Το τροπάριο της Κασσιανής και το … πελατειακό σύστημα - Του Αργύρη Αργυριάδη

Μεγάλη Δευτέρα, να ακούς τον Πρωθυπουργό να επιχειρεί «φυγή προς τα εμπρός» από την ερεβώδη «ποινική κοινοβουλευτική επικαιρότητα» μέσω της θέσπισης ασυμβίβαστου μεταξύ της θέσης Υπουργού και Βουλευτή σε … κολάζει. Πρόκειται περί νοητικής σύγχυσης ή περί συνειδητής προσπάθειας να «πετάξει την μπάλα στην κερκίδα»; Να αποπροσανατολίσει; Κατά τη γνώμη μας, το δεύτερο. Δεν ισχύει, όμως, η ίδια άποψη για τους διαπρύσιους υποστηρικτές της ανωτέρω θέσης, όπως τουλάχιστον εκφράστηκε στα δημόσια φόρα την επόμενη ημέρα: τη Μεγάλη Τρίτη που ψάλλονταν στις εκκλησίες το Τροπάριο της Κασσιανής.

Πράγματι, αποτελεί μια πολύ συνηθισμένη παρεξήγηση για πολλούς πιστούς να ταυτίζουν την Κασσιανή, τη μοναχή που έγραψε το περίφημο τροπάριο, με την αμαρτωλή γυναίκα που άλειψε με μύρο τα πόδια του Χριστού. Αντιθέτως, η αμαρτωλή γυναίκα είναι το πρόσωπο της ευαγγελικής περικοπής (Ματθαίος 26:6-13), η οποία αναφέρεται ως "πόρνη" ή "αμαρτωλή" που μετανόησε και άλειψε τον Χριστό με μύρο πριν από τα Πάθη.

Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης, στις Εκκλησίες ψάλλεται ο Όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης. Το τελευταίο τροπάριο της ακολουθίας είναι το περίφημο έργο της λόγιας ποιήτριας του Βυζαντίου, Κασσιανής. Σύμφωνα με το βυζαντινό χρονογράφο Συμεών Μάγιστρο (990 μ.Χ.), η Ευφροσύνη, μητέρα του αυτοκράτορα Θεόφιλου και κόρη του Κωνσταντίνου ΣΤ’, επιχείρησε το 830 μ.Χ. να παντρέψει τον γιο της. Στα ανάκτορα της Κωνσταντινούπολης συγκεντρώθηκαν οι πιο όμορφες κοπέλες της Αυτοκρατορίας, ώστε ο Θεόφιλος να επιλέξει τη μέλλουσα σύζυγό του, προσφέροντάς της ένα χρυσό μήλο ως σύμβολο προτίμησης (ο συμβολισμός προφανής).

Η ομορφότερη ανάμεσά τους ήταν η Κασσιανή, που εντυπωσίασε το νεαρό αυτοκράτορα. Θέλοντας, όμως, να δοκιμάσει και την πνευματική της συγκρότηση, της είπε: «Από την γυναίκα πηγάζουν όλα τα κακά» («Ως άρα δια γυναικός ερρύη τα φαύλα»). Σύμφωνα με το χρονογράφο υπονοούσε την  Εύα. Μπορεί απλώς να υπέβοσκε κάποιος μισογυνισμός ή απλά συνήθης αμυντική στάση που κάνει κακομαθημένα αγοράκια να εκφράζουν το θαυμασμό τους στο γυναικείο φύλο με λεκτική επιθετικότητα. Ο συμπλεγματισμός στην πράξη. Η Κασσιανή δε δίστασε να απαντήσει: «Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττονα», αναφερόμενη – πάλι κατά το χρονογράφο - στην Παναγία. Ίσως απλώς να αναφερόταν στη μαγεία της θηλυκής ιδιοσυστασίας. Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τις αναφορές το ελευθερόφρονο πνεύμα της Κασσιανής δεν εγκρίθηκε από την Ευφροσύνη. Διαχρονικά οι μαμάδες βλέπουν εφεκτικά τις δυναμικές νύφες. Έτσι ο Θεόφιλος πείστηκε ότι η «δική του άποψη» ήταν να δώσει το μήλο στη Θεοδώρα. Η Κασσιανή απογοητευμένη στράφηκε στο μοναχισμό.

Δε γνωρίζω εάν οι υποστηρικτές του Πρωθυπουργού ζήλεψαν τη θέση της Ευφροσύνης. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο ίδιος μιμήθηκε το Θεόφιλο. Φοβήθηκε να πει τα πράγματα με το όνομά τους: το πελατειακό σύστημα είναι απόληξη των χαλαρών ή ανύπαρκτων θεσμών. Όπως δεν αμφισβητεί ουδείς σήμερα το ΑΣΕΠ ή τις πανελλαδικές εξετάσεις των μαθητών έτσι μπορούσαν να κλείσουν οι πάμπολλες τρύπες του συστήματος. Η βούληση λείπει. «Ὡς ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή...»