Η περιοχή Αρμυλίδες, το σημερινό Κοκκίνη Χάνι

 Το Κοκκίνη Χάνι, επισήμως γνωστό ως Χάνιον του Κοκκίνη, είναι μεγάλος παραλιακός οικισμός της κοινότητας Ανωπόλεως του Δήμου Χερσονήσου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. 

Ανήκε στην Επαρχία Πεδιάδος του νομού Ηρακλείου. Βρίσκεται στο 14ο χιλιόμετρο της κεντρικής οδικής αρτηρίας προς Λασίθι.

Το ανατολικό τμήμα του οικισμού υπάγεται στη Δημοτική Κοινότητα Ανωπόλεως (κάτοικοι 1.755) και το δυτικό, το οποίο είναι γνωστό ως Βαθειανός Κάμπος (κάτοικοι 946), ανήκει στη Δημοτική Κοινότητα Κάτω Βάθειας.

Η περιοχή παλιότερα λεγόταν Αρμυλίδες. Τη σημερινή του ονομασία ο οικισμός οφείλει στο πιο σημαντικό από τα παλιά χάνια της περιοχής, το Χάνι του Κοκκίνη.

Ο οικισμός Κοκκίνη Χάνι έχει τις ρίζες του στα τέλη της τουρκοκρατίας όταν κάτοικοι από τα γύρω χωριά άρχισαν να καλλιεργούν τα κτήματα που είχαν στην ευρύτερη παραλιακή περιοχή. '

'Η ενασχόληση τους αυτή αλλά και η ανάγκη να εξυπηρετηθούν οι οδοιπόροι από και προς την πόλη του Ηρακλείου λόγω κυρίως του «Κακού Όρους» (βουνό ανάμεσα σε Κοκκίνη Χάνι και Αμνισό άγριας απόκρημνης μορφολογίας) και των κινδύνων που διέτρεχαν οι περαστικοί από ληστές, είχαν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία πανδοχείων γνωστών ως χάνια. 

Από όλα αυτά τα Χάνια τα πιο γνωστά ήταν το Χάνι του Χατζή αλλά κυρίως του Κοκκίνη το Χάνι διότι εκεί γινόταν παλιά η ανταλλαγή των ταχυδρομικών σάκων καθώς και η αλλαγή φρουράς σε κατάδικους που μεταφέρονταν από νομό σε νομό. 

'

'Του «Κοκκίνη το Χάνι», ήταν ιδιοκτησία του Δημητρίου Κοκκίνη, που το κληρονόμησε το 1850 από τον πατέρα του Γεώργιο, αδελφό του οπλαρχηγού Εμμανουήλ Κοκκίνη. Ολόκληρη η περιοχή που παλαιοτέρα ονομάζονταν «Αρμυλίδες» ή «Νίρου Χάνι» πήρε την σημερινή του ονομασία, Κοκκίνη Χάνι.

Στην εποχή της ακμής τους, τις αρχές του εικοστού αιώνα, υπήρχαν στην ευρύτερη περιοχή περί τα δέκα χάνια. Σήμερα μπορεί κανείς να δει το οίκημα από το Χάνι του Κοκκίνη, στην ανακαινισμένη του μορφή, στον κεντρικό δρόμο, απέναντι από την πρώην Σχολή Τουριστικών Επαγγελμάτων. 

Του Νίρου το Χάνι διαλύθηκε κατά τις ανασκαφές του Μινωικού Μεγάρου Νίρου. Το «Χάνι τση Πενταμάταινας» διασώθηκε μόνο στη λογοτεχνία, ως αναφορά στο έργο του Ν. Καζαντζάκη «Καπετάν Μιχάλης».

Κατά την Μάχη της Κρήτης σε ολόκληρο τον κάμπο του Κοκκίνη υπήρχαν μονάχα λιγοστά μικρά κτίσματα, και οι Ναζί τον επέλεξαν για τη ρίψη των αλεξιπτωτιστών τους, με επακόλουθο την μάχη γνωστή ως Μάχη του Κοψά, από τον ομώνυμο λόφο πάνω από το χωριό. 

Θύμα των βομβαρδισμών που προηγήθηκαν της μάχης, ήταν και το τότε ηλικίας 180 ετών, Χάνι του Χατζή, από το οποίο διασώθηκε μόνο μία απεικόνιση σε ζωγραφικό πίνακα

Το Κοκκίνη Χάνι άρχισε ουσιαστικά να οικίζεται μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο από κατοίκους των γύρω χωριών, κυρίως της Ανώπολης, της Ελιάς και της Κάτω Βάθειας, και αναπτύχθηκε με γεωμετρική πρόοδο τις τελευταίες δεκαετίες, με την εκκρηκτική αύξηση του τουρισμού. Γρήγορα πολλαπλασιάστηκαν τα εξοχικά κέντρα, οι ταβέρνες, τα καταστήματα, και τα καταλύματα και ξενοδοχεία όλων των κατηγοριών.

