Ο ιερός ναός του Αγίου Θεόδωρου στο εγκαταλελημένο χωριό Σφεντύλι

Ο ναός του Αγίου Θεοδώρου είναι μια βυζαντινή εκκλησία του 14ου αιώνα με τοιχογραφίες των αδερφών Φωκά και βρίσκεται στο Σφενδύλι, ένα χωριό του νομού Ηρακλείου.

Το χωριό είναι ακατοίκητο πλέον, καθώς τα τελευταία χρόνια πλημμυρίζει σταδιακά από το νερό του φράγματος Αποσελέμη που έχει κατασκευαστεί στην περιοχή.

Μετά την εκκένωση του χωριού ο μισός ναός βυθίστηκε μέσα στο νερό.

Το Σφεντύλι, κτισμένο σε υψόμετρο 210 μ., αναφέρεται με την ονομασία Sfendigli το 1583 με 78 κατ. (Καστροφύλακας Κ 95). Κατά την παράδοση η μονή της Παναγίας Γκουβερνιώτισσας κτίστηκε από βυζαντινό άρχοντα έπειτα από την απελευθέρωση της Κρήτης από το Νικηφόρο Φωκά. 

Στην περιοχή της μονής υπήρχαν, κατά την εποχή εκείνη, οικισμοί των οποίων σώζονται τα ερείπια. Ένας από αυτούς ήταν η Γαληνή, όνομα σωζόμενο σε τοπωνύμιο της περιοχής. 

Κατά την πολιορκία του Χάνδακα ο εφημέριος της μονής παπα-Νικολός Μαγκαφούρης απέκτησε την εύνοια του Τούρκου πασά και όχι μόνο εξασφάλισε την ακεραιότητα των κτημάτων της μονής, αλλά και οικειοποιήθηκε άλλα κτήματα ιδιωτών. Οι απόγονοι του Μαγκαφούρη διαδέχονταν ο ένας τον άλλο στη διοίκηση της Μονής. 

Ο τελευταίος παπα- Μιχάλης Μαγκαφουράκης δεν απέκτησε κληρονόμους και δώρισε τη μονή στον Άγιο Τάφο. Τα επόμενα χρόνια η μονή διαλύθηκε και τα πλούσια κτήματά της διανεμήθηκαν στους κατοίκους του χωριού.