Η «αντιθετική» ψήφος - Του Αργύρη Αργυριάδη

Πολιτική, μεταπολιτική, αντιπολιτική. Συστημική και αντισυστημική ψήφος. Έννοιες που κατακλύζουν τη μιντιακή επικαιρότητα δίχως ιδιαίτερη ανάλυση. Όμως, κάτι θέλουν να υποδηλώσουν. Μια τάση να χαρακτηρίσουν. Ο εννοιολογικός πληθωρισμός ίσως αποτελεί απόληξη της εποχής των αναταράξεων που βίωσαν οι δυτικές κοινωνίες – με «πρωταγωνίστρια» την Ελληνική - ιδίως τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Από την άλλη, ίσως, να αποτελεί και προμήνυμα όσων θα ακολουθήσουν. Ίσως αποτελεί μήτρα εξελίξεων για μια ιστορία που προφανώς δε γνώρισε το τέλος της.

Από την απόπειρα επαναπροσέγγισης των εννοιών ίσως ξεκαθαρίσουμε τι μέλλει γενέσθαι. Η έννοια της «πολιτικής» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «τρισδιάστατη». Το βάθος της συναρθρώνεται από τον κόσμο των ιδεών, τη μάχη των απόψεων, τη μελέτη των σχέσεων εξουσίας. Δεν αφορά κατ’ ανάγκην μια κοινωνία ή ένα κράτος αλλά μπορεί να έχει γκλομπαλιστικά χαρακτηριστικά. 

Το μήκος της εκτείνεται στη διαμόρφωση κατευθύνσεων για μια κοινωνία, στον καθοδηγητικό ρόλο για τις κοινωνικές μάζες, ενώ το πλάτος της εκκινεί από την καθημερινή διαχείριση των κοινών υποθέσεων  (εξουσία, νόμοι, αποφάσεις) και απολήγει στην τέχνη και την επιστήμη της διακυβέρνησης. Περιλαμβάνει τη διαχείριση της εξουσίας, τη λήψη αποφάσεων για το πώς θα κατανέμονται οι πόροι, ποιοι θα κυβερνούν και πώς. Αυτό που οι αγγλοσάξονες ονομάζουν «politics».

Περαιτέρω, με την έννοια μεταπολιτική έγινε απόπειρα να περιγραφεί η νέα τάση που ήθελε τα κοινωνικά προβλήματα να επιλύονται από μη πολιτικούς. Τεχνοκράτες (λχ τραπεζίτες), πλουτοκράτες (Τράμπ, Μασκ κλπ) ή τηλεπροϊόντα (λχ Πέπε Γκρίλο).

Στον αντίποδα ήρθε να προστεθεί η έννοια της αντιπολιτικής. Με την έννοια αυτή περιγράφουμε την αντίληψη ότι δεν έχουν αποτύχει μόνον οι πολιτικοί, αλλά και η ίδια η πολιτική. Τα κοινωνικά προβλήματα δεν μπορούν να επιλυθούν ούτε από πολιτικούς ούτε από μη πολιτικούς. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκαν και οι έννοιες της αντισυστημικής και ανορθολογικής ψήφου. Η πρώτη αποτελούσε έκφανση της αντιπολιτικής. Πολιτικοί, τεχνοκράτες και πλουτοκράτες «πηγαίνετε σπίτι σας». Δεν μπορείτε να δώσετε λύσεις. Στην ημεδαπή εκδοχή της αναπτύχθηκε η ανορθολογική ψήφος. Μονοπρόσωπα κόμματα περιορισμένης ευθύνης ή μισαλλόδοξης εθνικοφροσύνης, δημόσιοι κατήγοροι και βιαστές της κοινής λογικής, «τιποτάδες» και «ισοπεδιστές», μολονότι πολιτικοί (χρηματοδοτούμενοι από το σύστημα και λειτουργώντας με τους όρους αυτού) εμφανίστηκαν ως αντισυστημικοί. Οι εν δυνάμει ανατροπείς ενός συστήματος που υπηρετούν και τρέφουν.

Η πιο πρόσφατη εξέλιξη στην εγχώρια  πολιτική ιστοριογραφία αναφέρεται στο φαινόμενο της αντιθετικής ψήφου. Πρόσωπα χωρίς πολιτικό παρελθόν – στην πλειοψηφία τους – εκκινούν από το χώρο της αντιπολιτικής, στον οποίο βρέθηκαν λόγω ενός τραγικού δυστυχήματος/εγκλήματος, και εξ εφόδου εισέρχονται στο χώρο της πολιτικής, δηλώνοντας την αντίθεσή τους προς τους υφιστάμενους πολιτικούς σχηματισμούς. Δημιουργούν πολιτικό κόμμα, επιδιώκουν οργάνωση, θα έχουν ένα πρόγραμμα που θα φτιάξουν «σοφοί» και θα διαφοροποιηθούν από τους υφιστάμενους πολιτικούς γιατί αυτοί θα είναι έντιμοι, δίκαιοι και ασυμβίβαστοι. Όροι ικανοί για ένα ξεκίνημα, αλλά όχι από μόνοι τους αρκετοί για να εξασφαλίσουν διατηρησιμότητα, ιδίως στο βαθμό που η πολιτική, όπως προελέχθη, κρίνεται κυρίως στην τρίτη της διάσταση: στην εφαρμογή της.

Ο χρόνος θα δείξει εάν η αντιθετική ψήφος – που μετά βεβαιότητας θα ξεκινήσει δημοσκοπικά υψηλά – θα διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο στην αναμόρφωση του υφιστάμενου πολιτικού συστήματος.