).

«Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο τρόπος με τον οποίο τα μέσα ενημέρωσης προσεγγίζουν τέτοια περιστατικά αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ενημέρωση δεν οφείλει να δραματοποιεί ή να απλουστεύει, αλλά να συμβάλλει στην κατανόηση, την πρόληψη και την ενίσχυση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης», αναφέρει ο κ. Κατσαδώρος.

Εξηγεί ότι η αυτοκτονία και γενικότερα οι σοβαρές ψυχικές κρίσεις δεν εμφανίζονται συνήθως «ξαφνικά» και δεν προκαλούνται από ένα μόνο γεγονός. Πίσω από αυτές τις καταστάσεις υπάρχει συχνά μια προ υπάρχουσα ευαλωτότητα, η οποία διαμορφώνεται σταδιακά μέσα στη ζωή του ανθρώπου. Η ουσία της πρόληψης, προσθέτει, βρίσκεται ακριβώς εδώ: στην έγκαιρη αναγνώριση της ευαλωτότητας πριν αυτή μετατραπεί σε κρίση.

Παράλληλα, τονίζει ότι η κοινωνία χρειάζεται να αντιμετωπίζει την αυτοκτονικότητα με κατανόηση και όχι με απλοϊκές ερμηνείες ή στιγματισμό, καθώς πρόκειται για ένα σύνθετο ζήτημα ψυχικής υγείας που μπορεί να προληφθεί με ουσιαστική στήριξη και έγκαιρη παρέμβαση.

«Η κοινωνία, οι επαγγελματίες υγείας, οι οικογένειες και τα μέσα ενημέρωσης χρειάζεται να σταματήσουν να αναζητούν μία μόνο «αιτία» για κάθε αυτοκτονία. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Η αυτοκτονικότητα δεν είναι απλή επιλογή ούτε αποτέλεσμα ενός στιγμιαίου γεγονότος. Είναι συνήθως η έκφραση μιας βαθύτερης και συχνά μακροχρόνιας ψυχικής επιβάρυνσης, η οποία όμως μπορεί να αναγνωριστεί, να αντιμετωπιστεί και πολλές φορές να προληφθεί ουσιαστικά», τονίζει ο κ. Κατσαδώρος.

Η προσέγγιση αυτοκτονιών

«Η δημοσιογραφική προσέγγιση της αυτοκτονίας αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα πεδία της ενημέρωσης και απαιτεί ιδιαίτερη επιστημονική, ηθική και κοινωνική ευθύνη. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται ένα περιστατικό δεν επηρεάζει μόνο την ενημέρωση του κοινού, αλλά μπορεί να επηρεάσει βαθιά ευάλωτα άτομα, οικογένειες και συνολικά τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται την ψυχική υγεία και την αυτοκτονικότητα», υπογραμμίζει ο κ. Κατσαδώρος.

Οι διεθνείς οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και άλλων επιστημονικών φορέων επισημαίνουν ότι τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να αποφεύγουν τη λεπτομερή περιγραφή της μεθόδου, τη δραματοποίηση ή εξιδανίκευση, τους απλουστευτικούς τίτλους, τη σύνδεση της αυτοκτονίας με μία μόνο «αιτία», καθώς και την παρουσίασή της ως λύσης ή αναπόφευκτης κατάληξης.

Παράλληλα, προσθέτει, η δημόσια συζήτηση δεν πρέπει να εγκλωβίζεται στην αναζήτηση μιας απλής «αιτίας». «Όταν παρουσιάζουμε την αυτοκτονία ως αποτέλεσμα ενός στιγμιαίου αδιεξόδου, δημιουργούμε μια παραπλανητική εικόνα που δεν ανταποκρίνεται στην επιστημονική πραγματικότητα και μπορεί να ενισχύσει επικίνδυνες ταυτίσεις σε άτομα που ήδη βρίσκονται σε κρίση. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και απαιτεί προσεκτική ερμηνεία».

Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο τρόπος διαχείρισης του υλικού που συνοδεύει τέτοια περιστατικά, επισημαίνει ο κ. Κατσαδώρος. «Η δημοσιοποίηση προσωπικών σημειωμάτων, λεπτομερειών ή στοιχείων που επιχειρούν να «εξηγήσουν» το γιατί μιας αυτοκτονίας, δεν συμβάλλει στην κατανόηση, αλλά συχνά οδηγεί σε απλουστεύσεις και μπορεί να παραβιάσει την αξιοπρέπεια των εμπλεκομένων, ενώ ταυτόχρονα επιβαρύνει περαιτέρω ευάλωτους αναγνώστες».

Συνεχίζει ότι η αυτοκτονία δεν θα πρέπει να μετατρέπεται σε δημόσια «ανακριτική διαδικασία». Αντίθετα, η ενημέρωση οφείλει να εστιάζει στην πρόληψη, στην κατανόηση των παραγόντων κινδύνου και στην ανάδειξη των δυνατοτήτων υποστήριξης και θεραπείας.

Καταλήγει ότι η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία παραμένει συχνά επηρεασμένη από το στίγμα και τις προκαταλήψεις. «Η υπέρβασή του δεν επιτυγχάνεται με σιωπή, αλλά με ενημέρωση που αποφεύγει τον φόβο και τη δραματοποίηση και ενισχύει την κατανόηση ότι πολλές ψυχικές διαταραχές είναι αντιμετωπίσιμες καταστάσεις. Η υπεύθυνη ενημέρωση δεν αποκρύπτει την πραγματικότητα. Αντίθετα, βοηθά την κοινωνία να την κατανοήσει βαθύτερα, χωρίς φόβο, χωρίς δραματοποίηση και χωρίς να αναπαράγει το ίδιο το στίγμα που για χρόνια εμπόδιζε τους ανθρώπους να μιλήσουν, να ζητήσουν βοήθεια και να λάβουν έγκαιρη υποστήριξη» υπογραμμίζει ο κ. Κατσαδώρος.

Έφη Φουσέκη ΑΠΕ ΜΠΕ