Η σταδιακή αλλοίωση των παραδοσιακών πανηγυριών και ο σύγχρονος ρόλος των Πολιτιστικών Συλλόγων της Σητείας.

 Η σταδιακή αλλοίωση των παραδοσιακών πανηγυριών και ο σύγχρονος ρόλος των Πολιτιστικών Συλλόγων της Σητείας.

Οι πρόσφατες αναρτήσεις γύρω από τη δράση των Πολιτιστικών Συλλόγων γεννούν σοβαρά ερωτηματικά και αφήνουν να εννοηθεί ότι κάτι σκοτεινό κρύβεται στο παρασκήνιο σε βάρος των συλλόγων. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, οφείλω να παραθέσω τα παρακάτω:

Ασχολούμαι ενεργά στην πολιτιστική δράση του τόπου μας εδώ και 30 χρόνια.

Μέσα από αυτή την πορεία, έχω ζήσει από κοντά όλες τις μεταβολές και τις προκλήσεις που αντιμετώπισε ο θεσμός των πολιτιστικών συλλόγων. Ο νόμος για τους Πολιτιστικούς Συλλόγους ψηφίστηκε το 1914 (Νόμος 281/1914) και είναι σε ισχύ.

Μέχρι το 2016, οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι της Σητείας προσπαθούσαν να βρουν την ταυτότητά τους μέσα από τη διοργάνωση ποιοτικών εκδηλώσεων. Πρωταρχικός στόχος ήταν πάντα η διατήρηση και η προαγωγή των ηθών και των εθίμων μας. Η βασική χρηματοδότηση για την επίτευξη αυτού του σκοπού προερχόταν από τα μεγάλα παραδοσιακά πανηγύρια, τα οποία στηρίζονταν στην ανιδιοτελή συμμετοχή δεκάδων εθελοντών.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της βαθιάς οικονομικής κρίσης (2010–2015), οι σύλλογοι κατέβαλαν υπεράνθρωπες προσπάθειες.

Διοργάνωναν εκδηλώσεις χωρίς κανένα προσδοκώμενο κέρδος, με μοναδικό σκοπό να τονώσουν την ψυχολογία της τοπικής κοινωνίας και να προσφέρουν μια διέξοδο στους συγχωριανούς μας. Παράλληλα, οι σύλλογοι δεν περιορίζονταν μόνο στον πολιτισμό, αλλά συνέβαλαν ενεργά και στην επίλυση καθημερινών προβλημάτων των χωριών τους.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, ξεκινώντας από την Κεντρική Κρήτη, η φυσιογνωμία των πανηγυριών άρχισε σταδιακά να αλλάζει. Νέοι καλλιτέχνες, που προσελκύουν μαζικά το κοινό, εισήγαγαν στην παραδοσιακή «ζυγιά» ξένα στοιχεία, όπως ηλεκτρονική μουσική, αρμόνιο και ηλεκτρική κιθάρα κτλ, (ίσως σε μια προσπάθεια να καλύψουν τις φωνητικές τους ατέλειες και την έλλειψη βάθους στην ερμηνεία της κρητικής μουσικής).

Η νέα γενιά που συχνάζει σε αυτές τις εκδηλώσεις, επηρεασμένη συχνά από την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και με την παρότρυνση των ίδιων των καλλιτεχνών, οδηγείται σε συμπεριφορές που αλλοιώνουν πλήρως τα ήθη, τα έθιμα και τον χαρακτήρα των παραδοσιακών αυτών πανηγυριών.

Μετά την πανδημία του κορονοϊού, ελάχιστοι σύλλογοι της Σητείας υιοθέτησαν αρχικά αυτή τη νέα μόδα, όμως είδαν τα έσοδά τους να αυξάνονται κατακόρυφα. Σιγά-σιγά, η εμπορική αυτή λογική άρχισε να εισάγεται και σε άλλους συλλόγους της περιοχής μας, των οποίων τα ταμεία παρέμεναν σχεδόν άδεια από την εποχή της καραντίνας.

Σε όλα αυτά ήρθε να προστεθεί και ένα επιπλέον βάρος.

Οι σύλλογοι κλήθηκαν να καλύψουν τις βαθιές πληγές που άφησαν πίσω τους τα ακραία καιρικά φαινόμενα του 2019 και του 2022. Λόγω της παντελούς απουσίας της επίσημης πολιτείας, οι εθελοντές αναγκάστηκαν να αναλάβουν παρεμβάσεις για την αποκατάσταση ζημιών και υποδομών στα χωριά τους.

\

Μπροστά, λοιπόν, στο οικονομικό αδιέξοδο και τις αυξημένες τοπικές ανάγκες, πολλοί σκέφτηκαν μοιραία: «Αφού αυτή η συνταγή γεμίζει τα ταμεία, γιατί να μην το κάνουμε κι εμείς;». Το ερώτημα όμως που γεννάται, και που οφείλει να μας προβληματίσει όλους, είναι το τι θυσιάζουμε στον βωμό της οικονομικής επιβίωσης.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν αναλογιστεί κανείς ότι τα πανηγύρια των συλλόγων είναι προγραμματισμένα σε συγκεκριμένες, σταθερές ημερομηνίες (πχ της Αγίας Μαρίνας στις 17 Ιουλίου, του Προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου, της Μεταμορφώσεως στις 6 Αυγούστου, του Δεκαπενταύγουστου κ.λπ.). Οι σύλλογοι, στην προσπάθειά τους να προσελκύσουν κόσμο, πιέζονται να φέρουν πρωτοκλασάτα ονόματα, καθώς την ίδια περίοδο στην πόλη της Σητείας πραγματοποιούνται πολλές παράλληλες εκδηλώσεις, με κυριότερες τις «Φεγγαροβραδιές».