Οι κάτοικοι ασχολούνται πρώτιστα με τον τουρισμό και επίσης με την καλλιέργεια κηπευτικών. Στο χωριό υπάρχουν Δημοτικό Σχολείο και νηπιαγωγείο. Στο κεντρικό δρόμο βρίσκεται ο ναός των Αγίων Αναργύρων, ο οποίος ιδρύθηκε το 1938. 

Υπό κατασκευή ακόμα, αλλά πλέον σε πλήρη λειτουργία ως εκκλησία και παράλληλα πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο, βρίσκεται ο νέος μεγάλος σταυροειδής με τρούλλο ναός της Παναγίας το Άξιον Εστίν, στην περιοχή "Ασύρματος".

Το μινωικό μέγαρο στο Νίρου Χάνι

Στην περιοχή έχει ανακαλυφθεί αρχαιολογικός χώρος στο 14ο χιλιόμετρο της κεντρικής αρτηρίας Ηρακλείου- Μαλίων. Χρονολογικά συμπίπτει με τα νεότερα ανάκτορα της Κνωσού και της Φαιστού. 

Τα ευρήματα χρονολογούνται από την Υστερομινωική Ι περίοδο. Μερικά από αυτά είναι πίθοι, οινοχόες, αμφορείς κλπ.

Καταλαμβάνει έκταση περί τα 1000 τ.μ. τετράγωνο οικοδόμημα με 40 ισόγεια δωμάτια, διαδρόμους και δύο πλακόστρωτες αυλές. Είχε και ανώγειο. Χρησίμευε ως κατοικία για τον άρχοντα του μινωικού οικισμού. 

Η οικοδομή μοιάζει με τις οικοδομές των ανακτόρων και οι εξωτερικοί τοίχοι έχουν ξεστή λιθοδομή. Καταστράφηκε από πυρκαγιά και έτσι οι άψητοι πλίνθοι στα εσωτερικά χωρίσματα ψήθηκαν.

Στο Μέγαρο Νίρου βρέθηκαν οι 4 κολοσσιαίοι χάλκινοι πελέκεις που βρίσκονται στο Μουσείο. Βρέθηκαν επίσης άπυρες τράπεζες με προσφορές από ωμό πηλό. 

Από αυτά συμπεραίνεται ότι εκεί κατασκευάζονταν τα σκεύη αυτά της λατρείας και διατίθονταν στους πιστούς από τον αρχιερέα, ο οποίος έμενε στο μέγαρο.

Σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου δυτικά από το Μέγαρο Νίρου, στον κόλπο βόρεια από το εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων, ο αρχαιολόγος Σπύρος Μαρινάτος, πρώτος έφερε στο φως το 1926, λαξεύματα και θεμέλια κτισμάτων μινωικής περιόδου, στην ακτή και στο βυθό της θάλασσας . 

Όλα τα ευρήματα μαρτυρούν ότι εκεί υπήρξε ένα μεγάλο λατομείο, ναυπηγείο και λιμάνι, μινωικής περιόδου, σύγχρονης με το Μέγαρο Νίρου. 

Την ύπαρξη κατασκευής πλοίων, φόρτωση εμπορευμάτων κλπ. στο χώρο αυτό αναφέρουν και πινακίδες Γραμμικής Β’ από την Κνωσό. Πρόσφατη υποθαλάσσια αυτοψία από τον ερευνητή Μ. Τσικριτσή, διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν δύο τεχνητά ορθογώνια λαξεύματα, το μεγαλύτερο από τα οποία διαστάσεων 48μ. επί 12μ. και βάθους 1.8μ., στο οποίο θα μπορούσαν να ναυπηγηθούν, να επισκευαστούν, και να καθελκυστούν, πλοία μήκους 50μ.

Το 1937 στου "Χατζή το Χάνι" άρχισε να λειτουργεί η πρώτη ταβέρνα της περιοχής

Ο βασικός λόγος που προτιμούσαν οι αγρότες που μετέφεραν τα προϊόντα τους αλλά και οι ταξιδιώτες από την Ανατολική Κρήτη, να διανυκτερεύσουν στα καταλύματα - πανδοχεία ή αλλιώς "χάνια" της περιοχής, ήταν το "κακό όρος".

Η περιοχή αυτή ανάμεσα στο Κοκκίνη Χάνι και την Αμνισσό, ήταν επικίνδυνη την νύχτα, αφενός λόγω της μορφολογίας του εδάφους (βραχώδης και απότομη) και αφετέρου λόγω των ληστών που παραμόνευαν εκεί. Τα πιο ξακουστά πανδοχεία υπήρξαν του "Κοκκίνη το χάνι" και του "Χατζή το χάνι ή της Γιάγκαινας". 