Αυτή ακριβώς την αδυναμία και την ανάγκη των συλλόγων έρχονται να εκμεταλλευτούν απροκάλυπτα οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες. Φτάνουν στο σημείο να ζητούν από τους συλλόγους μας αμοιβές που αγγίζουν τα 4.000 έως 7.000 ευρώ, και μάλιστα απαιτώντας την μη έκδοση νόμιμων παραστατικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι την ίδια ώρα, οι αμοιβές των ίδιων καλλιτεχνών στην υπόλοιπη Κρήτη κυμαίνονται σε σαφώς χαμηλότερα επίπεδα, από 2.500 έως 4.000 ευρώ.

Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, οι «φίρμες» αυτές, μόλις 1-2 μήνες πριν από την εκδήλωση, προχωρούν σε καθαρό εκβιασμό, απαιτώντας επιπλέον 1.000 έως 4.000 ευρώ από τα συμφωνηθέντα. Οι περισσότεροι σύλλογοι τελικά υποκύπτουν, από το ενδεχόμενο να ματαιωθεί η εκδήλωσή τους και να μπορούν να καλύψουν τα έξοδα που έχουν κάνει για αυτή την εκδήλωση.

Μόνο ένας σύλλογος, που παράγει πολιτισμό, αρνήθηκε να υποκύψει σε αυτόν τον εκβιασμό, υψώνοντας ανάστημα και επιλέγοντας τελικά άλλον καλλιτέχνη. Του αξίζει ένα μεγάλο μπράβο. Δυστυχώς, όμως, η ίδια «φίρμα» που έκανε αυτόν τον εκβιασμό, πρόκειται να τιμηθεί ιδιαιτέρως με την παρουσία όλων μας σε λίγες μέρες στην πόλη μας.

Όμως, ευτυχώς, δεν είναι όλα μαύρα. Αρκετοί σύλλογοι του τόπου μας επιμένουν να παράγουν αυθεντικό πολιτισμό όπως πχ. οι σύλλογοι στη Λάστρο, το Χαμέζι, το Παρασπόρι, τους Αρμένους, το Παλαίκαστρο και μερικοί ακόμα. (για συντομία και αποφυγή παρεξηγήσεων εάν ξεχάσω κάποιο ΠΣ ανέφερε πχ 5 ζήτω συγγνώμη)

Την ίδια ακριβώς μέρα που κάποιες «φίρμες» δίνουν το εμπορικό τους σόου σε διάφορα χωριά, σε κάποιες άλλες γωνιές του δήμου μας στήνεται το παραδοσιακό, αυθεντικό πανηγύρι.

Εκεί, με ντόπιους καλλιτέχνες και με 150 έως 250 παρευρισκόμενους, οι άνθρωποι διασκεδάζουν ανθρώπινα, χωρίς να στριμώχνονται. Απολαμβάνουν την ποιότητα, την αυθεντικότητα, την αφθονία των μεζέδων και το εξαιρετικό παραδοσιακό ψητό, ξοδεύοντας μόλις 10 με 15 ευρώ, και γλεντούν με την ψυχή τους μέχρι το πρωί.

Συνεπώς, η τελική επιλογή είναι καθαρά δική μας. Όπως πολύ σοφά λέει και η κρητική παροιμία: «Απού δεν θέλει χτύπους, στο χαρκιδιό δεν πάει».

Τελειώνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι επείγει να αναλάβουμε δράση. Όλοι εμείς που πονούμε την πολιτιστική μας ταυτότητα και θέλουμε να διασώσουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά, οφείλουμε να συναντηθούμε άμεσα. Μέσα από έναν ειλικρινή διάλογο, ανταλλαγή απόψεων και κατάθεση τεκμηριωμένων προτάσεων, πρέπει να διαμορφώσουμε μαζί ένα βιώσιμο αύριο για τον πολιτισμό της Σητείας.

Προς αυτή την κατεύθυνση, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πραισού, το Μουσείο Ιστορίας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Πραισού, έχει ήδη προγραμματίσει μια σημαντική εσπερίδα για την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου. Το θέμα μας θα είναι: «Σητειακή Πολιτιστική Κληρονομιά - Ψηφίδες του χθες, αποτύπωμα του σήμερα, όραμα για το αύριο». Σύντομα θα γίνουν οι ανακοινώσεις.

Θα κλείσω με τα λόγια του Νίκου Καζαντζάκη από την Ασκητική, που συμπυκνώνουν απόλυτα το χρέος μας απέναντι στον τόπο:

«Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω».

Με εκτίμηση

Κοκκινάκης Νίκος

Δ/της Μουσείου Ιστορίας

Πολιτιστικής Κληρονομιάς Πραισού