Στο πρώτο από τα δύο χάνια του Κοκκίνη το Χάνι - γινόταν παλιά και η ανταλλαγή των ταχυδρομικών σάκων καθώς και ενίοτε η αλλάγη φρουράς σε κατάδικους που μεταφέρονταν από νομό σε νομό. Έτσι λοιπόν ολόκληρη η περιοχή πήρε την ονομασία της από το χώρο που γίνονταν αυτές οι "συναλλαγές". 

Αυτό το όνομα για τον οικισμό, επικράτησε, ακόμα και παλαιότερων ονομασιών της περιοχής όπως Αρμυλίδες, Βαθειανός κάμπος, ή ακόμα και Νίρου Χάνι (εξαιτίας των αρχαιοτήτων που βρέθηκαν κάτω από του Νίρου το Χάνι).

Το 1937 στου "Χατζή το Χάνι" άρχισε να λειτουργεί η πρώτη ταβέρνα της περιοχής, η οποία κατά τη διάρκεια του 2ου παγκοσμίου πολέμου, λόγω της μεγάλης διακίνησης στρατευμάτων στην περιοχή, βομβαρδίστηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς. 

Χτίστηκε όμως ξανά από τους ιδιοκτήτες της και η πελατεία της άρχισε να αυξάνει, ιδίως μετά τη διάνοιξη φαρδύτερων δρόμων καθώς η απόσταση πλέον από το Ηράκλειο σχεδόν εκμηδενίστηκε. Το 1963 για να στεγάσει την συνεχώς αυξανόμενη πελατεία του ξεκίνησε την κατασκευή ενός πραγματικά πρωτοποριακού σχεδιαστικά κτηρίου, το σημερινό εστιατόριο Χατζής.

Με δικά του έξοδα ο ιδιοκτήτης του έφερε το ηλεκτρικό από μεγάλη απόσταση και έγινε η αιτία που ηλεκτροδοτήθηκαν και τα υπόλοιπα οικήματα της περιοχής. 

Ο πρώτος "μεταλλάκτης" του ΟΤΕ στην περιοχή είχε εγκατασταθεί μέσα στην ταβέρνα εξυπηρετώντας τις ανάγκες για τηλεφωνία των παραθεριστών και των αρκετών μονίμων πλέον κατοίκων που είχαν αρχίσει να εγκαθίστανται στου Κοκκίνη το Χάνι. Έτσι πολλοί πελάτες και φίλοι έγιναν και ιδιοκτήτες γης της περιοχής χτίζοντας και αυτοί με την σειρά τους την εξοχική τους κατοικία. Έτσι του Κοκκίνη το Χάνι έγινε ένα από τα γνωστότερα παραθεριστικά θέρετρα της Κρήτης.

Σήμερα, 47 χρόνια μετά, το ιστορικό εστιατόριο Χατζής, που προσέλκυσε γενιές κρητικών, πλήρως ανακαινισμένο και διατηρώντας παράλληλα την παλιά του αίγλη, βρίσκεται στο ίδιο πάντα σημείο για να δεχτεί και να ικανοποιήσει και τον πιο απαιτητικό ουρανίσκο. 

Μοναδικές γεύσεις, μεταξύ των οποίων το εξαιρετικό μοσχάρι γάλακτος στα κάρβουνα, ψημένο με τον παραδοσιακό αργεντινικό τρόπο και σερβιρισμένο ζουμερό σε καυτό μαντέμι. Ξεχωρίζει ακόμη ο παραδοσιακός ξυλόφουρνος με το πεντανόστιμο αρνί και γουρουνόπουλο και άλλες ιδιαίτερες και ελκυστικές απολαύσεις.

Το νέο εστιατόριο "Χάτζης" διαθέτει ακόμη ένα μεγάλο παιδότοπο και ένα χώρο όπου τα παιδιά μπορούν να παρακολουθήσουν παιδικές ταινίες ή να παίξουν ομαδικά παιχνίδια με τη συντροφιά και την επίβλεψη ενός φιλόξενου και διασκεδαστικού κλόουν.

Έτσι ο χώρος του εστιατορίου "Χατζής" προσφέρεται για παιδικά parties, εκδηλώσεις, συνέδρια, γιορτές και βαπτίσεις, τις οποίες αναλαμβάνουμε με ιδιαίτερη υπευθυνότητα, αλλά και για τις οικογένειες ή τις παρέες που θέλουν να απολαύσουν ξεχωριστές γεύσεις σ'ένα όμορφο και φιλόξενο περιβάλλον.

Το εστιατόριο "Χατζής" είναι πλέον ένας μοντέρνος πολυχώρος για φαγητό, καφέ και παιχνίδι, προορισμένος για κάθε ηλικία και για κάθε γούστο.

https://www.xatzisrestaurant.gr/